آزادی؛رویایی واحد قرائتی دوگانه

آزادی از آن مفاهیمی است که هر انسان گمان می‌کند معنایش را می‌داند، اما وقتی به آن نزدیک می‌شود، با چهره‌ای چندپاره و گاه هراس‌انگیز روبه‌رو می‌گردد. Attack on Titan و One Piece هر دو آزادی را هستهٔ مرکزی روایت خود قرار می‌دهند، اما نه به‌عنوان مقصدی مشترک، بلکه به‌مثابهٔ دو تفسیر متضاد از ماهیت انسان و نسبت او با جهان.

در اتک آن تایتان، آزادی از دل فقدان زاده می‌شود. انسان‌ها چیزی را می‌خواهند که هرگز تجربه‌اش نکرده‌اند. دیوارها تنها مرزهای فیزیکی نیستند؛ آن‌ها نماد تاریخ، ترس، ژنتیک و سرنوشتی‌اند که از پیش نوشته شده است. آزادی در این جهان، بیشتر شبیه یک اعتراض است تا یک آرزو؛ فریادی علیه جبر. ارن یگر آزادی را نه به‌عنوان امکانِ زیستن، بلکه به‌عنوان ضرورتِ گریختن می‌بیند. اما تراژدی دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود: هرچه ارن به آزادی نزدیک‌تر می‌شود، آزادی دیگران را بیشتر انکار می‌کند. در این روایت، آزادی یک ارزش مطلق نیست؛ بلکه نیرویی است که اگر مهار نشود، به نفی انسانیت می‌انجامد. از منظر تحلیلی، اتک آن تایتان آزادی را در چارچوب جبرگرایی تراژیک بررسی می‌کند: جهانی که در آن انتخاب وجود دارد، اما هر انتخاب بهایی دارد که شاید انسان توان پرداختش را نداشته باشد. آزادی اینجا نه رهایی، بلکه تحمل آگاهی است؛ آگاهی از این‌که هیچ راه پاکی وجود ندارد.

در نقطهٔ مقابل، وان پیس آزادی را نه واکنش به جبر، بلکه وضعیت طبیعی انسان می‌داند. جهان وان پیس، هرچند پر از ظلم و سلطه است، اما آزادی هنوز ممکن و زنده است. لوفی به‌دنبال تغییر ساختار جهان نیست؛ او نمی‌خواهد قهرمان تاریخ باشد. آزادی برای او یعنی زیستن بدون تحمیل ارادهٔ دیگری. تفاوت بنیادین اینجاست که لوفی آزادی خود را در پیوند با دیگران تعریف می‌کند، نه در نفی آن‌ها. رفاقت در وان پیس محدودکننده نیست؛ بلکه شرط امکان آزادی است. از نظر فلسفی، وان پیس به آزادی از زاویهٔ اگزیستانسیالیسم امیدبخش نگاه می‌کند: انسان آزاد است چون می‌تواند انتخاب کند، بخندد، همراه شود و راه خود را برود، حتی در جهانی ناعادلانه. آزادی اینجا نیرویی سازنده است؛ چیزی که معنا می‌آفریند، نه ویرانی.

با وجود تفاوت‌های آشکار در لحن، جهان‌سازی و نتیجه‌گیری، اتک آن تایتان و وان پیس در لایه‌های عمیق‌تر، اشتراکات مهمی در تعریف و مسئله‌مندسازی آزادی دارند؛ اشتراکاتی که نشان می‌دهد هر دو اثر از یک دغدغهٔ انسانی مشترک برخاسته‌اند.

در هر دو اثر، آزادی صرفاً یک هدف بیرونی نیست، بلکه بخش جدایی‌ناپذیر هویت قهرمان است. ارن بدون آزادی، خود را زنده نمی‌داند؛ همان‌طور که لوفی بدون آزادی، معنایی برای زندگی قائل نیست. در هر دو روایت، اگر آزادی حذف شود، شخصیت اصلی فرو می‌پاشد.

چه دیوارها، تایتان‌ها و نظام‌های پنهان در اتک آن تایتان، و چه دولت جهانی، تنریوبیتوها و ساختارهای فاسد در وان پیس، آزادی همواره در برابر نظم تحمیلی و قدرت مطلقه قرار می‌گیرد. در هر دو جهان، قدرت مسلط خود را «حافظ نظم» معرفی می‌کند، اما در عمل، آزادی را سرکوب می‌کند. این شباهت نشان می‌دهد که هر دو اثر، آزادی را مفهومی سیاسی–اجتماعی نیز می‌دانند، نه فقط فردی.

در هیچ‌یک از این دو انیمه، آزادی چیزی نیست که به انسان داده شود. آزادی باید انتخاب شود، مطالبه شود و برایش هزینه پرداخت گردد. ارن آزادی را با از دست دادن معصومیت و آرامش به دست می‌آورد لوفی آزادی را با خطر، جدایی و مواجههٔ دائمی با مرگ در هر دو روایت، آزادی بدون هزینه وجود ندارد؛ تفاوت تنها در نوع و جهت این هزینه است.

جالب آن‌که در هر دو اثر، آزادی با «ایستایی» ناسازگار است. در اتک آن تایتان، عبور از دیوارها نماد حرکت به‌سوی آزادی است در وان پیس، دریا و سفر بی‌پایان، خودِ آزادی‌اند آزادی یعنی نایستادن در جایی که برایت تعیین شده؛ چه این مکان یک شهر محصور باشد، چه یک سرنوشت از پیش نوشته‌شده.

برخلاف بسیاری از آثار ساده‌انگارانه، هر دو انیمه آزادی را پرسش‌برانگیز ترسیم می‌کنند. اتک آن تایتان می‌پرسد:«آیا آزادی بدون مرز، انسان را نابود می‌کند؟» وان پیس می‌پرسد:«چرا جهان از آزادی انسان‌ها می‌ترسد؟» در هر دو، آزادی پاسخ قطعی نیست؛ بلکه نقطه‌ای است که مخاطب را وادار به اندیشیدن می‌کند.

با تمام تفاوت‌ها، هر دو اثر بر یک حقیقت مشترک تأکید دارند: **آزادی، جوهر انسان است؛ اما نحوهٔ مواجهه با آن، انسان را می‌سازد یا می‌شکند.** اتک آن تایتان هشدار می‌دهد که آزادی بدون اخلاق می‌تواند ویرانگر باشد، و وان پیس یادآور می‌شود که بدون آزادی، اخلاق هم معنای خود را از دست می‌دهد.

در نهایت، تفاوت این دو اثر در پاسخ به یک پرسش بنیادین نهفته است: اتک آن تایتان می‌پرسد:اگر آزاد شوی، چه چیزی از انسان بودنت باقی می‌ماند؟ وان پیس پاسخ می‌دهد:اگر آزاد نباشی، اصلاً چگونه می‌توانی انسان بمانی؟