خواب چیست؟

خواب، یکی از اسرارآمیزترین و در عین حال حیاتی‌ترین فرآیندهای زیستی است که ذهن انسان از دیرباز به دنبال کشف رمز و راز آن بوده است. چرا می‌خوابیم؟ در طول خواب چه اتفاقی در بدن و مغز می‌افتد؟ چگونه رؤیا می‌بینیم؟ و چرا برخی از ما از اختلالات خواب رنج می‌بریم؟ در این مقاله می‌خواهیم با نگاهی علمی و کاربردی به موضوع خواب بپردازیم و به این پرسش‌ها پاسخ دهیم.

خواب چیست؟ خواب، حالتی فعال از مغز است که با کاهش پاسخ به محرک‌های محیطی و ایجاد تغییرات زیستی در بدن همراه است. برخلاف آن‌چه در نگاه اول به نظر می‌رسد، خواب یک فرآیند منفعل نیست؛ بلکه فعالیت‌های پیچیده‌ای در مغز و بدن در حال رخ دادن است. طبق تعریف مؤسسه ملی خواب آمریکا (National Sleep Foundation)، خواب یک «وضعیت فیزیولوژیک چرخه‌ای» است که شامل تغییرات در فعالیت مغز، ریتم تنفس، ضربان قلب، و فرآیندهای ترمیمی بدن می‌شود.

تفاوت خواب با اغما چیست؟ خواب و اغما، هر دو حالت‌هایی از کاهش سطح هوشیاری هستند، اما تفاوت‌های بنیادینی دارند. خواب فرآیندی طبیعی و قابل برگشت است که طی آن مغز وارد حالت‌های فعال خاصی می‌شود و فرد در زمان مناسب از آن بیدار می‌شود. اما اغما، نوعی بیهوشی طولانی‌مدت است که به‌دلیل آسیب‌های شدید مغزی، سکته، یا مسمومیت رخ می‌دهد و در آن پاسخ‌های مغز به محرک‌ها بسیار ناچیز یا کاملاً غیرفعال است. و همچنین در پست های قبل درباره اهمیت خواب صحبت شده است،حتما آن را هم مطالعه بفرماید.

افسانه‌های رایج درباره خواب بسیاری از باورهای رایج درباره خواب، پایه علمی ندارند: 1_خواب ناشی از دارو با کیفیت است: داروهای خواب‌آور ممکن است فرد را به خواب ببرند اما معمولاً خواب مرحله REM (که برای ترمیم روانی و حافظه بسیار مهم است) را سرکوب می‌کنند. بنابراین این خواب کیفیت مناسبی ندارد. ۲_با افزایش سن، نیاز به خواب کاهش می‌یابد: در واقع، نیاز به خواب در طول زندگی ثابت می‌ماند، اما کیفیت خواب در دوران سالمندی کاهش می‌یابد. مشکلات خواب در سالمندان بیشتر به عوامل محیطی، بیماری‌ها یا مصرف دارو مربوط است.

۳_باید بلافاصله بعد از گذاشتن سر بر بالش بخوابیم: ورود به خواب نیازمند گذار از حالت بیداری به آرامش است. اگر خیلی سریع به خواب می‌روید، ممکن است نشانه‌ای از کمبود مزمن خواب باشد. ۴_با خواب بیشتر می‌توان کم‌خوابی را جبران کرد: خوابیدن بیش‌ازحد در تعطیلات برای جبران کم‌خوابی هفته، می‌تواند ریتم شبانه‌روزی بدن را برهم بزند و موجب کسالت بیشتر شود. ۵_برخی افراد تنها به ۴ ساعت خواب نیاز دارند: تحقیقات حاکی از آن است که ۹۰٪ بزرگسالان به حدود ۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه نیاز دارند. موارد استثنائی ژنتیکی بسیار نادرند.

در خواب چه اتفاقی می‌افتد؟ بدن ما دارای یک «ریتم شبانه‌روزی» (Circadian Rhythm) طبیعی است که چرخه خواب و بیداری را تنظیم می‌کند. این ریتم تحت تأثیر نور، دما، و حتی هورمون‌ها قرار دارد. مغز در طی شب به‌صورت خودکار وارد مراحل مختلف خواب می‌شود و این مراحل به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: 1. خواب بدون حرکات سریع چشم (NREM) که خود به ۴ مرحله تقسیم می‌شود: مرحله 1: خواب سبک با امواج مغزی تتا. در این مرحله ضربان قلب و تنفس کاهش می‌یابد. پرش‌های عضلانی ممکن است رخ دهد. مرحله 2: خواب سبک‌تری که ۲۰ دقیقه طول می‌کشد. ویژگی آن «دوک‌های خواب» و «مجموعه‌های K» در امواج مغزی است. مرحله 3 و 4: خواب عمیق با امواج دلتا. در این مرحله بدن به ترمیم و بازسازی می‌پردازد. بیدار کردن فرد بسیار دشوار است. رفتارهایی مانند راه‌رفتن در خواب و کابوس‌های شبانه در این مرحله رخ می‌دهند.

2. خواب همراه با حرکات سریع چشم (REM) مرحله‌ای پیچیده و پررمزوراز است که در آن امواج مغزی شبیه به بیداری هستند، اما عضلات بدن کاملاً شل می‌شوند. در این مرحله: رویاهای واضح رخ می‌دهند حافظه و یادگیری تقویت می‌شوند فعالیت مغز بسیار بالاست هر چرخه خواب حدود ۹۰ دقیقه طول می‌کشد و در طول شب چندین بار تکرار می‌شود. مدت زمان مرحله REM در هر چرخه افزایش می‌یابد؛ به همین دلیل، رویاهای صبحگاهی شفاف‌تر و قابل‌یادآوری‌تر هستند

خواب، آینه‌ای از تعادل بدن خواب سالم نشانه‌ای از تعادل ذهن و بدن است. اگر اختلالی در خوابیدن، بیدار شدن یا کیفیت خواب وجود دارد، معمولاً نشانه‌ای از اختلال در سبک زندگی، استرس مزمن، تغذیه ناسالم یا مشکلات روانی است. بی‌خوابی‌های شبانه، پرخوابی‌های بی‌دلیل، یا رؤیاهای مکرر آزاردهنده می‌توانند زنگ خطرهایی باشند که باید جدی گرفته شوند.