چرا دمای سیاره‌ی زهره از عطارد بیشتر است؟

اغلب مردم تصور می‌کنند «هرچه سیاره‌ای به خورشید نزدیک‌تر باشد، داغ‌تر است». اما شگفتی بزرگ اینجاست که زهره – دومین سیاره منظومه شمسی – از عطارد که در فاصله نزدیک‌تری از خورشید قرار دارد، داغ‌تر است! بیایید بررسی کنیم چرا این اتفاق می‌افتد.

نگاهی به تفاوت موقعیت دو سیاره عطارد نزدیک‌ترین سیاره به خورشید است. میانگین فاصله‌اش از خورشید حدود ۵۸ میلیون کیلومتر است. زهره کمی دورتر است، در فاصله‌ی ۱۰۸ میلیون کیلومتری از خورشید.

با همین اعداد، به‌نظر می‌رسد باید عطارد داغ‌تر باشد. اما واقعیت چیز دیگری است! دمای متوسط سطح زهره حدود ۴۶۵ درجه سانتی‌گراد ثابت می‌ماند، در حالی که دمای عطارد فقط در سمت روز به ۴۳۰ درجه می‌رسد و در شب تا ۱۸۰- درجه سرد می‌شود!

راز ماجرا: جو خفه‌کننده‌ی زهره جو زهره بسیار ضخیم‌تر از جو زمین است — حدود ۹۰ برابر متراکم‌تر! و ۹۶٪ آن از دی‌اکسید کربن (CO₂) تشکیل شده، گازی که بسیار قدرتمند در نگهداری گرماست. نور خورشید به ابرهای ضخیم زهره می‌تابد، قسمتی از آن وارد سطح می‌شود، اما وقتی سطح گرم‌شده تلاش می‌کند گرما را به فضا بازتاب دهد، جو غلیظ مانع خروج آن می‌شود.

به این ترتیب، گرما در سیاره حبس می‌شود و دما به شکل باورنکردنی بالا می‌رود. این همان چیزی است که دانشمندان “اثر گلخانه‌ای فراری می‌نامند – یعنی پدیده‌ای که کنترلش از دست بیرون رفته و زهره را به جهنمی تمام‌عیار تبدیل کرده است!

ابرهای سمی و طوفان‌های پایان‌ناپذیر جو زهره نه‌تنها از دی‌اکسیدکربن، بلکه از قطرات اسید سولفوریک و ابرهای متراکم سمی هم تشکیل شده است. در این سیاره دائم طوفان‌هایی با سرعت بیش از ۳۶۰ کیلومتر در ساعت جریان دارد. با این حال، سطح سیاره به خاطر فشار شدید جو، تقریباً بدون باد به‌نظر می‌رسد — انگار داخل قابلمه‌ای غول‌پیکر از دی‌اکسیدکربن در حال جوشیدن باشی!

مقایسه جالب با زمین و آینده‌ی ترسناک دانشمندان زهره را “خواهر دوقلوی زمین” می‌نامند، چون اندازه‌اش تقریباً مشابه زمین است. اما تفاوت عظیم در جو، سرنوشت دو سیاره را کاملاً جدا کرده است: در حالی‌که زمین زندگی را پرورش داد، زهره به “نمونه‌ی هشداردهنده‌ای از اثر گلخانه‌ای شدید” تبدیل شد. در واقع، پژوهش‌ها نشان می‌دهند اگر میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای روی زمین کنترل نشود، ممکن است فرآیندهایی شبیه به زهره در آینده‌ی دور روی سیاره ما نیز اتفاق بیفتد.

دانستنی‌های جالب درباره زهره سال زهره (دور کامل به دور خورشید) معادل ۲۲۵ روز زمین است، اما چرخش خودش به دور محورش ۲۴۳ روز زمین طول می‌کشد! به‌عبارت دیگر، یک روز زهره از یک سالش طولانی‌تر است! خورشید در آسمان زهره از غرب طلوع و از شرق غروب می‌کند. زهره یکی از درخشان‌ترین اجرام آسمان شب است و گاهی حتی سایه ایجاد می‌کند — به همین دلیل به آن «ستاره صبحگاهی» یا «ستاره شامگاهی» می‌گویند.