آیین های اصیل پارسی!

کشور ما ایران غنی از انواع فرهنگ ها و سنت های اصیل است و این سنت ها با توجه به اقوام های مختلفی که در ایران زندگی می کنند بسیار متنوع است که بخشی از این سنت های ایرانی یکپارچه هستند و در کل کشور دیده می شوند. این سنت ها که سینه به سینه از فرهنگ هزاران سال دور ایرانیان می آید هم چنان پابرجا هستند اما متاسفانه بعضی از آنها کمرنگ و بعضی دیگر کاملا به فراموشی سپرده شده اند . در این پست قراره ۱۰ تا از سنت هایی که میتوان گفت مخصوص فرهنگ ایرانی است را برسی کنیم.

از قدیم الایام ایرانیان اهل دورهمی و مهمانی بوده اند و از حدود پانصد سال پیش مردان ایرانی در قهوه خانه دور هم جمع می شدند. جالب است بدانید که هر بزرگی زیر توق خود می نشسته است و در آن جا یا به نقل قصه می پرداخته و یا گوش می داده است. از همین رو واژه ی پاتوق در سنتی فرهنگ ایرانی به وجود آمده است. پاتوق یعنی محل توق و امروزه هنوز این کلمه در گفت و گو عامیانه برخی از مردم رواج دارد اگر چه دیگر خبر از توق نیست ولی از سنت های فرهنگی ایرانی دورهمی و مهمانی و جمع شدن دوستان است که در بسیاری از شهرهای ایران دیده می شود و بسیاری از مردم در یک محل خاص یک کافه، یا یک پارک هم چنان پاتوق مشخصی دارند و اوقات خوشی را برای هم میسازند.

تعارف کردن یک سنت فرهنگ ایرانی است که در بین تمام اقشار جامعه هم چنان پابرجاست. این سنت دیرینه از اخلاق مداری ایرانیان است. همه ما بارها این مورد را در تاکسی، در هنگام حساب کردن غذا در رستوران یا در هنگام خرید در بازار اگر فروشنده و مشتری کمی باهم اشنا باشند را ببیند و این جمله ی معروفه "قابل نداره" را شنیده ایم. در ایران بارها فروشنده و خریدار و گاهی دو دوست و فامیل ها در هنگام حساب کردن چیزی به هم تعارف می کنند. فروشنده می گوید "قابل ندارد" و مشتری می گوید "صاحبش لازم دارد"؛ این فرهنگ در تمام شهرهای ایران دیده می شود و یک از سنت هایی ایرانیان است که اخلاق و مرام ایرانی را نشان می دهد. البته این اخلاق فقط در داد و ستد نیست. عبارات“به خانه ی ما تشریف بیاورید "یا "در خدمت باشیم” یکی دیگر از تعارف های ایرانی است که خصلت مهمان نوازی ایرانیان را نشان میدهد و امروزه زبانزد خاص و عام است.

بار ها دیده اید که اگر کسی در مهمانی و یا تاکسی و حتی اتوبوس در صندلی جلو بنشیند از پشت سری خود عذر خواهی می کنند و می گویند “ببخشید پشتم به شما است”. در فرهنگ ایرانی اگر به تصاویر خانه های قدیمی و مهمانی های گذشته در نگارگری ها دقت کنید همواره گرد می نشستند و به یکدیگر پشت نمی کردند. از این رو این آداب قدیمی هم چنان در ایران باقی مانده است و با تغییر روز که تاکسی ها، خودرو ها وارد زندگی ایرانیان شده است جمله ببخشید پشتم به شما است بارها شنیده می شود و شنونده در پاسخ می گوید “گل پشت و رو ندارد”. این آداب قدیمی یک سنت فرهنگ ایرانی است که در بین تمام ایرانیان هم چنان وجود دارد و نشانه ای از احترام تلقی می‌شود.

بسیاری از سنت های ایرانی که هم چنان به قوت خود باقی مانده ریشه در دل جشن های باستانی ایرانیان دارد. مهم ترین جشن ایرانیان نوروز است که با توجه به نو شدن دقیق زمین و گردش زمین به دور خورشید جشن گرفته می شود. این جشن به قدری در جهان مهم است که به عنوان میراث فرهنگی معنوی در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسید و امروز نامش برای بسیاری از مردمان جهان آشنا است. ازسنت های فرهنگی مربوط به آن می‌توان به : خانه تکانی:ایرانیان همگی معتقدند اگر می خواهند پا در سال تازه بگذارند باید تمام خانه و وسایلشان تمیز و آراسته باشد که به این کار خانه تکانی می گویند. خرید های نوروزی: خرید لباس نو و وسایل نو از دیگر رسوم ایرانیان برای این جشن کهن است و حتی اگر وسع مالی آن ها نرسد که یک دست لباس نو بخرند یک قلم وسیله یا لباس نو حتما را خریداری می کنند و روزها اسفند ماه شلوغ ترین روزهای بازار در ایران به حساب می آید. کاشتن سبز و چیدن سفره هفت سین:سنت فرهنگ ایرانی بسیار مهم در جشن نوروز چیدن سفره هفت سین است که از قبل سبزه ی آن را خودشان در گلدان می کارند. در برخی از محله ها سنت فرهنگ سمنوپزی دیده می شود. سمنو یکی از اقلام مهم سفره هست سین است. البته امروزه بسیاری هم وسایل هفت سین را آماده می خرند .

درسنت فرهنگ ایرانی رفتن به آرامستان ها در پنج شنبه آخر سال سنت دیرینه ی ایرانیان است. در آیین زردشتی نیز این فرهنگ بود است و بعد از ورود آیین اسلام هم چنان در بین ایرانیان پا برجا مانده است. در آیین زردشتی معتقدند فرد متوفی در زندگی شان حضور دارد و باید روان مرده را شاد کنند از همین روز در پایان سال به یاد درگذشتگان به فقرا غذا میدهند. این رسم هم چنان بعد از ورود اسلام باقی مانده است و اگر چه رنگ و بوی آیینی اسلامی گرفته است اما برای شادی روح در گذشتگان بسیاری به آرامستان ها می روند و به دادن خیرات مشغول هستند. این بخش هم سنت فرهنگی ایرانی مهمی است و اگر چه که سالی یکبار است اما هم چنان از سوی ایرانیان برگزار می شود.

در ایران باستان هفت جشن اصلی بوده است که از جشن های اصلی نوروز است که باقی مانده که پیش تر برخی رسوم آن توضیح داده شد. جشن های تیرگان، مهرگان، سپندازمذگان و… متاسفانه امروزه آن چنان انجام نمی شود و برخی از آنها هم به طور کامل به فراموشی سپرده شده اند . اما جشن باستانی چهارشنبه سوری هر ساله در آخرین چهارشنبه سال برگزار می شود که در گذشته ی نه چندان دور رسم های قاشق زنی، شال اندازی، فال گوش از رسم های این جشن بزرگ بوده است. امروز به واسطه وسایل آتش زنه ها و ترقه ها رنگ و روی دیگری دارد اما هم چنان بسیاری به برپایی آتش بزرگ را انجام میدهند و شعر "سرخی تو از من زردی من از تو" خوانده می شود. این جشن کهن یک سنت فرهنگی ایرانی است که امروزه خودش به تنهایی از جاذبه های سفری نیز به شمار می رود.

در سنت فرهنگ ایرانی رسم بر این است که اگر می خواهند جشن تولد کسی را جشن بگیرند این کار را شب تولد وی انجام میدهند. جالب است بدانیداگر به یک آلمانی از قبل تولدش را تبریک بگویید این را نشانه ی خوبی نمیداند اما در ایران جشن مراسم تولد از یک شب قبل است که برای شخصی گرفته می شود. این رسوم ها اگر چه بسیار کوچک هستند اما باعث تفاوت های فرهنگی می شوند و همین تفاوت ها باعث تجربه کردن عقاید تازه می شوند. جشن گرفتن در شب تولد و گاهی مراسم سالگرد ازدواج، عقد امروزه سنت فرهنگ ایرانی به حساب می آید البته ریشه ی طولانی در تاریخ ندارد. نا گفته نماند در گذشته جشن تولد شاهان، ولیعهد ها و نایب السلطنه ها به صورت گسترده در سرزمین ایران برگزار می شده است.

اسپند دود کردن یکی از آدابی است که در میان آداب و رسوم ما دیده می شود. ریشه این باور را نمی توان به طور دقیق عنوان کرد اما جزو خرده فرهنگ ها بوده که در دوره ای احیا شده است هر چند برخی پیدایش این سنت را به قومی از عرب یا قومی از ایرانیان نسبت می دهند. اما متاسفانه اطلاع دقیقی در این مورد وجود ندارد. ایرانی اعتقاد خاصی به چشم زخم دارند و برای دور کردن انرژی منفی در شب های چهارشنبه یا شب های جمعه اسفند دود می کنند تا رفع بلا از عزیزانشان شود. در موقع عروسی ها و عقد ها اسفند نقش مهمی را ایفا می کند . اسفند دود کردن یک سنت فرهنگی ایرانی است و هم چنان انجام می شود اگرچه خیلی ها آن را خرافات می‌دانند .

یکی از سنت های فرهنگی ایرانیان جدا از رقص و پایکوبی در جشن ها بشکن زدن است. به ضربی که با صدای دستان تولید شود بشکن گفته می شود. در جشن های عروسی زنان ایرانی کِل می کشند که مهارت بالایی می خواهد و هنگام ورود عروس به خانه بخت، تالار عروسی، رفتن از خانه پدری این صدای شادی را از بانوان ایرانی می شنوید. کِل کشیدن را فقط زنان انجام میدهند. می توان گفت بشکن زدن و کِل کشیدن مختص ایرانیان است و سنت فرهنگ ایرانی به شمار می رود که هم چنان توسط ایرانیان اجرا می شود.

ایرانیان از گذشته برای ازدواج، بچه دار شدن، کار پیدا کردن، خانه خریدن و..‌‌‌‌.‌ سور می دهند. این سور گاهی یک جعبه شیرینی است و گاهی هم بزرگ تر است و متواند تبدیل به یک مهمانی ساده یا حتی مهمانی مجلل شود‌ . این سنت فرهنگ ایرانی ریشه در دل باستان دارد و هم چنان انجام می شود که به آن سور دادن یا شیرینی دادن گفته می شود.