گفت قول میدم برمی‌گردم اما...

گفت قول میدم برمی‌گردم، اما در چشمانش آن درخشش همیشگی را ندیدم. در نگاهش چیزی بود که نمی‌خواستم اسمش را بگذارم خداحافظی؛ چیزی شبیه به عزمی که دیگر جای برگشت ندارد. دستش را توی دستانم گرفتم؛ هنوز گرم بود، اما انگار از میان انگشتانم می‌لغزید، انگار که دستش را به من نمی‌دهد، به جاده می‌دهد. بوی باران می‌داد، بوی آن روزهایی که می‌دانستیم تکرار نمی‌شوند.

رفت و پشت سرش را هم نگاه نکرد. شاید می‌ترسید اگر برمی‌گشت، قلبش دوباره نرم شود. در را که بست، خانه خلوت‌تر از همیشه شد؛ احساس کردم بدنم یخ زده. دیوارهای شهر، یک‌شبه، یادگارهایی از او شدند؛ با خط‌هایی درشت، با رنگی که شبیه خو*ن بود، با نامی که حالا دیگر فقط برای من نبود.

او به جایی رفت که بازگشت از آن ممکن نیست، اما راهی که رفت، هر روز طولانی‌تر می‌شود، با همان نگاه، با همان دست‌های خالی، با همان فریادهایی که گلو ها را می‌سوزاند. او یکی از آن بی‌نشان‌هایی شد که نامشان بر دیوارها می‌ماند، اما پیکرشان هرگز به آغوش زمین سپرده نمی‌شود.

حالا صدایش را نه در خانه، که در کوچه‌پس‌کوچه‌های و خیابان‌ها و میدان‌ها می‌شنوم. در شب‌های جمعه، وقتی باد از کوچه می‌گذرد، انگار اوست که زمزمه می‌کند: «من رفتم تا شما بمانید. من رفتم تا اسمم روی لب‌ها بچرخد، نه زیر سنگ ق*بر.» و من می‌دانم که او درست می‌گفت؛ قب*ری برایش حفر نکردند، اما هر خیابان ایران، مزار اوست.

قولش، قول محکمی بود؛ او جاوید شد، اما نه به آن شکلی که آرزو داشت؛ جاوید شد در حسرتِ برگشتن، در نرسیدن، در آزادی‌ای که فقط دیگران خواهند چشید. و من هر روز، با دیدن اسمش روی دیوار، زمزمه می‌کنم: «گفت قول میدم برمی‌گردم اما...» و بقیه را نمی‌گویم، چون می‌دانم او برگشت، اما نه به خانه‌ام، که به تاریخ این سرزمین.