مدیحه سرایی

مدیحه سرایی: در وصف او خوب گفتن! مطلبی درمورد مدح و ستایش افراد! بابت طولانی شدن متن هر اسلاید معذرت میخواهم، موقع نوشتن از دستم در میرود! (ناظران عزیز، در انتظار سوختم...)

این بار برای توضیح موضوع مدیحه سرایی و مدح کردن خدمت شما رسیده ایم. در قدم اول، بیاید از نظر لغوی آن را بررسی کنیم. در زبان عربی، ریشه ی این کلمات: م، د، ح است. به عملی که انجام میشود مدح، به کسی که آن را می سراید و یا میخواند، مداح یا مدیحه سرا_که تفاوت این دو را جلوتر عرض خواهم کرد_و کسی که این اشعار در وصف وی سروده شده، ممدوح میگوییم. حال از نظر معنایی، مدح به چه معناست؟ مدح به معنای ستایش و تعریف کردن از شخص یا چیزی است؛ که در ادبیات و شعر کاربرد فراوان دارد. همانطور که به احتمال زیاد خودتان میدانید، اغلب در وصف و ستایش امامان، پیغمبران، بزرگان و حتی پادشاهان به کار می‌رود.

نکات مهم در مدیحه سرایی چیستند؟ اول، موضوعات آنها؛ معمولا در مورد صفات نیک، فضایل، شجاعت، کرم و بخشش، دانش و... فرد مورد ستایش است. دوم، قالب نوشتن آنها؛ که بیشتر در شعر به کار میرود، اما بدان معنا نیست که در نثر وجود نداشته باشد. سوم، مدیحه سرا از این کار چه هدفی دارد؟ یا میخواهد علاقه و ارادت خود را بیان کند؛ یا فرد را مورد ستایش قرار دهد و یا همانطور که خودتان حدس میزنید، درخواستی از ممدوح عزیز ما دارد! در کجا ریشه دارد؟ مدیحه سرایی حتی در تمدن های باستانی نیز جای داشته؛ چنان که در قالب اشعاری در وصف پادشاهان و خدایان و ایزدان، در مراسمات مذهبی و یا جشن های پیروزی، خوانده میشدند. یکی از مهمترین انواع مدح، به ستایش محمد صلوات الله علیه در صدر اسلام مربوط میشود. همچنین در دربار پادشاهان و خلفا نیز، مدیحه های فراوان سروده میشد.

اگر بخواهیم مدیحه سرایی را در ایرانمان توصیف کنیم باید بگوییم: اثری نفیس همچون شاهنامه نیز دارای عناصر ستایشی است_البته فردوسی بزرگوار ما شیعه ی علی نیز بوده، چنان که سروده است:"اگر چشم داری به دیگر سرای/ به نزد نبی و علی گیر جای/ گرت زین بد آید گناه من است/ چنین است و این دین و راه من است/ برین زادم و هم برین بگذرم/ چنان دان که خاک پی حیدرم"_برای مثال، شاعران درباری همانند رودکی و فردوسی بزرگ، قصیده های بلندبالایی در وصف امیران و شاهان می سرودند. انوری و خاقانی نیز از شاعران معروفی بودند که اشعارشان از لحاظ فنی و هنری بسیار قوی بودند. هنگامی که اسلام در قلب مردممان ریشه دواند و در ادبیات و اشعار آنها جای گرفت، بزرگانی همچون سنایی، عطار، مولوی و حافظ به مدح پیامبر اسلام، علی علیه السلام، حضرت فاطمه و دیگر معصومین پرداختند. اما مشهورترین مدیحه سرای عصر شیعه، "محتشم کاشانی" بود که حتما او را می شناسید! بیت "باز اين چه شورش است که در خلق عالم است/ باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است" مشهورترین، معروفترین و پرآوازه ترین مرثیه ای است که در وصف قیام عاشورا سروده شد. (اگر برایتان سوال پیش آمده است، باید عرض کنم که مرثیه سرایی همان شعریست که در مدح و سوگواری و غم از دست دادن کسی که مرده است، سروده شده.)

میرسیم به بخشی که در ابتدای مطلب قول داده بودم: تفاوت مدیحه سرا و مداح چیست؟ به طور خلاصه و شیرین و مفید، مداحی در معنای عام بیشتر برای سروده های مذهبی به کار میرود و مدیحه سرایی برای هر نوع از شعر ستایشگرانه ای. مداح معمولا به عزیزانی گفته میشود که به مرثیه خوانی و یا مدح و ستایش اهل بیت می‌پردازند؛ اما مدیحه سرا در معنای عام به بزرگوارانی اطلاق میشود که در دربار پادشاهان و در وصف وی، مدیحه می سرودند. مداحان امروزه بیشتر بر روی فضیلت ها و روایات از اهل بیت تمرکز دارند و مدیحه سرایان تنها بر روی سرودن شعری ستایش آمیز برای ممدوح_خواه پادشاه، عارف یا امام باشد_تمرکز میکنند.