انواع سبک موسیقی در ایران و جهان

درود، این پست در مورد سبک های موسیقی هست

انواع سبک موسیقی در ایران و جهان را میتوان از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار داد. در این راستا باید انواع این سبک ها را از نظر سازهای مورد استفاده، ریتم ها و گام های پرکاربرد، انواع تنظیم ها، ژانرها و حتی ترانه های به کار گرفته شده در آنها، مورد توجه قرار دهیم تا به شناخت بهتری نسبت به انواع سبک موسیقی برسیم. با کسب دانش و اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانیم در انتخاب ژانرهای مورد علاقۀ خود جهت گوش دادن به آثار مختلف و یا انتخاب یک ساز و شروع نواختن آن، عملکرد بهتری نیز داشته باشیم. از طرفی شناخت انواع سبک ها به طرز شگفت انگیزی منجر به قدرتمند‌تر شدن گوش موسیقیایی افراد میشود

سبک کلاسیک که حدودا در سال ۵۰۰ میلادی شکل گرفت، عموما به موسیقی هنری یا هنرمندانۀ غرب معروف است و عملا با سبک محلی یا پاپِ دنیای غرب متفاوت است. این سبک از موسیقایی لزوما دارای قواعد سخت‌ گیرانۀ‌ پیشرفته تری است و علاوه بر تشریفاتی که داراست از لحاظ زیبایی شناسی موسیقی نیز در جایگاه بالایی قرار دارد. همچنین ریشه تمامی گام ها و مدهای کلیسایی که در موسیقی امروز مورد استفاده قرار میگیرند همین سبک موسیقی کلاسیک است. ضمنا به این موضوع هم باید توجه کرد که موسیقی کلاسیک و دورۀ کلاسیک کاملا متفاوت هستند چرا که یکی از آنها یک سبک موسیقی و دیگری دوره ای در تاریخ جهان است. سبک موسیقی کلاسیک معمولا قطعات همراه با تعداد زیادی از نفرات، تحت عنوان ارکستر سمفونی نواخته، ضبط و اجرا میشوند. همچنین عمل پارتیتور نویسی (Partitur) در موسیقی از همین سبک کلاسیک شروع شد و به دیگر سبک ها و گروه های موسیقی راه پیدا کرد. با پارتیتور نویسی توسط تنظیم کنندۀ قطعه، نوازندگان در برگه ای که مقابل خود دارند متوجه میشوند که هر کدام در هر قسمت چه وظیفه ای بر عهده دارند. در سبک موسیقی کلاسیک از انواع مختلف ساز استفاده میشود. مانند سازهای زهی، کوبه ای، بادی و زهی-کوبه ای. برخی از این سازها عباتند از: پیانو، ترومبون، ترومپت، چنگ، ویولون، ویولون سل، ویولا، ساکسفون، فلوت، کلارینت، کنترباس و گیتار. از نوازندگان برجستۀ این سبک موسیقی نیز باید به افرادی چون لودویگ وان بتهوون، یوهان سباستین باخ، فردریک شوپن و ده ها تن دیگر اشاره کرد.

یکی از مطرح ترین و پر طرفدار ترین سبک های موسیقایی دنیا سبک پاپ است. این سبک که از اواسط دهۀ ۱۹۵۰ در آمریکا و بریتانیا شکل گرفت نام خود را از کلمۀ Popular music به معنای موسیقی محبوب یا مردمی،گرفته است. دلیل نام گذاری این سبک همان اشتیاق و علاقۀ مردم برای گوش دادن به این سبک است. موسیقی پاپ به علت انعطاف پذیری زیادی که داراست باعث ایجاد سبک های فرعی زیادی مانند ترنس، هاوس، پاپ راک، سافت راک و… نیز شده است. همچنین موسیقی پاپ در داخل ایران تحت عنوان پاپ ایرانی بررسی میشود و تفاوت های نه چندان زیادی با پاپ غیر ایرانی دارد. متاسفانه این روزها سبک موسیقایی پاپ بیشتر به یک صنعت تبدیل شده است تا یک شاخۀ هنری! دلیل این موضوع این است که غالبا این سبک برای اهداف تجاری و درآمد زایی استفاده میشود. البته که آثار ارزندۀ بسیاری در سبک پاپ ایرانی و غیر ایرانی وجود دارد که از لحاظ زیبایی شناسی نیز قابل بررسی هستند. سازهایی که معمولا در سبک پاپ استفاده میشود عبارتند از: پیانو، ارگ، گیتار اکوستیک و الکتریک، گیتار باس، درامز، سینتی سایزر، ویولون، ساکسیفون و… از محبوب ترین چهره های فعال در این سبک میتوان به مایکل جکسون و مدونا که به پادشاه و ملکۀ پاپ، شهرت دارند و همچنین بریتنی اسپیرز، جرج مایکل، پرنس و چندین فرد دیگر اشاره کرد.

سبک پر طرفدار راک از اواخر دهۀ ۱۹۴۰ و اوایل ۵۰ تقریبا همزمان با ظهور پاپ، با الهام از برخی ژانرهای سبک آمریکایی-آفریقایی مانند جز، بلوز و کانتری به وجود آمد. این سبک را در ابتدا راک اند رول (Rock ‘n roll) می نامیدند. اساس ساخت این سبک معمولا گیتار الکتریک است البته سازهای دیگری مانند درامز و گیتار باس به علاوۀ یک یا چند خواننده عناصر اصلی یه اثر موسیقی به سبک راک است. سبک راک غالبا ساز محور (و نه ترانه محور) بوده است و اغلب آثار آن از یک کسر میزان ۴-۴ یا ۶-۸ همراه با ترانه ای حاوی کورِس و وِرس (Chorus & verse) ساخته میشدند. اما سبک راک نیز مانند بسیاری از سبک‌ها دچار دگرگونی هایی شد. ترانه ها در آثار سبک راک، مانند پاپ به سمت متن های عاشقانه تر سوق پیدا کردند و البته سبک موسیقی راک به مفاهیم دیگری همچون امور اجتماعی و سیاسی نیز پرداخت. حالا امروزه این سبک در آمریکا و کشورهای غربی محبوب ترین سبک در لیست انواع سبک ها قرار گرفته و در کشور ما نیز کم کم در حال جا افتادن بین مردم و علاقه مندان به هنر است. هر چند سبک جز و بلوز ژانرهای موسیقی جداگانه ای هستند اما آن ها همان طور که گفتیم به موسیقی راک مرتبط هستند. از بهترین های این سبک میتوان به افراد فقیدی چون : جیمی هندریکس، ادی ون هیلن، گری مور، جو ستریانی، جیمی پیج و… و همچنین به گروه‌هایی مانند : بیتلز، رِیدیوهد، متالیکا، آیِرن مِیدن و… اشاره کرد.

سبک رپ ، هیپ هاپ یا دیسکو رپِ سابق، یکی از ژانرهای محبوب موسیقی در میان مردم است که از دهۀ ۷۰ میلادی در میان آن ها جا افتاد و تا کنون طرفداران زیادی در سراسر دنیا پیدا کرده است. در این سبک تمرکز اثر بر روی ریتم یا بیت (ضربان) و همچنین تکست های (متن) نوشته شده است که تکست های این آثار اغلب توسط خود رپرها (خوانندگان سبک رپ) نوشته میشود. در این سبک موسیقی خواننده باید لغات نوشته شده را با ریتم یا بیتی که برای آن ساخته شده است، اغلب با سرعت بالا ادا کند. ویژگی این سبک این است که خواننده یا رپر میتواند شعارهای مرسوم و عقاید افراد یک جامعه را در قالب موسیقی منعکس کند. محتوای اغلب قطعات تولید شده در سبک موسیقی رپ دربارۀ روابط اجتماعی، سیاسی، عاشقانه یا هر چیز دیگری میتواند باشد. در واقع در این سبک هیچ گونه محدودیتی وجود ندارد، نه از لحاظ تکست، نه از لحاظ ساز و نه از لحاظ محتوا، اما اکثر قطعات حول محور ساز درامز و سینتی سایزر ساخته میشوند در حالی که باقی سازها نیز میتوانند آن ها را همراهی کنند. از چهره های برجستۀ سبک موسیقی رپ یا هیپ هاپ میتوان به امینم، اسنوپ داگ، فیفتی سنت و… اشاره کرد.

سبک سنتی ایرانی که میتوان آن را موسیقی ایرانی کلاسیک هم نامید. این سبک برگرفته از ویژگی های موسیقی ایران در دوران کلاسیک، قرون وسطی و عصر معاصر است. همچنین آثاری از سبک سنتی ایرانی در شهرها و کشورهای اطراف که زمانی جزئی از ایران بودند نیز دیده میشود که این مورد نشان از قدرت نفوذ و همچنین قدمت این سبک است. البته کشورهای همسایه نیز به واسطۀ داد و ستد فرهنگ موسیقایی تاثیر بسزایی در ایجاد دستگاه های مختلف سبک سنتی ایرانی داشته اند. توجه کنید که این سبک موسیقایی با سبک موسیقایی محلی ایران (فولک یا Folklore) متفاوت است. سبک محلی که مربوط به موسیقی نواحی مختلف ایران است به نوعی زیر مجموعه ای از موسیقی سنتی ایران است. در واقع میتوان گفت سبک سنتی ایران چکیده ای از تمام سبک های موسیقایی محلی ایران از زمان قدیم تا به کنون میباشد که مرور زمان شکل گرفته است. ایرانیان از این موزیک هنرمندانۀ سنتی بیشتر به عنوان ابزاری برای تعالی و آرامش روح خود استفاده میکنند و نه صرفا برای تفریح یا سرگرمی. اما همۀ افراد جامعه طرفدار این سبک نیستند و عموما این سبک را باید به قشر فرهیخته تر جامعه نسبت داد. اگرچه که بسیاری از سازهای موسیقی سنتی در دیگر سبک های رایج ایرانی مانند پاپ به وفور به کار گرفته میشوند. سبک سنتی ایران بر پایۀ تصنیف ها و بداهه نوازی سبک سنتی ایران بر پایۀ تصنیف ها و بداهه نوازی شکل گرفته است. این سبک دارای ۱۲ دستگاه و آواز است که میتوان آنها را شبیه به گام ها و مدها در موسیقی کلاسیک دانست. سبک سنتی ایرانی را میتوان حالت ایرانی شدۀ سبک کلاسیک دانست. همان قدر پیجیده، دقیق، عمیق و البته زیبا!

در این سبک همه نوع سازی اعم از زهی مثل چنگ، قانون، سنتور، عود، تار، دوتار، سه تار، تنبور و کمانچه، بادی مانند سرنا، نی و نی انبان و کوبه‌ای همچون تنبک، دف، نقاره و دهل به چشم میخورد. البته باید گفت که برخی سازها مانند سرنا، نی انبان، دهل و نقاره معمولا در نمایش کلاسیک سبک سنتی ایرانی به چشم نمیخورند. و اعلب در موسیقی محلی نقاط مختلف ایران به کار گرفته میشوند. گاهی اوقات نیز ساز ویولون در موسیقی سنتی ایرانی به گوش میرسد. که البته کوک آن با کوک مورد استفاده در سبک کلاسیک کاملا متفاوت است. ساز چنگ از ارکان اصلی سبک سنتی ایرانی در زمان صفویه بود اما به مرور زمان با قانون و بعد از آن با پیانو جایگزین شد. اما امروزه بیشتر سازهای تار و سه تار محور سبک سنتی را شکل میدهند که البته ساز سه تار، اصلی‌ترین ساز در میان سوفیان است ترانه و تصنیف های مورد استفاده در سبک سنتی ایران از زمان قدیم تا به حال برگرفته از غزلیات و رباعیات شاعرانی همچون حافظ، سعدی، مولانا، خیام، باباطاهر و… بوده است. امروزه از آثار شاعران معاصر نیز در این سبک موسیقی استفاده میشود. از بزرگان موسیقایی سنتی ایران باید به محمدرضا شجریان، قمر الملوک وزیری، جلیل شهناز، شهرام ناظری، روح الله خاقی و ده ها تن دیگر اشاره کرد.