ماه، جعبه سیاه کیهان

گاهی وقتا، ماه شبیه یه جور نگهبان ساکت به نظر میاد. نه چشم داره، نه دوربین؛ ولی هر چیزی که بهش ضربه می زنه رو حفظ می کنه. برخلاف زمین که انگار هر چند وقت یه بار، بازیابی به حالت کارخانه می زنه...

زمین، پر از آب، باد، تکتونیک(حرکت پوسته ها) و فرسایشه. هر دهانه ای که شهاب سنگ ها طی این ۴ میلیارد سال رو زمین ایجاد کردن، یا با بارون شسته شده، یا رفته زیر دریا، یا با حرکت پوسته زمین به اعماق اقیانوس رفته. اما ماه جو، باد، بارون یا تکتونیک فعال نداره که این دهانه ها رو از بین ببره. به همین دلیل وقتی یه جرم ۱۰ کیلومتری با سرعت ۱۵ تا ۲۵ کیلومتر بر ثانیه بهش برخورد می کنه، ردش به شکل یه دهانه روش به جا میمونه. گاهی این دهانه ها صد ها میلیون سال بدون ذره ای تغییر باقی می مونن به خاطر همین دانشمند ها به ماه میگن: "آرشیو برخورد های کیهانی"

حالا یه وقتی بخوایم بدونیم چه اتفاق هایی توی منظومه شمسی افتاده و کدوم شهاب به کدوم سیاره برخورد کرده؛ یا بخوایم دلیل این برخورد ها رو بدونیم، زمین فقط شونه بالا می اندازه ولی ماه، دقیق میگه: این یکی ۳.۲ میلیارد سال پیش خورده اون یکی ۸۰۰ میلیون سال پیش این یکی مال بارش عظیم شهابی Imbrain بوده. دانشمندان حتی با بررسی توزیع دهانه های ماه فهمیدن حدود ۸۰۰ میلیون سال پیش، یه "بمباران" بزرگ شهابی رخ داده که احتمالا زمین هم حسابی ازش آسیب دیده.. ولی تو زمین، هیچ اثری از این پدیده وجود نداره!

محققان روش های مختلفی برای بررسی دهانه های ماه دارن: _ تعیین سن دهانه ها با کانی های مذاب _ مقایسه الگو های برخورد با شهاب سنگ های زمین _ بررسی نسبت دهانه های بزرگ و کوچک _ مدل سازی دینامیک* مدار سیارک ها حالا اصلا چرا محققان دهانه های ماه رو بررسی می کنن؟ چون اونا با استفاده از اطلاعات حاصل از این بررسی ها، می فهمن چه دوره هایی از تاریخ زمین خطرناک تر بوده و خطرات احتمالی آینده رو هم بر همون اساس پیش بینی می کنن. ___________ * مدل سازی دینامیک یعنی شبیه سازی حرکت و تغییرات یه سیستم در طول زمان با استفاده از ریاضی و کامپیوتر.

راجع به مدل سازی دینامیک باید این رو هم بگم که اگه اونا نبودن، ما فقط به دهانه ها نگاه می کردیم و حدس می زدیم؛ اما حالا می تونیم اتفاقات گذشته و حتی آینده رو هم تا حدودی پیش بینی و بررسی کنیم.

داستان از اینجا جالب میشه که دهانه هایی مثل تایکو(Tycho) و کاپرنیسوس(copernisus) که از دهانه های ماه هستن، فقط علائم برخورد نیستن؛ بلکه ماه جهت ضربه شهاب سنگی که اونا رو به وجود آورده رو هم ذخیره کرده! چطوری؟ شکل گسترش پرتابه هاشون نشون می ده که از کدوم جهت به ماه برخورد کردن. مثلا فرض کنین یه تیله کوچیک رو داخل یه ظرف آرد می اندازین(همون آزمایش ساده کلاس سوم!) آرد های داخل ظرف، به سمت مخالف برخورد تیله پاشیده می شن. مثلا اگه تیله رو از سمت راست به داخل ظرف بندازیم، بخشی از آرد، به سمت چپ پاشیده میشه. حالا ماه این اتفاقات رو ذخیره می کنه و تا میلیون ها سال همونطوری باقی نگهشون می داره.