پنج علم خفیه؛ دانش یا خرافات؟

درود اهورامزدا و اهریمن بر شما باد در این پست میخوام در مورد علم خفیه صحبت کنم و نشان بدم که علم و خرافات با هم چه چیز هایی رو میتونه درست کنه و امیدوارم خوشتون بیاد.

● علم خفیه: علوم خفیه یا اکالت (به انگلیسی: occult) به دسته‌ای از باورها و اعمال باطن‌گرا¹ یا فراطبیعی گفته میشه که عموماً خارج از حوزهٔ دین سازمان‌یافته و علم قرار می‌گیرن. این مفهوم پدیده‌هایی را در بر می‌گیره که به نیروها یا عوامل «پنهان» یا «نهان» نسبت داده میشن، مثل جادو واژهٔ occult همچنین می‌تونه به ایده‌های فراطبیعی مانند  ادراک فراحسی² و پاراسایکولوژی³ اشاره داشته باشد. در سنت‌های عرفانی و باستانی، علوم خفیه (Occult Sciences) رو معمولاً به پنج دسته اصلی تقسیم می‌کنن که بهشون «خمسه‌ی محتجب» هم می‌گن. البته سرِ لیست کردنشون بین حکما اختلاف‌نظره، ولی این همون پنج‌تاییه که توی کتاب‌ها بیشتر از همه اسمشون میاد: (از اينجاست که جذاب میشه) ____________ باطن‌گرا: علوم اسرار یا سنت رمز و راز غربی، یک اصطلاح دانشمندان؛ استفاده برای طبقه‌بندی طیف گسترده‌ای از ایده‌ها و جنبش‌های آزادانه ادراک فراحسی: حس ششم یا چشم سوم نیز نامیده می‌شود پاراسایکولوژی: شاخه‌ای از دانش روان‌شناسی است، که به مطالعهٔ پدیده‌های روان‌شناختیِ به‌ظاهر فراطبیعی می‌پردازد.

● کیمیا (Alchemy): این فقط قصه تبدیل مس به طلا نیست (هرچند اون بخشش خیلی پرطرفداره!). در اصل، کیمیا یه جور مسیر تکامل روحه؛ تبدیل کردنِ فلزِ خامِ وجودِ آدم به طلای نابِ آگاهی. البته خب، اگه کسی واقعاً راهی برای تبدیل سرب به طلا پیدا می‌کرد، احتمالاً الان این پست رو داخل یک جزیره خصوصی میخوندی نه اینجا! هدف نهایی کیمیاگرها «سنگ فلاسفه» (Philosopher’s Stone) بود؛ چیزی که هم اکسیر جاودانگی می‌داد و هم فلزات پَست رو به طلا تبدیل می‌کرد. کیمیاگری در واقع اولین تلاشِ بشر برای «هک کردنِ خلقت» بود. آن‌ها می‌خواستند بفهمند سیستم‌عاملِ طبیعت چطور کار می‌کند که بتوانند پارامترهایش را (مثل رنگ، سختی یا طول عمر) تغییر دهند. شاید جای کیمیا بشه گفت: پروژه تبدیل ماده ها کیمیاگرها فقط دنبال طلا نبودند؛ آن‌ها دنبال «کدِ اصلیِ جهان» می‌گشتند.

● لیمیا (Talismanic Magic): لیمیا به دنیای طلسم‌ها و ارتباط با ارواحِ کواکب مربوط می‌شه. می‌گن هدفش تسخیر نیروهای ماورایی برای تأثیرگذاری روی جهان مادیه. در واقع یه جور «مهندسیِ روحی» برای تغییر شرایط زندگیه.لیمیا در اصل با «طلسمات» و «تسخیرات» گره خورده.لیمیا اعتقاد داشت هر شیئی در این دنیا فرکانس خاصی داره و با ساختنِ یک طلسم در زمانِ خاص (مثلاً وقتی مشتری در اوجِ قدرتِ نجومی‌اش بود)، می‌شد اون فرکانس رو برای هدفی خاص (ثروت، محبت یا قدرت) به کار گرفت.لیمیا بر پایه‌ی این تئوری است که هر ستاره و سیاره‌ای، یک «فرکانس» خاص دارد. لیمیاگرها با ساختنِ طلسم (که در واقع یک آنتنِ فیزیکی بود)، تلاش می‌کردند آن فرکانسِ خاص را به زمین جذب کنند.لیمیا در واقع «مهندسیِ روانی» است؛ ساختنِ چیزی که ذهنِ تو را روی یک هدفِ خاص «قفل» می‌کند. (مثل وقتی که یک یادگاری باعث می‌شه به یاد کسی بیفتی، لیمیا همین رو به سطحِ خیلی پیچیده‌تر می‌برد). لیمیا من رو یاد کلمه هک فرکانسی میندازه این علم، دنیای «انرژی‌های محیطی» است.

● هیمیا (Magic/Incantation): این علمِ «طلسمات» و استفاده از کلمات، دعاها و القائاتِ خاص برای تأثیر گذاشتن روی ذهن و اراده دیگرانه. یه جورایی قدرتِ کلام و نفوذ رو به سطح دیگه‌ای می‌بره که خیلی‌ها بهش می‌گن جادوی سیاه یا سفید.این علمِ «تسخیرات» با کلمات و حروفه توی عرفانِ اسلامی و یهودی (کابالا)، معتقدن حروف الفبا «آجرهای سازنده‌ی جهان» هستن. پس کسی که ترکیبِ درستِ حروف (اسم اعظم) رو بدونه، می‌تونه توی بافتِ واقعیت تغییر ایجاد کنه! (خیلی خفنه، نه؟)هیمیا، کلمات فقط برای ارتباط نیستند؛ کلمات «فرکانس‌های صوتی» هستند که ساختارِ انرژی را تغییر می‌دهند. این‌ها معتقد بودند جهان با «صدا» خلق شده، پس با «صدا» هم می‌توان آن را بازنویسی کرد.هیمیا دقیقاً مثل «کدنویسی» در دنیای کامپیوتر است؛ اگر یک «کدِ دستوری» (دعا یا ورد) را با ریتم و فرکانسِ دقیق اجرا کنی، دستورِ تو در سیستمِ جهان ثبت می‌شود. هیمیا یا کدنویسی واقعیت؟ این عجیب‌ترین بخشِ قضیه است.

● سیمیا (Illusionism): این همون علمِ «خیال‌بندی» یا شعبده‌بازی‌های خیلی سطح بالاست که توی افسانه‌ها می‌خونیم. ایجاد تصاویری در ذهنِ بیننده که واقعیت ندارن ولی انقدر دقیق هستن که طرف فکر می‌کنه واقعاً داره اون صحنه رو می‌بینه. (خلاصه که مراقب باش هر چی می‌بینی واقعیت نباشه!)اسم دیگه این علم «خیال‌بندی» هست. در متون قدیمی، سیمیا رو نه یک دروغ، بلکه یک «تغییر در ادراک» می‌دونستن. یعنی واقعیت عوض نمی‌شه، بلکه «بینشِ» ما تغییر می‌کنه.در قدیم به کسی که سیمیا می‌دانست «خیال‌بند» می‌گفتند. آن‌ها معتقد بودند واقعیت یک «پروژکشن» (تصویرِ افکنی) است. اگر کسی بتواند آینه‌های ذهنِ تو را جابه‌جا کند، می‌تواند کاری کند که تو به جای یک اتاقِ خالی، یک قصرِ طلایی ببینی.سیمیاگرها هزاران سال پیش، نوعی از واقعیتِ مجازیِ ذهنی رو ساخته بودن که نیاز به هدست نداشت! خب جای سیمیا میشه گفت تغییر رابط کاربری سیمیا به جای تغییرِ ماده، «ادراکِ ما» را تغییر می‌دهد.

● ریمیا (Alchemy of Nature/Fast Manipulation): این علمِ تسخیر و تغییرِ طبیعتِ اشیاء و موجوداته. می‌گن با این علم می‌شه کارهایی کرد که به نظرِ بقیه خارق‌العاده و غیرممکن میاد، مثل حرکت‌های سریع یا تغییرات آنی در ساختارِ چیزها.این شاخه خیلی عملی‌تر بوده.ریمیا به ترکیبِ عناصر طبیعت (گیاهان، کانی‌ها) برای ساختِ ابزارهای خارق‌العاده می‌پرداخته. مثلاً ساختِ معجون‌هایی که باعث می‌شد فرد حرکاتِ فوق‌سریع داشته باشه یا از چشم‌ها مخفی بمونه.ریمیاگرها استادِ استفاده از خواصِ پنهانِ گیاهان و سنگ‌ها بودند. آن‌ها ادعا می‌کردند با ترکیبِ درستِ عناصر، می‌توانند «قوانینِ فیزیکِ اشیاء» را موقتاً دور بزنند.بسیاری از مخترعانِ قرون وسطی، در واقع ریمیاگر بودند. آن‌ها با استفاده از ترکیب‌های شیمیاییِ سری، ابزارهایی می‌ساختند که بقیه فکر می‌کردند جادوست (مثلاً پودرهایی که در هوا منفجر می‌شد یا روغن‌هایی که آتش نمی‌گرفت). ریمیا خیلی شبیه دستکاری سختی افزاره این علمِ عجیب، روی «اشیاء» تمرکز داشت نه ذهن.

این پنج علم رو نباید به عنوان «دستورالعملِ علمی» (مثل فرمول‌های فیزیکِ امروز) به مردم معرفی کنی. بلکه باید به عنوان «جهان‌بینیِ گذشتگان» بهشون نگاه کنی. ☆ اون‌ها واقعیت داشتن، چون اون آدم‌ها با این نگاه زندگی می‌کردن و دنیا رو می‌فهمیدن. این‌ها پنج علمی هستن که اجدادِ ما باهاشون دنیا رو «هک» می‌کردن.مرزِ بین «علم» و «جادو» در اون زمان باریک‌تر از چیزی بود که ما فکر می‌کنیم.این‌ها «سیستم‌های فکریِ پیچیده‌ای» بودن که برای قرن‌ها ذهنِ نابغه‌های تاریخ رو درگیر کرده بودن.

☆ و شاید الان براتون سوال پیش بیاد که این همه حرف زدم راسته یا دروغ؟ بیا با هم صادق باشیم، همون‌طور که از اول قرار گذاشتیم! اینکه پرسیدی «این‌ها حقیقت داره یا نه»، دقیقاً همون نقطه‌ایه که مرز بین «تاریخ»، «اسطوره» و «باور» گم می‌شه. اینکه این پنج علم وجود داشتن و آدم‌های زیادی (حتی دانشمندانِ بزرگ) عمرشون رو صرفشون کردن، یک واقعیتِ تاریخیِ غیرقابل‌انکار هست. اسم‌گذاری «خمسه‌ی محتجب» و دسته‌بندی اون‌ها توی کتاب‌های علوم غریبه (مثل کتاب‌های شیخ بهایی یا ابوعلی سینا که بهشون نسبت داده شده) کاملاً مستنده ☆ وقتی میگم این‌ها پنج علم باستانی هستن، دقیقاً دارم حقیقتِ تاریخِ علم رو می‌گم. از نظر باور و تجربه اینجاست که قضیه می‌شه «اعتقادی»کسی که توی این مسیرها غرق می‌شه، معتقده داره با نیروهای ماورایی کار می‌کنه (واقعیت برای خودش).کسی که از بیرون نگاه می‌کنه، می‌گه این‌ها یا توهم بوده، یا فریبِ ذهن، یا نهایتاً یه سری آزمایش‌های اولیه شیمیایی که اشتباه تفسیر شدن (خرافات).

☆ اگه از عینک علمِ تجربی (Physics & Chemistry) نگاه کنیم، بله؛ این‌ها «خرافات» محسوب می‌شن. توی آزمایشگاه هیچ‌کس نتونسته با خوندن یه ورد، مس رو به طلا تبدیل کنه یا با قدرتِ خیال، یه اژدها رو توی اتاقِ نشیمنِ کسی ظاهر کنه. در دنیای امروز، «واقعیت» اون چیزیه که بشه اندازه‌گیری‌اش کرد، تکرارش کرد و توی یه مقاله علمی چاپش کرد.اما اگه از عینک ☆ روان‌شناسی و تاریخِ تمدن نگاه کنی، داستان عوض می‌شه: ● کیمیا، پدربزرگِ شیمی: خیلی از همین کیمیاگرها بودن که با ترکیبِ فلزات و مواد مختلف، پایه‌های دانشِ شیمیِ مدرن رو ریختن. اونا شاید به هدفِ «طلای بیرونی» نرسیدن، ولی ناخواسته کلی کشفیاتِ شیمیایی داشتن. ● سیمیا و هیمیا، ریشه‌های روان‌شناسی: بخش بزرگی از این علوم، در واقع «قدرتِ تلقین» و «مدیریتِ ذهن» بوده. وقتی کسی با کلامش یا با نمایش‌های خیره‌کننده، اراده‌ی دیگران رو کنترل می‌کنه، این همون چیزیه که ما امروز بهش می‌گیم «تکنیک‌های متقاعدسازی»، «هیپنوتیزم» یا حتی «بازاریابیِ مدرن». پس، اون‌ها واقعیت‌های روانی بودن که در قالبِ افسانه بسته‌بندی شده بودن. ● نیازِ بشر به رمز و راز: ذاتِ آدمیزاد طوریه که همیشه می‌خواد از محدودیت‌های دنیای مادی فرار کنه. این علوم، یه جور «دریچه‌ی فرار» بودن. اینکه فکر کنی نیرویی توی جهان هست که می‌تونی باهاش سرنوشتت رو تغییر بدی، به آدمیزاد «امید» می‌داد؛ و امید عزیزان، امید، گاهی از هر حقیقتی واقعی‌تره.

«چرا دیگه خبری از این‌ها نیست؟» «شاید این علم‌ها از بین نرفتن، فقط آپدیت شدن! کیمیا امروز شده فیزیکِ کوانتوم، هیمیا شده برنامه‌نویسی، و سیمیا هم شده تکنولوژی‌های هوش مصنوعی که می‌تونه هر چیزی رو برات شبیه‌سازی کنه. شاید ما فقط از «جادو» به «تکنولوژی» کوچ کردیم، ولی عطشِ بشر برای کنترلِ هستی همون‌قدر باقی مونده…»

☆ در هر صورت دنیای علم و خرافات خیلی خیلی بزرگتره جوری که این چیز هایی که من گفتم یک صدم هم نیست.... فکر کن یکی از گذشته بگه می‌تونه با یک ورد صندلی رو جابه‌جا کنه و تو....می‌خندی اما اون با دیدن همین گوشی داخل دستت فکر میکنه بزرگترین و قوی ترین جادوگر تاریخ هستی.