چرا مغز انسان از مرگ میترسد؟

آیا واقعا از مرگ می‌ترسیم، یا از درد و رنجی که قبل از آن تصور می‌کنیم؟ در این پست، با نگاهی به روان‌شناسی، به این سؤال متفاوت پاسخ می‌دهیم.

چرا بیشتر انسان‌ها از مرگ نمی‌ترسند، بلکه از نحوه‌ی مردن می‌ترسند؟شاید فکر کنی بزرگ‌ترین ترس انسان، خودِ مرگ است. اما اگر از آدم‌ها بپرسی:«دقیقاً از مرگ می‌ترسی یا از چیزی که قبل از آن اتفاق می‌افتد؟» جواب خیلی‌ها متفاوت خواهد بود. بیشتر افراد نمی‌گویند: «از اینکه دیگر وجود نداشته باشم می‌ترسم» بلکه می‌گویند: «می‌ترسم درد بکشم.» «می‌ترسم بیماری سختی بگیرم» «می‌ترسم نتوانم نفس بکشم» «می‌ترسم عزیزانم را تنها بگذارم»

جالب اینجاست که پژوهش‌های روان‌شناسی نشان می‌دهند بخش بزرگی از اضطراب انسان، نه از خودِ مرگ، بلکه از تجربه‌ی رنج، ناتوانی و ناشناخته‌های قبل از آن ناشی می‌شود. دلیلش این است که مغز انسان برای زنده نگه داشتن ما ساخته شده است. مهم‌ترین وظیفه‌ی مغز، حفظ بقاست. به همین دلیل، هر زمان احساس خطر کند، شروع به ساختن بدترین سناریوهای ممکن می‌کند. وقتی به مرگ فکر می‌کنیم، مغز معمولاً خودِ مرگ را تصور نمی‌کند؛ بلکه چیزهایی را می‌بیند که ممکن است قبل از آن اتفاق بیفتند.

برای مغز، این تصاویر آشنا هستند: • درد شدید • بیماری • از دست دادن توانایی حرکت • ناتوانی در نفس کشیدن • وابسته شدن به دیگران چون مغز فقط می‌تواند چیزهایی را تصور کند که نمونه‌ای از آن‌ها را دیده، تجربه کرده یا درباره‌شان شنیده باشد. به زبان ساده، مغز از چیزی می‌ترسد که بتواند آن را تصویرسازی کند.

اما یک نکته‌ی عجیب وجود دارد. مغز انسان اصلاً نمی‌تواند «نبودن خودش» را تصور کند. همین حالا چند ثانیه تلاش کن نبودنت را تصور کنی. احتمالاً خودت را در مراسم تشییع، داخل یک قبر یا در حالی می‌بینی که دیگران درباره‌ات صحبت می‌کنند. اما اگر دقت کنی، در تمام این تصویرها هنوز یک «تو» وجود دارد که همه‌چیز را تماشا می‌کند. چون ذهن همیشه برای ساختن هر تصویر، به یک ناظر نیاز دارد.

به همین دلیل، مغز از چیزی که نمی‌تواند تصورش کند، کمتر می‌ترسد؛ اما از چیزهایی که کاملاً قابل تصور هستند، واکنش شدیدی نشان می‌دهد. مثل: • درد کشیدن • خفگی • از دست دادن حافظه • از دست دادن توانایی حرکت • وابسته شدن به دیگران • تنها ماندن در لحظات آخر در واقع، ترس اصلی بسیاری از انسان‌ها «رنج کشیدن» است، نه «پایان یافتن».

از نگاه روان‌شناسی، انسان بیش از آنکه از پایان زندگی بترسد، از از دست دادن چیزهایی می‌ترسد که هویت او را ساخته‌اند؛ مثل سلامتی، کنترل، استقلال و ارتباط با عزیزان. شاید به همین دلیل است که وقتی می‌گوییم: «از مرگ می‌ترسم»، در بسیاری از مواقع منظورمان خودِ مرگ نیست. ما بیشتر از مسیری می‌ترسیم که ممکن است به آن ختم شود؛ از درد، ناتوانی، جدایی از عزیزان و از دست دادن کنترل بر زندگی.