سیمین دانشور؛بانوی ادب پارسی

«سیمین دانشور، اولین زنی بود که در ایران مجموعه‌داستان منتشر کرد، اولین زنی که رمانی پرفروش نوشت، و اولین زنی که در دانشگاه تهران به عنوان استاد تمام‌قامت تدریس کرد. اما او فقط یک نویسنده نبود؛ او صدایِ زنی بود که در میان سنت و مدرنیته، راه خودش را پیدا کرد...»

سیمین در ۲۸ آوریل ۱۹۲۱ در شیراز به دنیا آمد . پدرش محمدعلی دانشور پزشکی نام‌آور و مادرش نقاشی ماهر بود . این فضای روشنفکری، او را از کودکی با هنر و دانش آشنا کرد. در مدرسهٔ دوزبانهٔ «مهربین» درس خواند و استعدادش در نویسندگی زود شکوفا شد؛ به‌طوری که در کلاس هشتم، اولین مقاله‌اش را با عنوان «زمستان مانند زندگی ما نیست» در روزنامه‌ای محلی چاپ کرد .

در پاییز ۱۳۱۷ برای تحصیل در رشتهٔ ادبیات فارسی به دانشگاه تهران رفت . سال ۱۳۲۰ و در سال سوم دانشگاه، پدرش را از دست داد و برای تأمین مخارج خانواده، با نام مستعار «شیرازیِ بینام» برای رادیو تهران مقاله می‌نوشت و برای روزنامه‌ها ترجمه می‌کرد . این دوره، آغازی بر یک زندگی حرفه‌ای پربار در نویسندگی و ترجمه بود.

در سال ۱۳۲۷، اولین مجموعه داستان‌کوتاه خود را با نام «آتشِ خاموش» منتشر کرد که نخستین مجموعه‌داستانِ منتشرشده توسط یک زن در ایران محسوب می‌شود . او در این سال‌ها با صادق هدایت، غو.ل ادبیات داستانی ایران، آشنا شد و از او تأثیر عمیقی گرفت . داستانی معروف است که هدایت جوان برای دیدن قهرمان محلی «داش‌آکل» به خانهٔ آنها در شیراز رفت و سیمین راهنمای او شد . در سال ۱۳۲۹، رسالهٔ دکتری خود را با عنوان «زیبایی‌شناسی در ادبیات فارسی» با راهنمایی استاد بدیع‌الزمان فروزانفر به پایان رساند .

در همان سال، در سفری به اصفهان با جلال آل‌احمد آشنا شد و تنها ۹ روز بعد با او ازدو.اج کرد . عروس.ی‌شان با حضور بزرگان ادبی مثل صادق هدایت برگزار شد . این ازد.واج، سرآغاز یکی از تأثیرگذارترین پیوندهای روشنفکری در تاریخ معاصر ایران بود . سیمین در سایهٔ هم.سر بزرگش نماند؛ او خود ستاره‌ای درخشان بود. برای تأمین هزینه‌های خانواده، ترجمه‌های بسیاری انجام می‌داد و گاه درآمدش از جلال بیشتر بود . در همین دوران، با بورس فولبرایت به دانشگاه استنفورد رفت و نزد والاس استگنر، نویسندهٔ شهیر آمریکایی، نویسندگی و نمایش‌نامه‌نویسی آموخت .

در سال ۱۳۴۸، شاهکار او یعنی رمان «سووشون» منتشر شد؛ داستانی از زندگی قبیله‌ای و شهری در شیرازِ دوران اشغال متفقین در جن.گ جهانی دوم . شخصیت اصلی کتاب، زنی به نام «زری» است که از یک زنِ سنتی و محافظه‌کار، به قهرمانیِ داستان تبدیل می‌شود . این کتاب که به «مرثیه‌ای پارسی» نیز شهرت دارد، تا به امروز پرفروش‌ترین رمان فارسی و الهام‌بخش چندین نسل از زنان ایرانی بوده است . در همین سال، همس.رش جلال آل‌احمد درگذشت و غم از دست دادن او تا پایان عمر با سیمین ماند . خاطراتش از این سال‌ها را بعدها در کتاب «غروب جلال» نوشت .

سیمین پس از جلال، به عنوان استاد تمام‌قامت ادبیات و باستان‌شناسی در دانشگاه تهران تدریس کرد و ریاست بخش تاریخ هنر را بر عهده داشت . او رئیس نخستین اتحادیهٔ نویسندگان ایران پس از انقلاب بود . در این سال‌ها، سه‌گانهٔ «سرگردانی» را نوشت: «جزیرهٔ سرگردانی» (۱۳۷۱) و «ساربانِ سرگردان» (۱۳۸۰) و جلد سومِ ناتمامش، «کوهِ سرگردان» که هرگز منتشر نشد . او به ترجمه‌های ماندگاری از چخوف، هاثورن و شاو نیز پرداخت .

سیمین دانشور، بانویِ بزرگ ادبِ پارسی، در ۸ مارس ۲۰۱۲ (۱۸ اسفند ۱۳۹۰) در تهران درگذشت . او در قطعهٔ هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد . گرچه او و جلال صاحب‌فرزند نشدند، اما سیمین دانشور، بیش از ۴۰۰ زن نویسنده و صدها روزنامه‌نگار و وبلاگ‌نویس زن را در ایران پرورش داد و میراثی ادبی و انسانی ماندگار از خود به جا گذاشت .