رویای مشترک چیه؟

توی سال‌های اخیر گزارش‌های زیادی از افراد مختلف منتشر شده که ادعا می‌کنن یک مکان خاص، یک ساختمان، یا حتی یک فرد مشخص رو توی خواب دیدن در حالی که هیچ ارتباط مستقیمی بین این افراد وجود نداره. همین موضوع باعث شده یه سوال به وجود بیاد: آیا خواب‌ها می‌تونن مشترک باشن؟

از نگاه علمی، جوابش روشنه: هیچ مدرک معتبری وجود نداره که نشون بده خواب افراد به هم متصل میشه یا یه “رویای مشترک” واقعی بین چند ذهن وجود داره. هر خواب در نهایت محصول فعالیت مغز همون فرده و توی ذهن خودش ساخته میشه، نه توی یه فضای مشترک یا بیرونی. اما نکته مهم اینجاست که چرا با این وجود این شباهت‌ها تا این حد زیاد دیده میشن؟

توی بسیاری از فرهنگ‌های باستانی مفهوم "رویای مشترک" به عنوان نشونه‌ای از ارتباط روحی میان افراد مطرح شده. توی اساطیر یونانی، خدای خواب هیپنوس (Hypnos) و فرزندش مرفئوس (Morpheus) مسئول ارسال رویاها به انسان‌ها بودن و بعضی رویاها رو به افراد خاصی منتقل می‌کردن. توی داستان‌های سرخپوستان آمریکایی، خواب‌ها وسیله‌ای برای برقراری ارتباط با اجداد و دریافت پیام‌های معنوی محسوب می‌شدن. همچنین توی شرق آسیا بودایی ها بر این باور بودن که برخی افراد توانایی ورود به خواب دیگران رو دارن و این امر به قدرت‌های خاص ذهنی مربوط میشه!

با وجود اینکه رویای مشترک بیشتر توی داستان‌ها دیده میشه، توی دنیای واقعی هم نمونه‌های زیادی ازش گزارش شده. یکی از معروف‌ترین موارد، مربوط به دو برادر دوقلو توی انگلستانه که بارها گزارش کردن که دقیقا یک خواب مشابه رو تجربه کردن. همچنین، بعضی زوج‌ها یا دوستان نزدیک به هم گفتن که شبا یه صحنه، حادثه یا حتی یه مکالمه خاص رو توی خواب دیدن. دانشمندان این موضوع رو به ارتباط عاطفی قوی و هماهنگی مغزی بین افراد نسبت میدن.

کارل گوستاو یونگ، روانکاو مشهور، مفهوم "ناخودآگاه جمعی" رو در این‌ باره بیان کرد. حالا این یعنی چی؟ یعنی یونگ معتقده توی ذهن همه انسان‌ها یه بخش پنهان و مشترک وجود داره که شامل تجربه‌ها و ترس‌های تمام نسل‌های گذشته ست. به این بخش میگیم "ناخودآگاه جمعی" چون این منبع اطلاعات برای همه انسان‌ها یکی و مشترکه. افراد مختلف ممکنه بدون اینکه با هم ارتباطی داشته باشن، نمادها یا خواب‌های مشابهی رو تجربه کنن، انگار این محتواها به طور ذاتی توی وجود همه ما به ارث گذاشته شده.

بعضیا معتقدن که خواب ها و نماد های مشترک ممکنه به دلیل هماهنگی امواج مغزی (Brain Waves) بین افراد باشه. تحقیقات نشون داده که انسان وقت خواب توی فرکانس‌های خاصی فعالیت می‌کنه و تو بعضی موارد این فرکانس‌ها می‌تونن بین افرادی که ارتباط نزدیکی با همدیگه دارن، هماهنگ بشه. برخی روانشناسان پیشنهاد کردن که افراد توی خواب ممکنه امواج مغزی همدیگه رو دریافت کنن، مخصوصا اگه توی یه محیط مشابه بخوابن.

یکی از قوی‌ترین دلایل شباهت خواب‌ها تجربه‌های مشترک روزانه ست. وقتی چند نفر یه فیلم مشابه رو می‌بینن، درباره یه موضوع خاص صحبت می‌کنن، توی یه محیط یا فضای مشابه قرار دارن، یا حتی یه داستان مشترک می‌شنون... مغزشون همون اطلاعات رو توی خواب هم پردازش می‌کنه. به همین دلیل ممکنه توی خواب، یه مکان خاص یا یه شخصیت مشخص دوباره و دوباره ظاهر بشه فقط چون ذهن چند نفر روی اون موضوع فعال بوده. به این فرآیند مغز تحکیم حافظه یا memory consolidation میگن. مطالعاتی که روی دوقلوهای همسان انجام شده نشون میده اونا بیشتر از بقیه خوابای مشترک می بینن. جالبه بدونید توی بعضی از مطالعات ادعا شده که دوقلوهای همسان در ۱۵٪ موارد تجربه‌هایی شبیه به رویای مشترک رو گزارش کردن.

توی علم اعصاب، پدیده‌ای به اسم «تله‌پاتی رویایی» وجود داره که یه جورایی به همین موضوع مربوطه و دانشمندان هنوز در حال تحقیق درباره اونا هستن و اونارو بیشتر از یه "هم‌زمانی خواب" میدونن.

از نظر دینی، دین اسلام و سایر ادیان معتقدن که موقع خواب روح از بدن جدا میشه و ممکنه که دو روح با هم برخورد کنن و چیزای مشترکی رو تجربه کنن. بعد هم وقتی که بیدار شدن اونارو به صورت رویا به یاد میارن.

مفهوم "رویای مشترک" بارها توی فیلم ها و کتاب‌های علمی-تخیلی مطرح شده. یکی از معروف‌ترین فیلم‌ها در این زمینه Inception (۲۰۱۰) ساخته کریستوفر نولان هست که ایده ورود به خواب دیگران و تاثیرگذاری بر ذهن اونا را بررسی می‌کنه.

توی سال ۲۰۰۸، بازاریاب ایتالیایی، آندره آ ناتالا، وب‌سایتی ساخت به اسم Ever Dream This Man و ادعا کرد که از سال ۲۰۰۶ بسیاری از افراد به‌طور مکرر این مرد رو توی خواباشون می بینن اما هیچوقت توی زندگی واقعی چنین شخصی دیده نشده‌. بعدش کم کم افراد مختلفی از لس آنجلس، پکن و حتی تهران ادعا کردن که این فرد رو توی خواب دیدن. یک روانپزشک بعد از اینکه تعدادی از بیماراش هم این مردو توی خواب دیدن بر اساس توصیف های اونا چهره این مرد رو طراحی میکنه که دارین این بالا مشاهده می‌کنین. ناتالا چند نظریه در این مورد مطرح کرد: ۱. تصویر این مرد نمونه ای از الگوی قدیمی یونگیه که توی موقعیت‌های بسیار دشوار زندگی توی ضمیر ناخودآگاه انسان‌ها شکل می‌گیره. ۲. این مرد جلوه ای از خدا هست. نه این که خدا عینا شکل ایشون باشه ها. ۳. بعضی افراد بعد از شنیدن این داستان چهره این مرد رو تو خواب دیدن. ۴. تشخیص چهره توی خواب معمولا کار سختیه و به همین دلیل بعضیا برای توصیف چهره‌ای که بارها تو خواب دیدن به اشتباه به تصویری که ناتالا از این مرد کشیده متوسل میشن و فکر میکنن اونه. بعضیا ادعا میکردن که وقتی توی شرایط بدی بودن این مرد میاد بهشون امید میده و میگه تو میتونی از پس مشکلات بر بیای. هرچند بعدش ناتالا اعتراف کرد که سایت "این مرد" صرفا یه ماموریت بازاریابی بوده‌. اون هیچوقت فاش نکرد که قصد تبلیغ چه محصولی رو داشته. با این حال بعضی منابع از جمله The Kernel نوشتن که این مرد صرفا برای تبلیغ فیلمی با همین نام ساخته شده. از اون زمان تا به الان هیچ خبری در مورد این فیلم منتشر نشده‌.

افراد زیادی توی ردیت و تیک‌تاک گفتن که توی خوابشون یه مرکز خرید متروکه که هیچکس اونجا نیست دیدن.. گزارش های متعددی از اینجور چیزا وجود داره مثل یه مرد با یه لبخند غیرعادی (The smiling man) یا موجودات خاکستری که افراد زیادی اونو توی خواب دیدن..