ردیابی آب با چوب، شبه علم یا واقعیت

روش ردیابی آب با دازینگ ( آب‌یابی با چوب/میله) یک روش بسیار قدیمی و سنتی است که هنوز در بسیاری از مناطق ایران (به‌خصوص روستاها و زمین‌های کشاورزی) و جهان برای پیدا کردن آب زیرزمینی استفاده می‌شود.

ابزارهای اصلی دازینگ برای پیدا کردن آب چوب Y شکل (معروف‌ترین ابزار سنتی) از شاخه درختان انعطاف‌پذیر مثل بید، فندق، انگور یا هلو گرفته می‌شود. شکل Y دارد و دو شاخه آن را با دو دست می‌گیرند و قسمت پایین (دم) رو به جلو نگه می‌دارند.

دو میله L شکل (فلزی یا برنجی) معمولاً از سیم برنجی یا فلز سبک ساخته می‌شود. هر میله را در یک دست می‌گیرند و افقی نگه می‌دارند. آونگ یک وزنه (فلزی، کریستالی یا حتی حلقه) که با نخ آویزان است و گاهی برای تأیید محل استفاده می‌شود.

مراحل کلی انجام دازینگ برای ردیابی آب آماده‌سازی ذهنی بسیاری از دازرها (کسی که دازینگ می‌کند) معتقدند باید آرامش ذهنی داشته باشند، تمرکز کنند و نیت پیدا کردن آب زیرزمینی داشته باشند. بعضی‌ها حتی دعا می‌خوانند یا انرژی مثبت می‌فرستند. گرفتن ابزار چوب Y: دو شاخه را محکم اما بدون فشار زیاد می‌گیرند (معمولاً کف دست رو به بالا). میله‌های L: افقی و موازی زمین، کمی فاصله از بدن. راه رفتن در منطقه به آرامی و به صورت خطوط موازی (مثل شخم زدن) در زمین حرکت می‌کنند. در دشت‌های مسطح معمولاً خطوط مستقیم طولانی می‌کشند.

واکنش ابزار (نشانه‌های ادعایی) چوب Y: وقتی به بالای رگ آب می‌رسد، ناگهان به سمت پایین خم می‌شود یا می‌چرخد (بعضی‌ها می‌گویند خیلی محکم به پایین کشیده می‌شود). میله‌های L: دو میله به سمت هم می‌آیند (X شکل می‌شوند) یا به طرفین باز می‌شوند یا یکی می‌چرخد. آونگ: شروع به چرخش دایره‌ای یا نوسان شدید می‌کند.

تعیین عمق و جهت بعضی دازرهای حرفه‌ای ادعا می‌کنند با شمارش قدم یا با روش‌های خاص (مثلاً سؤال از آونگ) می‌توانند عمق آب، دبی تقریبی و جهت جریان را تخمین بزنند.

نکات مهم و واقعیتی که باید بدانید از نظر علمی: تقریباً تمام آزمایش‌های کنترل‌شده علمی (مثلاً آزمایش‌های معروف در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ میلادی) نشان داده‌اند که دازینگ بهتر از حدس تصادفی عمل نمی‌کند و هیچ مکانیزم فیزیکی شناخته‌شده‌ای برای آن اثبات نشده است. بیشتر دانشمندان آن را شبه‌علم می‌دانند و حرکت ابزار را به خاطر اثر ایدئوموتور (حرکات ناخودآگاه دست تحت تأثیر انتظار ذهنی) توضیح می‌دهند. با این حال هنوز خیلی از افراد (به‌خصوص در مناطق خشک) هنوز به دازرها اعتماد دارند و حتی بعضی چاه‌های موفق با این روش حفر شده‌اند. اما درصد موفقیت واقعی آن خیلی کمتر از روش‌های ژئوفیزیکی (ژئوالکتریک، مغناطیس‌سنجی، رادار نفوذی زمین) است. جایگزین‌های علمی مدرن (خیلی دقیق‌تر): • مطالعات ژئوالکتریک • الکترومغناطیس گذرا • لرزه‌نگاری انعکاسی • رادار نفوذی زمین