تیم کوک؛ مردی که اپل را از استیو جابز به ارث برد

تیم کوک پس از استیو جابز به مدیرعاملی اپل منصوب شد و با استراتژی‌های بلندمدت و توسعه‌ی اکوسیستمی قدرتمند، این شرکت را به اوج رساند.در ادامه سعی داریم نگاهی عمیق تر به زندگی او بندازیم.

آگوست سال ۲۰۱۱ هنگامی‌که تیم کوک به‌عنوان مدیرعامل اپل معرفی شد، منتقدان و طرف‌داران اپل با سؤالی مشترک به این تغییر نگاه می‌کردند: آیا اپل بدون استیو جابز همچنان اپل باقی می‌ماند؟ تیم کوک صرفاً مدیریت یک شرکت بزرگ فناوری را به‌عهده نمی‌گرفت، بلکه باید فرهنگ نوآورانه و جسورانه‌ای را که آشکارترین میراث جابز محسوب می‌شد، زنده نگه می‌داشت و درعین‌حال انتظارات سهام‌داران را نیز برآورده می‌کرد.

دوران مدیرعاملی کوک از ابتدا با فشارها و پیش‌داوری‌های سنگینی آغاز شد. او در دنیای کسب‌وکار مدیری آرام، متمرکز و متعادل بود و برخلاف استیو جابز، شخصیتی کاریزماتیک و غیرقابل‌پیش‌بینی نداشت. جابز با نبوغ و خلاقیتش مردم را مجذوب می‌کرد و به آن‌ها وعده‌ی آینده‌ای متفاوت و بهتر را می‌داد؛ درحالی‌که کوک بیشتر به مدیریت دقیق، بهره‌وری و استراتژی‌های عملیاتی شناخته می‌شد.تیم کوک در همان سال به رسانه‌ها گفت: «هیچ‌کس نمی‌تواند جایگزین استیو جابز باشد.» و به‌جای تقلید از سبک رهبری جابز، سعی کرد رویکردهای منحصربه‌فرد خودش را به کار گیرد و روی بهبود عملکرد مالی شرکت، گسترش محصولات موجود و ارتقای تجربه کاربران متمرکز شود.

دوران کودکی و نوجوانی تیم کوک: تیموتی دی. کوک، اول نوامبر ۱۹۶۰ در شهر کوچک موبایل آلاباما متولد شد، در خانواده‌ای متوسط با ارزش‌های سنتی ایالت‌های جنوبی آمریکا که هیچ نسبتی با تکنولوژی نداشت. پدر تیم کوک، دونالد، کارگر کشتی‌سازی بود و مادرش، جرالدین، در یک داروخانه محلی کار می‌کرد.تیم به همراه دو برادرش در «رابرتزدیل»، شهر حومه‌ای موبایل بزرگ شد، جایی که خانواده‌اش موفق شده بودند پس از چندین سال خانه‌ای برای خود بسازند. مردم این شهر عاشق فوتبال آمریکایی بودند و خودشان را مقید می‌دانستند یکشنبه‌ها در مراسم کلیسا شرکت کنند. والدین تیم هم مثل سایر اعضای شهر، فرزندانشان را برای تحصیل به مدارس عمومی فرستادند.

اولین مواجهه‌ی تیم با کامپیوتر در سنین ۱۰ یا ۱۱ سالگی او رخ داد، هنگامی‌که با پدرش به کارخانه‌ی کشتی‌سازی رفت و کامپیوتر بزرگی را دید که برای محاسبات مهندسی استفاده می‌شد. تیم مسحور ماشینی شده بود که محاسبات را در مدتی بسیار کوتاه‌تر از انسان‌ها انجام می‌داد.او بعدها این اتفاق را جرقه‌ای علاقه‌ی خود به دنیای فناوری دانست، هرچند در آن زمان والدینش آن‌قدر استطاعت مالی نداشتند که برای او ماشین‌تحریر بخرند. تیم دوست نداشت برای برآورده‌کردن احتیاجات شخصی‌اش به خانواده وابسته باشد، برای همین از کودکی صبح‌ها روزنامه‌های محلی را به در خانه‌ها می‌رساند و در ۱۴ سالگی هم شغل پاره‌وقتی در یک داروخانه‌ی کوچک پیدا کرد.

اما تیم در دوران مدرسه در دروس علوم و ریاضی درخشش خاصی داشت و با رویکردهای خاص خود در حل مسائل پیچیده، ذهن معلمانش را درگیر می‌کرد. بااین‌حال آرزو داشت موزیسین شود و در یک گروه موسیقی دبیرستانی ترومبون می‌نواخت. او بعدها در مصاحبه‌ای با دوا لیپا اقرار کرد که از همان زمان متوجه شده استعداد خوبی در موسیقی ندارد و بهتر است از این علاقه‌ی خود صرف‌نظر کند.

ورود به دنیای مهندسی: از IBM تا Compaq: سال ۱۹۷۸، تیم کوک به‌عنوان دومین دانش‌آموز برتر از دبیرستان فارغ‌التحصیل شد و راهی دانشگاه آبرن شد. او رشته‌ی مهندسی صنایع را برای تحصیلات تکمیلی‌اش انتخاب کرد زیرا این رشته به‌طور خاص روی بهینه‌سازی سیستم‌ها و فرآیندها متمرکز بود و این دقیقاً همان چیزی بود که ذهن تحلیل‌گر تیم نیاز داشت.تیم در کنار تحصیل، در فعالیت‌های دانشجویی نیز مشارکت فعالی داشت و حتی به عضویت انجمن مهندسین صنایع درآمد. او همچنان به دنبال ترکیب دانش تئوری با کاربردهای عملی بود و بین هم‌کلاسی‌هایش نیز به خلاق‌ترین مدیر پروژه‌های دانشگاهی مشهور شد.

پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه آبرن در سال ۱۹۸۲، تیم کوک بلافاصله وارد دنیای واقعی کسب‌وکار شد. او ابتدا به IBM پیوست، جایی که برای ۱۲ سال کار کرد و به‌تدریج از یک مهندس جوان به یکی از مدیران اجرایی ارشد تبدیل شد.اولین روز فعالیت تیم کوک درآی‌بی‌ام با یک چالش فنی هم‌زمان شد. خط تولید اصلی کارخانه به دلیل نقص فنی متوقف شده بود. درحالی‌که مدیران ارشد در تلاش برای حل مشکل بودند، تیم پیشنهادی ارائه داد که نه‌تنها مشکل را حل کرد، بلکه بهره‌وری خط تولید را نیز ۲۰ درصد بهبود داد. این اقدام، توجه مدیران ارشد را به او جلب کرد و مسیر پیشرفت سریع او در IBM را هموار ساخت.

اولین روز فعالیت تیم کوک درآی‌بی‌ام با یک چالش فنی هم‌زمان شد. خط تولید اصلی کارخانه به دلیل نقص فنی متوقف شده بود. درحالی‌که مدیران ارشد در تلاش برای حل مشکل بودند، تیم پیشنهادی ارائه داد که نه‌تنها مشکل را حل کرد، بلکه بهره‌وری خط تولید را نیز ۲۰ درصد بهبود داد. این اقدام، توجه مدیران ارشد را به او جلب کرد و مسیر پیشرفت سریع او در IBM را هموار ساخت.در همین سال کوک متوجه شد برای پیشرفت در دنیای فناوری، علاوه بر علوم مهندسی باید دانش کسب‌وکار خود را نیز توسعه دهد. به همین دلیل تحصیلاتش را در رشته‌ی MBA دانشگاه دوک از سر گرفت. او دو سال بعد موفق شد مدرک معتبر Fuqua Scholar را که هر ساله به ۱۰ درصد از دانش‌آموختگان این دانشگاه اعطا می‌شود، دریافت کند. این دوران فرصت بسیار خوبی برای تیم کوک بود تا مهارت‌های مدیریتی و رهبری خود را به سطح دیگری ارتقا دهد.

تیم کوک در شرکت IBM به‌سرعت از رده‌های مختلف سازمانی بالا رفت. او در سال ۱۹۸۸ و در سن ۲۸ سالگی، به‌عنوان جوان‌ترین مدیر تولید در تاریخ IBM انتخاب شد. یکی از دستاوردهای مهم او در این دوران، طراحی و اجرای سیستم مدیریت زنجیره تأمین جدیدی بود که هزینه‌های شرکت را بیش از ۲۰۰ میلیون دلار کاهش داد.اما به‌نظر می‌رسید پیشرفت زودهنگام و ارتقای جایگاه سازمانی، ذهن بلندپرواز تیم را راضی نمی‌کند. در سال ۱۹۹۴، او تصمیم جسورانه‌ای گرفت و IBM را به مقصد شرکت کوچک‌تری به‌نام Intelligent Electronics ترک کرد. این تصمیم برای اطرافیانش غیرمنتظره بود، اما تیم به افق‌های بلندمدت‌تر فکر می‌کرد

کوک در Intelligent Electronics، نقش مهمی در بازسازی شرکت ایفا کرد. او با اجرای استراتژی‌های نوآورانه در زمینه مدیریت موجودی و توزیع، توانست سود شرکت را در عرض دو سال دوبرابر کند. این موفقیت، توجه شرکت‌های بزرگ‌تر را به او جلب کرد.تیم کوک سه سال در این شرکت کار کرد و در سال ۱۹۹۷، به‌عنوان معاون ارشد عملیات بخش فروش و خدمات کامپیوتری شرکت Compaq استخدام شد. کامپک در آن زمان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان کامپیوترهای شخصی در جهان بود، اما بازار با شتاب در حال تغییر بود و رقابت شدیدی بین شرکت‌های تولیدکننده وجود داشت. تیم در اولین قدم پروژه‌ای را رهبری کرد که زمان تحویل سفارشات مشتریان را از ۱۵ روز به ۵ روز کاهش می‌داد. او با بهینه‌سازی فرایندهای لجستیکی و همکاری نزدیک با تأمین‌کنندگان، توانست این هدف را محقق کند.

همراهی با غول فناوری: ورود تیم کوک به اپل طی سال‌های پایانی دهه‌ی نود، اپل شرایطی بسیار بحرانی را تجربه می‌کرد، تاحدی‌که بسیاری از کارشناسان سقوط این شرکت را غیرمحتمل نمی‌دانستند. دو سال از بازگشت استیو جابز به اپل می‌گذشت و اپل به دنبال راه‌حلی برای نجات شرکت بود؛ راه‌حلی که نه از جنس تبلیغات و نوآوری‌های نرم‌افزاری بلکه از قلب زنجیره‌ی تأمین و تولید جهانی آغاز می‌شد.از طرفی تیم کوک در شرکت کامپک جایگاه و شانس پیشرفت بالایی داشت، اما همان‌طور که خود او می‌گوید، تنها پس از پنج دقیقه صحبت با استیو جابز تصمیم خود را گرفته بود.

کوک در اولین جلسات خود با تیم‌های مختلف اپل، به‌سرعت به این نتیجه رسید که ساختار تولید شرکت باید کاملاً از نو طراحی شود.اولین اقدام کوک بستن کارخانه‌های داخلی و تمرکز بر برون‌سپاری تولید به شرکت‌های آسیایی بود. این تصمیم نه‌تنها هزینه‌های تولید را به‌طور چشمگیری کاهش می‌داد، بلکه سرعت عرضه محصولات را نیز بالا می‌برد. او همچنین سیستمی را راه‌اندازی کرد که به‌جای نگهداری موجودی انبوه محصولات، تنها براساس تقاضای روزانه عمل می‌کرد.

در عرض چند ماه، تعداد تأمین‌کنندگان اپل از بیش از ۱۰۰ واحد به حدود ۲۴ واحد کاهش یافت. این کار باعث اعتراض برخی از مدیران میانی شد که معتقد بودند این کار ریسک بزرگی است. کوک به جابز گفته بود: «شاید این کار در کوتاه‌مدت دردناک به نظر برسد، اما در بلندمدت به نفع ماست. ما به شرکای استراتژیک نیاز داریم، نه فقط فروشندگان.»جابز از رویکرد کوک استقبال کرد و به او اختیارات کامل داد تا برنامه‌هایش را عملی کند، زیرا این تغییرات به اپل اجازه می‌داد تا بدون نگرانی از هزینه‌های تولید، بار دیگر بر نوآوری تمرکز کند.

با گذشت زمان، نقش تیم کوک در اپل پررنگ‌تر شد. ژانویه ۲۰۰۷، او به سمت مدیر ارشد عملیات (COO) ارتقا یافت و در این نقش، مسئولیت مستقیم فروش، خدمات پس از فروش و مدیریت زنجیره تأمین را بر عهده گرفت. در همین سال اپل محصول انقلابی خود یعنی آیفون را معرفی کرد. در این مدت گاهی دیدگاه‌های متفاوت تیم و استیو باعث بروز اختلافاتی میان آن‌ها می‌شد. برای مثال سال ۲۰۰۸ زمانی که تیم پیشنهاد داد اپل تولید برخی از قطعات آیفون را به شرکت‌های خارجی بسپارد و هزینه‌ها را کاهش دهد، جابز با او مخالفت کرد؛ زیرا معتقد بود این کار می‌تواند کیفیت محصول را پایین بیاورد.

تیم کوک در جلسه‌ای طولانی با جابز، با ارائه داده‌های دقیق توانست او را متقاعد کند، تصمیمی که نهایتاً به اپل کمک کرد آیفون را با قیمت رقابتی‌تری وارد بازار کند. سال ۲۰۰۹ تیم کوک در یک دوره‌ی شش‌ماهه‌ی دیگر، مسئولیت شرکت اپل را به تیم کوک سپرد و سپس او را به ریاست مدیران اجرایی شرکت منصوب کرد. حالا دیگر کوک مغز متفکر در سایه‌ی جابز محسوب نمی‌شد، بلکه توانمندی خود را در مدیریت و رهبری مستقل ثابت کرده بود.

مدیرعاملی شرکت اپل: چالش‌های جانشینی استیو جابز استیو جابز ژانویه‌ی ۲۰۱۱ به مرخصی استعلاجی رفت و کوک مسئولیت عملیات روزانه‌ی شرکت را عهده‌دار شد، درحالی‌که تصمیمات مهم شرکت را با مشاوره‌ی جابز اتخاذ می‌کرد. ۲۴ آگوست، جابز در حالی از مدیرعاملی شرکت کناره‌گیری کرد که به‌سختی با سرطان پانکراس می‌جنگید. او که از مدت‌ها پیش برای چنین روزی برنامه‌ریزی کرده بود، تیم کوک را به‌عنوان جانشین خود به هیئت‌مدیره معرفی کرد. درست ۶ هفته بعد از این جریان خبر درگذشت او جهان فناوری را در اندوه و سکوتی عمیق فرو برد.

رشد محصولات اپل: از آیفون تا اپل سیلیکون اولین محصول چشمگیر اپل که تحت رهبری تیم کوک توسعه یافت، آیفون ۵ بود که در سپتامبر ۲۰۱۲ معرفی شد. این گوشی با تجربه‌ی کاربری عالی، صفحه‌نمایش بزرگ‌تر و طراحی جدید نظر کاربران را جلب کرد و نه‌تنها رکورد فروش را شکست، بلکه تا سال‌ها به‌عنوان محبوب‌ترین نسل آیفون شناخته می‌شد: تنها در اولین هفته‌ی عرضه، بیش از ۵ میلیون دستگاه آیفون ۵ به فروش رسید.با گذشت زمان ارتقای گوشی‌های هوشمند اپل صرفاً به سایز نمایشگر محدود نمی‌شد. شاید سیستم‌عامل پیشرفته‌تر و حسگر اثر انگشت و بهبود عملکرد دوربین مشخص‌های اصلی و کاربرپسند آیفون ۶ و آیفون ۷ محسوب می‌شدند، اما بزرگ‌ترین جهش آیفون در سال ۲۰۱۷ با معرفی آیفون ۱۰ رخ داد. این مدل برای اولین‌بار از طراحی بدون حاشیه و سیستم شناسایی چهره (Face ID) بهره‌مند بود و با پردازنده A11 Bionic به یکی از قوی‌ترین گوشی‌های زمان خود تبدیل شد.

مسئولیت‌های اجتماعی: از محیط‌زیست تا تعهد به برابری تیم کوک از همان ابتدای تصدی مدیریت اپل اعلام کرده بود مسئولیت‌های اجتماعی و محیط‌زیستی نیز از ارکان اصلی سیاست‌های شرکت محسوب می‌شوند. به‌زعم او اپل، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین شرکت‌های دنیا، باید نقش ویژه‌ای در مبارزه با تغییرات آب‌وهوایی و بهبود شرایط اجتماعی ایفا می‌کرد.یکی از اقدامات مهم اپل در این راستا، هدف‌گذاری برای استفاده ۱۰۰ درصد از انرژی‌های تجدیدپذیر بود. این هدف بلندپروازانه ابتدا در سال ۲۰۱۲ اعلام شد و سال ۲۰۱۸، اپل موفق شد تمامی دفاتر و فروشگاه‌های خود در سراسر جهان را با استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، مانند انرژی خورشیدی و بادی، تأمین کند.

سال ۲۰۲۰ اپل اعلام کرد که قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ تمامی زنجیره تأمین خود را نیز به‌طور کامل به انرژی‌های تجدیدپذیر متصل کند. بخش‌های دیگری از این تعهد که با استقبال گسترده‌ی فعالان محیط‌زیست مواجه شده، عبارت‌اند از: طراحی محصولات با مواد بازیافتی و کم‌کربن نوآوری در بسته‌بندی برای کاهش پسماند سرمایه‌گذاری در پروژه‌های حفاظت و احیای جنگل‌ها

علاوه‌بر مسائل زیست‌محیطی، تیم کوک همیشه بر اهمیت عدالت اجتماعی و حقوق بشر تأکید می‌کرد. برای مثال او در سال ۲۰۲۰ و در جریان جنبش «زندگی سیاه‌پوستان مهم است» که به اعتراضات گسترده‌ای در آمریکا علیه نژادپرستی سیستماتیک منجر شد، نامه‌ای به کارکنان اپل نوشت.او همچنین اعلام کرد که اپل مبلغ ۱۰۰ میلیون دلار به برنامه‌ی عدالت و برابری اختصاص می‌دهد؛ برنامه‌ای که هدف آن حمایت از جوامع اقلیت و افزایش فرصت‌های شغلی برای این گروه در صنعت فناوری خواهد بود.