راز جادوی میازاکی: چرا انیمه‌های او جهانی و ماندگارند؟

چه چیزی باعث می‌شود یک انیمه، حتی سال‌ها پس از تماشا، در ذهن ما زنده بماند و حس نوستالژی یا الهام را در ما بیدار کند؟ هایائو میازاکی استاد این جادوست که در این چست قراره با او و استدیوی او بیشتر آشنا شویم.

بعد از والت دیزنی هایائو میازاکی مشهورترین انیماتور جهان است و به عنوان یکی از نوابغ سینمای ژاپن شناخته می شود. میازاکی یک نابغه است و انیمه های او در سطوح مختلف از جمله فنی احساسی فکری فلسفی هنری سیاسی ... قابل بررسی هستند. او آثار خود را طوری میسازد که هم برای کودکان و هم برای منتقدان جدی سینما، مسحور کننده باشند به گونه ای که به او لقب پدرخوانده انیمیشن ژاپن را داده اند. میازاکی معتقد است که نباید هوش کودکان را دست کم گرفت، زیرا قدرت درک آنها کمتر از بزرگسالان نیست. به همین دلیل است که فیلم های هایائو میازاکی به مفاهیمی مثل نظامی گری و تخریب محیط زیست می پردازند و کودکان را در معرض چنین مسائلی قرار می دهند.

این فیلمساز تحسین شده اولین انیمه که قلعه کاگلیوسترو نام داشت خود را در سال 1979 کارگردانی کرد که شکست تجاری این فیلم باعث نشد که میازاکی تسلیم شود و اتفاقا او را برای ساخت انیمه های بعدی اش مصمم تر کرد. سه سال بعد انیمه دوم میازاکی به نام نوشیکا از دره باد به اکران رسید که فروشی غافلگیر کننده داشت و میازاکی را به فکر تاسیس استودیو جیبلی انداخت.

لوگوی این استدیو، ادای احترامی به شخصیت توروتو، یکی از محبوب ترین شخصیت های خلق شده میازاکی است. با بررسی دقیق نام استودیو جیبلی به نام گذاری هوشمندانه میازاکی برای این استودیو پی می بریم. میازاکی از کودکی، به دلیل شغل پدرش عشق زیادی به هواپیما در سر داشت؛ عشقی که در نام گذاری استودیو جیبلی نیز نمایان است. کلمه جیبلی در زبان ایتالیایی به معنای بادی تابستانی است که شمال آفریقا و اروپای جنوبی عبور میکند. در کشورهای مدیترانه به این باد سیروکو می گویند. دلیل نام گذاری جیبلی این است که بنیان گذاران آن میخواستند روح متفاوتی به صنعت انیمه در ژاپن بدهند و بر اساس آثاری که تا به امروز منتشر شده میتوان گفت که آنان به هدف خود نیز دست پیدا کردند. همچنین نام جیبلی روی یکی از هواپیماهای جنگی که در جنگ جهانی دوم نیز استفاده میشد هم گذاشته شده و دلیل دیگر نام گذاری استودیو جیبلی به وسواس میازاکی در استفاده از مولفه های هوایی در سراسر حرفه انیمیشن خود برمی گردد که ریشه در کودکی خود دارد.

پس از اکران شاهزاده مونونو که در آمریکا سایر انیمه های میازاکی هم به تدریج در ایالات متحده به نمایش درآمدند. آثار او توسط منتقدان و انیماتورها مورد تحسین قرار میگرفتند و برخی از آنها در حال رقابت با انیمیشن های آمریکایی بودند. به گونه ای که همچنان انیمیشن های ساخته شده توسط استدیو جیبلی و میازاکی با انیمشین های والت دیزنی مقایسه میشود. در سال 2003 انیمه شهر اشباح اثر میازاکی برنده اسکار بهترین فیلم انیمیشن شد.

حالا که کمی میازاکی را شناختیم، سوال اصلی این است؛ چرا آثار میزایاکی اینقدر مورد توجه هستند؟ تمام فیلم های هایائو میازاکی به روش دستی سنتی طراحی شده اند، چرا که او هیچگاه از سبک انیمیشن CGI رایانه ای استقبال نمی کند و طرفدار سرسخت تکنیک های سنتی است. سبک پر زحمتی که همیشه دارای ظرافت و اصالت است، ولی برای ساخت چنین آثاری باید انرژی و زحمت بیشتری هم صرف شود و به نظر من به همین دلیل آثار او یکی از برجسته ترین آثار انیمه جهان شناخته میشود.

با وجود این استودیو جیبلی در برخی از انیمه های خود به سراغ تکنیک رایانه ای رفته است. مثلا این استودیو در شاهزاده مونونوکه از انیمیشن کامپیوتری برای بهبود برخی صحنه ها استفاده کرد و به نتایج مطلوبی هم رسید. این صحنه ها، عمدتا صحنه هایی بودند که امکان طراحی شان با دست فراهم نبود و استودیو مجبور بود از رایانه کمک بگیرد. اما میازاکی همیشه به کار های دستی بیشتر از کارهایی که با رایانه انجام میشوند تاکید دارد. میازاکی در این باره گفته که "ما از انیمیشن سازی دستی استفاده میکنیم و سپس آن را برای کیفیت بخشیدن به ویژگی های بصری دیجیتالی میکنیم اما همه چیز با طراحی های دستی شروع میشود. ما طراحی هایمان را روی کامپیوتر رنگ نمی کنیم. بدون ایجاد این استانداردهای سخت ما تنها در یک گرداب کامپیوتری گرفتار خواهیم شد."

در جواب سوال قبلی میتوان به حرف های خود میازاکی نیز مراجعه کرد و عامل دیگر موفقیت او را کشف کرد : "وقتی کار بر روی فیلمی را آغاز می کنیم داستان آن آماده نیست. در اکثر اوقات زمانی برای نوشتن فیلمنامه ندارم. پس وقتی شروع به کشیدن استوری بوردهای گوناگون میکنم داستان هم توسعه می یابد. روند تولید خیلی زود شروع می شود زمانی که من در حال ساخت استوری بوردهای فیلم هستم. ما هرگز نمی دانیم داستان به کجا خواهد رسید، اما همینطور به توسعه ی پروژه ادامه می دهیم این روش خطرناکی برای تولید یک فیلم است، اما من می خواهم آثارم متفاوت باشند.