«فراموشی تجزیه‌ای؛ سکوتی برای بقا»

گاهی ذهن انسان میان دو انتخاب می‌ماند:فروپاشی یا بقا. وقتی درد بیش از اندازه می‌شود، ذهن سکوت را برمی‌گزیند تا دوام بیاورد. او بخشی از گذشته را محو می‌کند، نه از روی ضعف، برای ادامه دادن. و این آغاز فراموشی تجزیه‌ای است — جایی که حافظه در ازای آرامش، قربانی می‌شود.

📺تعریف: فراموشی تجزیه‌ای نوعی اختلال حافظه است که در آن، فرد بخش‌هایی از گذشته یا اطلاعات شخصی مهم را به یاد نمی‌آورد. این پدیده نه از آسیب فیزیکی به مغز، بلکه از فشار روانی شدید یا تجربه‌ی تروما یا حتی سرکوب احساسات ایجاد می‌شود. ذهن برای حفظ تعادل و پایداری، آگاهانه خاطرات دردناک را از حافظه جدا، و در پشت لایه‌ای از فراموشی پنهان می کند تا از فروپاشی درونی جلوگیری کند.

💾مفهوم تجزیه: تجزیه» یعنی جدا شدن موقتی بخش‌هایی از ذهن از یکدیگر — حافظه، احساس، ادراک یا هویت. در چنین حالتی، هماهنگی طبیعی روان از بین می‌رود. فرد ممکن است احساس کند خود را از بیرون تماشا می کند یا بخش هایی از زندگی‌اش متعلق به فرد دیگری است. این فاصله‌ی درونی، واکنشی است به دردهایی که ذهن توان رویارویی با آن ها را ندارد، و با این کار می خواهد از خود محافظت کند.

📻دلایل و زمینه ها: فراموشی تجزیه‌ای معمولاً پس از تجربه‌های آسیب‌زا و یا تروما رخ می‌دهد: خشونت، جنگ، آزار عاطفی یا جسمی، تصادف، یا از دست دادن ناگهانی عزیزان، یا هر تجربه ای که ساختار امنیت روانی فرد را درهم بشکند. در این شرایط، ذهن برای محافظت از خود و جلوگیری از فروپاشی، خاطرات مربوط به آن رویداد را به گونه‌ای پنهان و از حافظه جدا می کند. این فراموشی نوعی تلاش برای بقا است؛ راهی برای زنده ماندن در میان طوفان، نه برای فریب دادن.

🕰نقش سرکوب احساسات: این اختلال تنها محصول حادثه‌ و تروما نیست.سرکوب احساسات هم می تواند زمینه ساز این فراموشی باشد. افرادی که سال‌ها احساسات خود را سرکوب می‌کنند — کسانی که آموخته‌اند “قوی بودن” یعنی “احساس نکردن” — در معرض خطر بیشتری هستند. زیرا ذهن، وقتی راهی برای بیان درد نمی‌یابد، به‌تدریج یاد می‌گیرد میان خود و احساساتش دیوار بکشد. و همان دیوار، حافظه را هم آرام‌آرام از دسترس خارج می کند.

فراموشی تجزیه‌ای می‌تواند با نشانه‌های گوناگون ظاهر شود: 💿ناتوانی در یادآوری بخش‌هایی از زندگی یا یک رویداد دردناک. 💿احساس جدایی از بدن یا واقعیت اطراف. 💿سردرگمی درباره هویت یا گذر زمان. 💿بی‌حسی عاطفی یا تهی بودن یا احساس غریبه بودن با خود. در ظاهر، ممکن است فرد در سایر جنبه های ذهنی طبیعی به نظر برسد، اما در عمق ذهن او، ارتباط میان گذشته و حال از هم جدا شده است.

انواع: روان‌شناسی بالینی چند گونه از این اختلال را می‌شناسد: 📀موضعی: فراموشی در بازه‌ای محدود از زمان. 📀انتخابی: ناتوانی در یادآوری بخش‌هایی از یک رویداد. 📀فراگیر: از دست رفتن گسترده‌ی حافظه، حتی درباره‌ی هویت شخصی. 📀فرار تجزیه‌ای: همراه با ترک محل زندگی و آغاز هویتی تازه.

🕯پیامد ها: فراموشی تجزیه‌ای شاید در آغاز مانند سپری محافظ باشد، اما در درازمدت، نوعی جدایی از خویشتن ایجاد می‌کند. فرد احساس می‌کند درونش خلأیی بی‌صدا وجود دارد — انگار تکه‌ای از وجودش خاموش مانده است. این جدایی می‌تواند بر روابط، تصمیم‌ها و تصویر فرد از خود تأثیر عمیق بگذارد.

🪞درمان و بازسازی: درمان این اختلال، فرآیندی تدریجی و عمیق است. روان‌درمانی (به‌ویژه درمان مبتنی بر تروما و شناختی‌ـ‌رفتاری) به فرد کمک می‌کند در فضایی امن، به‌تدریج با خاطرات فراموش‌شده روبه‌رو شود، احساسات سرکوب‌شده را بیان کند، و میان احساس، حافظه و هویت پیوند دوباره برقرار کند. هدف درمان، صرفا یادآوری نیست؛ بلکه بازگرداندن انسجام روان است.