همه چیز درباره قلب انسان

در مورد آناتومی و فیزیولوژی قلب هست

آیا می دانید قلب انسان چگونه کار می کند؟ جالب است بدانید قلب چهار هفته پس از لقاح شروع به تپیدن می کند و تا پایان عمر هیچ وقت استراحت نمی کند. قلب انسان عضوی بزرگ و شگفت انگیز از بدن با ساختار ماهیچه ای است که درمرکزدستگاه سیستم گردش خون فعالیت می کند. قلب حاوی تعداد زیادی سلول‌ ضربان‌ساز بوده که تکانه‌ های عصبی را درفاصله های زمانی منظم شلیک و عضله قلب را وادار به انقباض می‌ کنند. چرخه فعالیت سیستم گردش خون شامل قسمت های مختلف، خون و رگ های خونی است. قلب که در مرکز سیستم گردش خون قرار دارد، همزمان با ضربان خون را به تمام همه ی بخش های بدن پمپاژ کرده تا مواد موردنیاز بدن و مخصوصا اکسیژن به سرتاسر بدن برسد. همچنین خود قلب از شریان های کرونری که بیرون آن پخش شده اند تغذیه می کند و شامل دهلیز و بطن راست و دهلیز و بطن چپ می شود.

قلب انسان کجاست؟ جایگاه قلب در بدن، وسط سینه، بین ریه ها، زیر دنده ها، بالای معده و کمی متمایل به چپ در بدن قرار گرفته است.

قلب انسان چه شکلی است؟ طبق بررسی های انجام شده قلب اندازه ای برابر با دست هر فرد درحالت مشت کرده دارد و در کف دست جای می گیرد. قلب انسان بالغ در حدود (۱۲سانتیمتر) طول و (۸ ساتیمتر) عرض و در حدود (۶ سانتیمتر) عمق دارد. وزن آن هم به طور میانگین ۳۰۰ گرم بوده اما از ۲۰۰ تا ۵۰۰ گرم می تواند متغیر است. آناتومی قلب در بدن انسان چگونه است؟ در علوم پزشکی قلب انسان را به دو قسمت چپ و راست تقسیم می کنند. این دو قسمت با یک دیواره ماهیچه ای نازک به نام “سپتوم” از هم جدا می شوند. سمت راست قلب انسان خون بدون اکسیژن را که به تازگی در بدن درگردش بوده را دریافت و به ریه ها پمپاژ می کند تا اکسیژن واردش شود. سمت چپ قلب مجدد خون دارای اکسیژن‌ را به بدن پمپاژ می ‌کند.

قلب انسان چگونه کار می کند؟(عملکرد قلب) قلب انسان سالم بین ۸۰ تا ۱۰۰ بار در دقیقه و حدود ۱۰۰۰۰۰ مرتبه در روز تپش دارد و حدود ۷ لیترخون را در سراسر بدن پمپاژ می کند. سپس خون را که حامل مواد مغذی و اکسیژن است برای زنده و سالم ماندن به بافت های مختلف بدن می رساند. به صورت جزئی تر سیستم گردش خون با استفاده از آمینواسیدها مواد مغذی و اکسیژن را به سلول ها می رساند و کربن دی اکسید را از آن ها خارج می کند. خون بدون اکسیژن از سمت دهلیز راست به سمت بطن راست هدایت شده و سپس برای جذب اکسیژن به ریه می رود. در مرحله ی بعد از مملو شدن از اکسیژن وارد سمت چپ قلب شده و خون دارای اکسیژن به لطف تپیدن قلب و وجود عروق به تمام نقاط بدن فرستاده واین چرخه تا آخرعمرادامه دارد. ورود و خروج خون توسط دریچه هایی به نام دریچه ی آئورت، بولمونری یا ریوی، سه لتی و میترال انجام می شود. این دریچه ها به صورت غیرارادی باز و بسته می شوند تا ورود و خروج خون را کنترل کنند. کسانی که دچار بیماری های قلبی می شوند در بیشتر موارد برای ارسال اکسیژن و مواد مغذی با خون به بافت ها دچار مشکل هستند.

دیواره های قلب قلب انسان دارای ۴ لایه است: اندوکارد: داخلی ترین قسمت لایه ای دیواره ی قلب انسان اندوکاردیوم نام دارد. میوکاردیوم: لایه ای میانی وعضلانی که مسئول انقباض درقلب است. اپی کاردیوم: لایه ای که در خارجی ترین قسمت قلب قرار گرفته است. این لایه متشکل از بافت های چربی و پیوندی است. لایه اپی کاردیوم با پریکارد متفاومت است. پریکارد: پریکارد یک کیسه ی محافظ است که تمام قلب را در برمی گیرد. پریکارد مایعی تولید می کند تا قلب انسان را روان و ازاصطکاک قلب به سایر اندام ها جلوگیری کند.

تعداد دریچه ها و حفره های قلب انسان وظیفه قلب در دستگاه گردش خون، منتقل کردن خون به ریه‌ ها و تمامی سیستم‌ های بدن است. خونی که از قلب خارج می‌ شود توسط دریچه‌ های یک طرفه‌ ای کنترل می ‌شود که از برگشت خون به قلب جلوگیری می ‌کنند. این دریچه ها از بافت های پیوندی و داخلی ترین لایه های داخل قلب که شامل رگ های خونی هستند تشکیل می شوند. قلب انسان شامل چهار دریچه است که جریان خون را از قلب به داخل سیستم عروقی و از سیستم عروقی به طرف قلب در یک جهت مدیریت می کنند. در این سیستم خونی که از دهلیز به بطن در جریان است نباید از بطن‌ها به دهلیزها برگردد و یا خونی که از بطن ها به سیستم شریان (آئورت و شریان ریوی) جریان دارد نباید به داخل بطن ها برگشت زده شود.

وظیفه دریچه آئورت قلب انسان: مهمترین دریچه قلب دریچه آئورت است. جایگاه دریچه آئورت بین بطن چپ و شریان اصلی بدن (آئورت) و وظیفه ی آن مسدود شدن درلحظه تکمیل ظرفیت بطن چپ و باز شدن درلحظه ی منقبض شدن بطن چپ و منتقل کردن خون به شریان آئورت است. برگشت زدن خون از دریچه آئورت وقتی که بسته است را نارسائی دریچه آئورت می‌ نامند. وظیفه دریچه شریان ریوی: هنگام منقبض شدن بطن راست دریچه شریان ریوی باز و خون را از بطن راست برای گرفتن اکسیژن به داخل عروق ریوی می فرستد. وظیفه ی دریچه سه لتی دهلیز راست را از بطن جدا می کند. وظیفه ی دریچه میترال دهلیز چپ را از بطن جدا می کند. وظیفه ی دریچه ریوی بین بطن راست و شریان ریوی است که خون را به ریه ها می رساند. وظیفه ی دریچه آئورت بین بطن چپ و سرخ رگ اصلی است که خون را به بدن می رساند. وظیفه دریچه سه لتی یا تریکسپید: وقتی بطن راست منقبض می شود (پمپاژ خون از بطن راست به شریان ریوی) دریچه سه لتی بسته و از برگشت خون بطن راست به دهلیز راست جلوگیری می کند. بازگشت خون از دریچه تریکوسپید را نارسایی دریچه سه لتی یا نارسایی تریکوسپید می نامند. وظیفه دریچه میترال: وقتی که خون در حال خروج از بطن چپ است قبل ازاینکه دریچه آئورت باز شود، دریچه میترال بسته شده و از برگشت خون داخل بطن چپ به دهلیزچپ ممانعت می کند.

نوار قلب انسان (الکتروکاردیوم گرام) بیشترین آزمایش مورد استفاده برای چک کردن قلب انسان، نوار قلب است که در آن الکترودها یا همان دایره های پلاستیکی یا استوانه های آهنی که از طریق مکش هوا روی پوست می مانند، روی نقطه های خاصی از قفسه سینه، بازو و پاها قرار می گیرند. این قسمت ها با سیم هایی از جنس سرب به دستگاه وصل هستند و از طریق جریان الکتریکی که در قلب انسان وجود دارد می توانند فعالیت قلب و عروق را بسنجند. این آزمایش اصلا درد ندارد و حداقل زمانی که صرف انجام آن می شود بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه است. آنژیوگرافی در این نوع آزمایش ابتدا پزشک متخصص پس از بی حس کردن قسمت موردنظر که می تواند نزدیک کشاله ران یا مچ دست باشد (بسته به تشخیص پزشک) برشی ایجاد می کند. سپس به داخل شریان اصلی لوله ای (کاتتر) وارد کرده و آن را به قسمت موردنظر هدایت می کند. بعد از آن یک رنگ مخصوص (مایع کنتراست) را به داخل لوله ای که درون رگ ها است تزریق می کنند، این رنگ پخش شده و همراه جریان خون به تمام نقاط می رود. درنهایت، رنگ تزریق شده با تابش اشعه ایکس همراه شده و در دستگاه روبروی پزشک تصویری از قلب و عروق قابل مشاهده است.

سیاهرگ منظور از سیاهرگ، عروق قلبی است که خون دارای اکسیژن سطح پایین را از بافت های بدن دریافت و به عضله قلب منتقل می کند. اندازه قطر سیاهرگ ها نسبت به سرخرگ ها بیشتر ولی لایه های محافظشان نازک تر است و خاصیت کششی کمتری دارند. سیاهرگ ها شامل سه لایه داخلی، میانی و بیرونی هستند که لایه اول متشکل از بافت پوششی و لایه دوم شامل لایه ای الاستیک و لایه ای ماهیچه و صاف و لایه سوم شامل بافت های پیوندی است. سیاهرگ ها به دلیل مقاومت کمتر و وجود قطر زیاد می توانند گنجایش مقدار خون بیشتری داشته باشند. انواع سیاهرگ ها در قلب انسان سیاهرگ زیرین: سیاهرگی که خون دارای اکسیژن سطح پایین را از بافت ها و قسمت های پایینی قلب به دهلیزراست هدایت می کند. سیاهرگ زبرین: سیاهرگی که خون بدون اکسیژن را از قسمت های بالایی قلب به دهلیز راست منتقل می کند. سیاهرگ های ششی: سیاهرگ هایی هستند که خون دارای اکسیژن بالا را از ریه ها به دهلیز چپ منتقل می کنند. سرخرگ ها منظور از سرخرگ ها، عروق قلبی هستند که خون با اکسیژن سطح بالا را به خارج قلب منتقل می کنند. سرخرگ ها بدنه ای ضخیم و قوی تر در مقایسه با سیاهرگ ها دارند. از آنجایی که این رگ ها وظیفه پمپاژ خون را برعهده دارند در مقایسه با سیاهرگ ها لایه های عضلانی و پیوندی بیشتری داشته و ضخیم اند اما دارای قطر کمتری هستند. بزرگترین سرخرگ درقلب انسان آئورت نام دارد که با انقباض بطن (حفره) چپ خون به آن ورود می کند و خون دارای اکسیژن را به تمام اندام های بدن می فرستد. توجه: فشار خون ناشی از نیروی خون بر دیواره رگ است که به علت منقبض شدن بطن یا انقباض سرخرگ صورت می پذیرد ودر صورتی که افزایش پیدا کند باعث خطرات جدی و جبران ناپذیری برای بدن می شود. مویرگ ها مویرگ کوچک ‌ترین رگ‌ در دستگاه گردش خون انسان است که خون را از سرخرگچه ها گرفته و در تمام قسمت های بدن وجود دارد. قطر مویرگ ها به اندازه ای کم است که گلبول های قرمز به صورت تکی از آن عبور می کنند. مویرگ ها اتصال سرخرگچه را به سیاهرگچه برعهده دارند و مواد مغذی و اکسیژن خون را به بافت منتقل می کنند و مواد زائد و کربن دی اکسید را از خون دریافت و با سیاهرگچه از اندام خارج می کنند.

انواع بیماری های قلبی کدامند؟ بیماری‌های قلبی به مجموعه‌ای از اختلالات گفته می‌شود که عملکرد طبیعی قلب یا رگ‌های خونی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این بیماری‌ها می‌توانند ناشی از گرفتگی عروق کرونری، مشکلات دریچه‌ای، اختلال در سیستم الکتریکی قلب یا نارسایی عضله قلب باشند. مهم‌ترین انواع بیماری‌های قلبی شامل موارد زیر هستند: بیماری عروق کرونری: تنگی یا انسداد رگ‌های خون‌رسان به قلب به دلیل رسوب چربی (آترواسکلروز) نارسایی قلبی: ناتوانی قلب در پمپاژ مؤثر خون به بدن بیماری‌های دریچه‌ای: تنگی یا نارسایی دریچه‌های قلب مانند میترال و آئورت آریتمی‌ها: اختلال در ریتم قلب مانند فیبریلاسیون دهلیزی یا تاکی‌کاردی کاردیومیوپاتی: ضعف یا ضخیم شدن عضله قلب بیماری مادرزادی قلب: نقایص ساختاری قلب از زمان تولد بیماری‌های ناشی از عفونت: مانند اندوکاردیت یا میوکاردیت

علائم و نشانه‌ های اختلال در عملکرد قلب اختلال در عملکرد قلب می‌تواند باعث کاهش پمپاژ خون و بروز علائم متنوعی در بدن شود. این نشانه‌ها معمولاً به‌تدریج ظاهر می‌شوند و در صورت بی‌توجهی ممکن است به مشکلات جدی‌تری منجر شوند. رایج‌ترین علائم عبارت‌اند از: تنگی نفس هنگام فعالیت یا حتی در حالت استراحت درد یا فشار در ناحیه قفسه سینه تپش قلب یا ضربان نامنظم ورم پاها، مچ یا شکم به دلیل تجمع مایعات خستگی و ضعف مداوم سرگیجه یا غش کردن رنگ‌پریدگی یا کبودی لب‌ها و انگشتان تعریق بیش از حد و بی‌دلیل

مراحل عملکرد دریچه ها و حفره های قلب انسان دهلیز راست: خون دارای اکسیژن بسیار کمی را از قسمت های مختلف بدن دریافت کرده و از طریق دریچه ای به نام “سه لختی” به بطن راست هدایت می کند. بطن راست: خون شامل اکسیژن سطح بسیار پایین را از راه دریچه های ریوی به درون ریه ها منتقل می کند. دهلیز چپ: خون شامل اکسیژن سطح بالا را از ریه دریافت و از طریق “دریچه میترال” به بطن چپ انتقال می دهد. بطن چپ: دراین مرحله بطن چپ خون دارای اکسیژن را به وسیله ی “دریچه آئورت” به تمام قسمت های بدن منتقل می کند.

قلب به‌عنوان حیاتی‌ترین اندام بدن، مسئول پمپاژ خون و حفظ حیات تمام اندام‌هاست و هرگونه اختلال در عملکرد آن می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند. آشنایی با ساختار، وظایف و بیماری‌های قلبی به ما کمک می‌کند تا علائم هشداردهنده را زودتر بشناسیم و برای پیشگیری یا درمان به‌موقع اقدام کنیم. توجه به سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم و مراجعه به پزشک در صورت بروز نشانه‌های مشکوک، بهترین راه برای حفظ سلامت قلب و جلوگیری از مشکلات قلبی است.