همه چیز در مورد فلوراید و فلوراید تراپی

در این پست فلوراید و کاربرد آن در فلوراید تراپی را به طور گسترده شرح داده و مزایا و معایب استفاده از آن را بررسی می‌کنیم

فلوراید تراپی روشی است که توسط آن دندان در مقابل پوسیدگی مقاوم می‌شود. استفاده از فلوراید اهمیت ویژه‌ای در کنترل و پیشگیری از پوسیدگی دندان به‌ویژه در سطوح بین‌دندانی دارد. فلوراید تراپی به معنای کاربرد موضعی فلوراید به‌صورت دوره‌ای بر روی دندان‌ها ، به‌منظور افزایش مقاومت آن‌ها در برابر پوسیدگی است. اما علت اینکه فلوراید تراپی برای حفظ سلامت دندان مهم است را باید با بررسی فلوراید پی ببریم.

وقتی صحبت از فلوراید می شود اغلب مردم یاد فلوئور می افتند اما این دو با هم فرق دارند. فلوئور یک عنصر خالص بسیار سمی است که نباید با آن تماس داشته باشیم. ترکیبات غیر سمی فلوراید در خمیر دندان ها از عناصری مثل سدیم یا کلسیم در ترکیب با فلوئور ساخته شده اند.همان طور که در نمک طعام مقداری کلر وجود دارد که عنصری بسیار سمی است. فلوراید یک ماده‌ معدنی طبیعی است که در پوسته زمین وجود دارد و در طبیعت به وفور یافت می‌شود. فلوراید عنصر طبیعی منشعب از فلورین (کلسیم فلوراید) است. این عنصر را می‌توان در تمامی انواع آب و خاک پیدا کرد. در هر کیلوگرم از لایه­ ی بیرونی زمین، 0.3 گرم فلوراید وجود دارد. آب‌های معدنی در مقایسه با منابع دیگر مقدار بیشتری از این عنصر را در خود دارند.

همانطور که میدانید پوسيدگی به عنوان بيماری عفونی درنظر گرفته می شود كه شامل دوره هايی از از دست دادن مواد معدنی و به دست آوردن مجدد آنهاست. با درنظر گرفتن اين مسئله كه كنترل باكتری های عامل پوسيدگی تنها با روشهای مكانيكی سخت به نظر می رسد استفاده ازمواد شيميايی می تواند عامل كمكی مناسبی باشد. در ميان اين مواد فلورايد نقش مهمی در بهداشت دهانی و دندانی در طول ٥٠ سال گذشته داشته است.

فلوراید از طرق مختلف می تواند بر روی دندان ها اثر بگذارد: ۱. مصرف فلوراید سبب ورود آن به عاج و مینای دندان های رویش نیافته می شود و باعث استحکام دندان و افزایش مقاومت آن در برابر پوسیدگی می گردد. ۲. فلوراید مصرفی به داخل بزاق ترشح می شود که اگر چه غلظت بزاقی آن کم است، غلظت آن در پلاک میکروبی زیاد بوده و سبب کاهش تولید اسید می شود که خود باعث کاهش پوسیدگی دندانی می گردد. مصرف موضعی آن (دهانشویه، خمیردندان،ژل، وارنیش و.. ) باعث ورود آن به ساختمان دندان شده و در محکم شدن ساختمان دندان موثر است. همچنین باعث کاهش بروز پوسیدگی در دندان های شیری به میزان ۴۰ تا ۵۰% و در دندان های دائمی به میزان ۵۰ تا ۶۰% می شود. لازم به ذکر است در صورتیکه امکان پذیر باشد افزودن آن به آب آشامیدنی جامعه می تواند موثرترین روش برای پیشگیری از پوسیدگی دندانی باشد.

حدود 60 سال پیش، Grand Rapids در ایالت میشیگان اولین شهری بود که در آن مکمل فلوراید بصورت سنتزی به آب شیر اضافه شد. در ایالات متحده آمریکا، افزودن فلوراید به منابع آب شهریِ بسیاری از شهرها، سلامت دهان و دندان میلیونها شهروند آمریکایی را بهبود بخشیده است. فلوئورید دار کردن منابع آب شهری یعنی اضافه کردن مقدار خاصی از فلوراید (ppm 0.7-1.2) به آب به منظور کاهش خطر پوسیدگی دندان می‌باشد. تا سال 2002، تقریبا 170 میلیون آمریکایی از این امتیاز بهره مند شدند. از آنجایی که اکثر فلوراید سیستمی از طریق آب شیر در اختیار مردم قرار داده می‌شود، سیاستهای بسیاری وضع شدند تا فلوراید را به بخاطر مزایای آن برای دندان‌ها و استخوان‌ها، به آب شهری اضافه کنند. حذف این ماده توسط برخی دستگاه تصفیه آب میتواند برای سلامتی مضر باشد.

برخی از معایب استفاده بیش از حد از این ماده عبارتند از: فلوئوروزیس عارضه ای ناشی از مصرف بیش از حد و طولانی مدت فلوئور است و باعث ایجاد ناهنجاری های استخوان و دندان می شود. مصرف بیش از حد آن سمی است و می تواند با کلسیم زدایی موجب پوکی استخوان شود. مصرف بیش از حد آن می تواند دندان های شما را تا ابد لکه دار کند. مصرف این ماده در کودکان باید با احتیاط همراه باشد به ویژه کودکان زیر سه سال که قادر به تف کردن نیستند. حالا فلوئوروزیس چیست؟ شایع ترین عارضه دندانی که ناشی از مصرف بیش از حد و طولانی مدت فلوراید می باشد. هنگامی که مقدار فلووراید آب آشامیدنی یک منطقه بیش از اندازه باشد (2ppm و یا بیشتر)، نقاط سفید رنگ ماتی روی دندان ها دیده می شود یا دندان ها زرد و قهوه ای رنگ می شوند که به این حالت فلوروزیس می گویند. وقتی فلوروزیس خیلی شدید باشد، مینای دندان نرم و مانند سنگ پا، سوراخ می شود.

انواع مکمل‌های فلوراید (انواع روش‌های فلوراید تراپی) : امروزه روش‌های مختلف برای افزایش سطح فلوراید بدن وجود دارد. یکی از رایج‌ترین این روش‌ها استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید برای مسواک‌زدن است. علاوه بر این شما می‌توانید ژل‌های فلوراید را خریداری کرده و در خانه مصرف کنید. برای این کار لازم است ژل به طور مستقیم در دهان بر روی دندان‌ها قرار گرفته و برای چند دقیقه در محل باقی بماند. سپس می‌توان دهان را با آب شستشو داد و ژل فلوراید را از روی دندان‌ها پاک نمود. پس از انجام این کار لازم است از خوردن یا آشامیدن برای مدت ۳۰ دقیقه خودداری شود. بعضی از انواع ژل‌های فلوراید در داروخانه‌ها موجود است و معمولاً امکان استفاده از آن‌ها به همراه خمیردندان حاوی فلوراید وجود دارد. درصورتی‌که شما نیاز به دوزهای قوی‌تر فلوراید دارید، دندان‌پزشک می‌تواند ژل فلوراید مناسب را برای شما تجویز کند. علاوه بر این دندانپزشک ممکن است از فلوراید تراپی در طول معاینات منظم دهان و دندان شما استفاده کند. در طول درمان، دندانپزشک یک صفحه آغشته به فلوراید را به دهان شما وارد می‌کند. در این زمان به‌منظور تماس مناسب فلوراید با دندان‌ها، لازم است این صفحه برای مدت چهار دقیقه در دهان باقی بماند. در ادامه دندانپزشک این صفحه را از دهان خارج کرده و دهان را شستشو می‌دهد. علاوه بر این بعضی از دندانپزشکان از فوم‌ها یا قلموهای مخصوص برای تماس مستقیم فلوراید با دندان‌ها استفاده می‌کنند. درهرحال لازم است بیمار از خوردن، آشامیدن یا سیگارکشیدن برای ۳۰ دقیقه پس از درمان خودداری کند.

در ادامه مهم‌ترین روش‌ها و مواد مورداستفاده در فلوراید تراپی را بررسی می‌کنیم: ۱. وارنیش فلوراید وارنیش فلوراید ماده‌ای چسبناک و بر پایهٔ رزین است که به‌صورت مستقیم روی سطح دندان‌ها مالیده می‌شود. این ترکیب به‌خوبی به مینای دندان می‌چسبد و به‌صورت تدریجی فلوراید آزاد می‌کند. آزادسازی مداوم فلوراید باعث تقویت مینای دندان و افزایش مقاومت آن در برابر پوسیدگی می‌شود. طبق اعلام مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC)، این روش رایج‌ترین و مؤثرترین شیوهٔ حرفه‌ای فلوراید تراپی، به‌ویژه برای کودکان خردسال، محسوب می‌شود. مزایای وارنیش فلوراید: استفاده آسان و سریع توسط دندان‌پزشک طعم خوشایند برای کودکان مصرف مقدار کمتر فلوراید نسبت به ژل‌ها چسبندگی بالا و آزادسازی تدریجی فلوراید برای محافظت طولانی‌مدت در مجموع، وارنیش فلوراید ایمن‌تر، مؤثرتر و کاربردی‌تر از سایر روش‌هاست؛ به‌ویژه برای کودکان، نوجوانان و افراد در معرض خطر بالای پوسیدگی دندان. ۲. ژل‌ها و فوم‌های فلوراید ژل‌ها و فوم‌های فلوراید معمولاً برای افرادی به کار می‌روند که در معرض پوسیدگی شدید هستند؛ مانند بیماران ارتودنسی دندان، افرادی با خشکی دهان، یا کسانی که تحت پرتودرمانی ناحیه سروگردن قرار دارند. در این روش، ژل یا فوم در قالب‌های مخصوص (تری) قرار داده شده و برای چند دقیقه روی دندان‌ها گذاشته می‌شود. پس از درمان، باید حداقل ۳۰ دقیقه از خوردن، آشامیدن، سیگارکشیدن یا شست‌وشوی دهان خودداری کرد. برخی ژل‌ها نیز برای استفادهٔ خانگی طراحی شده‌اند و شباهت زیادی به خمیردندان دارند، با این تفاوت که غلظت فلوراید آن‌ها پایین‌تر است. دندانپزشک می‌تواند تری (قالب) اختصاصی از دهان بیمار بسازد تا درمان در منزل به‌صورت ایمن انجام شود. ۳. دهان‌شویه فلوراید دهان‌شویه‌های فلورایددار مخصوص استفادهٔ خانگی هستند و معمولاً به‌صورت روزانه یا هفتگی مصرف می‌شوند. هرچند غلظت فلوراید در آن‌ها کمتر از ژل یا وارنیش است، اما نقش مهمی در حفظ مداوم سطح فلوراید در بزاق و مینای دندان دارند. این محلول‌ها بیشتر به‌عنوان مکمل درمان‌های حرفه‌ای در مطب توصیه می‌شوند. ۴. خمیردندان‌های فلورایددار تقریباً تمام خمیردندان‌های استاندارد حاوی ترکیبات فلورایدی مانند سدیم مونوفلوروفسفات هستند. تحقیقات نشان داده‌اند خمیردندان‌هایی با ۱.۱ درصد سدیم فلوراید در پیشگیری از پوسیدگی دندانی کاملاً مؤثر و ایمن‌اند.