تلسکوپ هابل؛ چشمان ما در كيهان

تلسکوپ فضایی هوبل یکی از مهم‌ترین ابزارهای علمی است که تاکنون ساخته شده است که باعث تحول در علم نجوم شد. در ادامه درباره این تلسکوپ بیشتر حرف میزنیم.

تلسکوپ فضایی هابل (Hubble Space Telescope - HST) یکی از مهم‌ترین ابزارهای علمی است که تاکنون ساخته شده است. این تلسکوپ در تاریخ ۲۵ آوریل سال ۱۹۹۰ توسط سازمان فضایی ناسا (NASA) و سازمان فضایی اروپا (ESA) به فضا پرتاب شد و از آن زمان تاکنون، انقلابی در درک ما از جهان هستی ایجاد کرده است به گونه ای که برخی معتقدند که هابل مهم‌ترین ابزار ساخته شده در کل تاریخ علم است. داده‌های این تلسکوپ در سال ۲۰۱۹ به نگارش تقریبا هزار مقاله علمی منجر شد.

نخستین طرح تلسکوپ فضایی در سال ۱۹۲۳ تدوین شد. در دهه ۱۹۷۰ (میلادی) روی هابل سرمایه‌گذاری شد و قرار شد در سال ۱۹۸۳ در مدار قرار گیرد. اما پروژه با تأخیر فنی و مشکل بودجه چند سال عقب افتاد. وقتی در سال ۱۹۹۰ مأموریت آن آغاز شد دانشمندان دریافتند که آینه اصلی آن در جای مناسب خود قرار نگرفته و به شدت کارایی آن را کاهش داده‌است. به همین دلیل در ۲ دسامبر ۱۹۹۳، شاتل فضایی Endeavour خدمه ای را برای تعمیر هابل در طول پنج روز پیاده روی فضایی به پرواز درآورد.

امروز نسبت به سال ۱۹۹۰ اطلاعات بیشتری از کیهان داریم که یکی از دلایل مهم آن وجود همین تلسکوپ است. هابل به تنهایی هزاران عکس از کهکشان ها و توده ستاره هایی برداشته که میلیون ها سال نوری از راه شیری فاصله دارند. شاید کمی عجیب به نظر برسد که بتوان از گذشته کهکشان ها عکس گرفت، ولی نگاه کردن به کیهان درست مثل بازگشت به گذشته است. نور با سرعتی معادل سیصد هزار کیلومتر در ثانیه حرکت می‌کند و با این وجود در کهکشان های دودست، میلیارد ها سال صرف پیمودن مسافت نور تا زمین می‌شود.

تلسکوپ هابل حتی از کهکشان هایی که بیش از دوازده میلیارد سال نوری با ما فاصله دارند، تصاویر واضح و شفافی برداشته است. یعنی این تلسکوپ با تصاویر خود به دوازده میلیارد سال قبل کهکشان نگاه کرده است. هابل قادر است حتی به زمان بیگ بنگ، یعنی زمانی که فضا و زمان ایجاد شد، بازگردد.

حتی در یک تیکه کوچک از آسمان ۲۰۰۰ کهکشان قرار دارد. تلسکوپ های روی زمین توانایی مشاهده میلیارد ها ستاره را دارند، اما ابر ها و هوای غبارآلود می‌تواند باعث ضعف دید شود. اما تلسکوپ هابل در خارج از جو زمین، دید بسیار واضح تری دارد.

رنگ‌ها در عکس‌های هابل، که به دلایل گوناگون به وجود می‌آیند همواره همان چیزی نیستند که ما از نزدیک می‌دیدیم (اگر می‌توانستیم آن اجرام را در سفینه فضایی و از نزدیک ببینیم). هابل هرگز از فیلم رنگی استفاده نمی‌کند، بلکه با استفاده از آشکارسازهای الکترونیکی خود نور را از فضا گردآوری و ثبت می‌کند. این آشکارسازها عکس‌های کیهانی را به صورت رنگی تولید نمی‌کنند و عکس‌ها در مرحله نخست سیاه و سفید هستند. عکس‌های نهایی از ترکیب چند عکس سیاه و سفید که رنگ آنها در زمان پردازش به آنها اضافه شده‌است به وجود می‌آیند.

کشفیات هابل: این تلسکوپ توانست فاصله میان ستارگان را دقیق‌تر اندازه‌گیری کرده و سرعت گسترش جهان را تنها با ۱۰ درصد خطا تخمین بزند. همچنین هابل توانست سن جهان و راهی که در پیش رو دارد را اندازه‌گیری کند که این نتایج ناقض بسیاری از نظریات قبلی بود. همچنین هابل نخستین تلسکوپ نوری بود که توانست از یک سیاه چاله تصویربرداری کند. این سیاه‌چاله جرمی برابر چندین میلیارد برابر خورشید دارد. دورترین و قدیمی‌ترین اجرام آسمانی نسبت به زمین که تاکنون نور آنها به زمین رسیده‌است نیز توسط هابل ثبت شده‌اند. و بسیاری از اطلاعات دیگر که هابل به کشف آنها کمک کرده است. این تلسکوپ آنچنان هر روز بین ۱۰ الی ۱۵ گیگابایت تصویر برای فضانوردان میفرستد.