ایران، زمان کوروش کبیر!

این پست درباره کوروش کبیر و اتفاقاتی که در اون دوره افتاده هست. این پست پارت 3 و پیرو پارتای قبله ولی به طور جدا هم قابل فهمه.

آستیاگ، آخرین پادشاه ماد، دختری به اسم ماندانا داشت که با کمبوجیه یکم، پادشاه پارس، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج هم کوروش بود؛ همون کسی که بعدها به کوروش بزرگ معروف شد. استیاگ قبل از تولد کوروش خواب می‌بینه که از دخترش، ماندانا، درختی رشد کرده که اون‌قدر بزرگه که تمام آسیا رو گرفته و همه‌جا زیر سایه‌شه. خواب‌گزارها خوابشو تعبیر می‌کنن و می‌گن فرزند ماندانه روزی اون‌قدر قدرتمند میشه که نه‌تنها بر سرزمین‌های زیادی حکومت می‌کنه، بلکه حتی حکومت خود استیاگ رو هم از بین می‌بره.

استیاگ که از این پیشگویی می‌ترسه، وقتی کوروش به دنیا میاد به هارپاگ، یکی از افراد نزدیک و مورد اعتمادش (وزیرش)، دستور میده کودک رو بکشه. هارپاگ نمی‌تونه خودش کوروش رو بکشه، برای همین اون رو به مهرداد، چوپان استیاگ، می‌سپره و ازش می‌خواد کودک رو از بین ببره. اما وقتی مهرداد به خونه برمی‌گرده، همسرش تازه بچه‌ای مرده به دنیا آورده. همسرش وقتی می‌فهمه قرار شده نوزاد رو بکشن، پیشنهاد میده کوروش رو به جای بچه‌ی خودشون بزرگ کنن و جسد نوزاد خودشون رو تحویل بدن. به این ترتیب، کوروش زنده می‌مونه و در خونه‌ی چوپان بزرگ میشه؛ در حالی که استیاگ فکر می‌کنه دستورش اجرا شده.

چند سال بعد، وقتی کوروش حدود ۱۰ سالش بود، با بچه‌های دیگه‌ی دربار داشت «پادشاه‌بازی» می‌کرد. بچه‌ها کوروش رو به‌عنوان شاه انتخاب کرده بودن و هرکدوم نقشی داشتن. وسط بازی، یکی از بچه‌ها که پسر یکی از اشراف ماد بود، از دستور کوروش سرپیچی کرد. کوروش هم دستور داد بگیرنش و خودش اون رو تنبیه کرد. پدر اون بچه وقتی ماجرا رو می‌فهمه، میره پیش استیاگ و میگه: «آقا، یعنی چی؟ پسر چوپان اومده پسر منو زده!»

استیاگ کوروش رو احضار می‌کنه و ازش می‌پرسه چرا پسر اون مرد رو تنبیه کرده. کوروش هم خیلی خونسرد جواب میده: «من توی بازی شاه بودم و اون هم زیردست من بود. وقتی از دستورم سرپیچی کرد، طبیعیه که تنبیهش کنم. مگه خودت وقتی کسی از دستور تو، که شاهی، سرپیچی کنه تنبیهش نمی‌کنی؟» استیاگ از جواب و رفتار این بچه تعجب می‌کنه. هارپاگ و چوپان رو احضار می‌کنه و بالاخره می‌فهمه که این بچه، همون نوه‌ایه که سال‌ها قبل دستور داده بود کشته بشه.

استیاگ وقتی می‌فهمه کوروش زنده‌ست، تصمیم می‌گیره دیگه بهش آسیبی نزنه و ماجرا رو به شکلی که برای خودش قابل قبول باشه حل کنه. اما ماجرای هارپاگ هنوز تموم نشده بود. استیاگ که از نافرمانی هارپاگ و زنده موندن کوروش عصبانی بود، هارپاگ رو به یک مهمانی دعوت می‌کنه و ازش می‌خواد پسرش رو هم همراه خودش بیاره. پسر هارپاگ رو مخفیانه می‌کشن و گوشتش رو می‌پزن و سر و دست‌ها و پاهای اون رو جدا نگه می‌دارن.

بعدا سر سفره، استیاگ از هارپاگ می‌پرسه: «غذا چطور بود؟» هارپاگ هم جواب میده: «عالی بود، قربان.» بعد از غذا، استیاگ سبدی رو جلوش می‌ذاره که داخلش سر و دست‌ها و پاهای پسر خودش بوده. اینجاست ک کینه آستیاگ به دل هارپاگ میشینه که خیلی تو پیروزی کوروش نقش داشته.. (این ماجراها اکثرا طبق روایت هرودوته)

سالها بعد که حالا کوروش بزرگ شده و می‌تونه با یکم کمک حکومت استیاگ رو سرنگون کنه. پس شروع کرد به ارتباط گرفتن با بزرگان ماد (مخصوصا هارپاگ ک از ماجرای پسرش کینه داشته) و سعی کرد اون‌ها رو هم با خودش همراه کنه. اما یه مشکل وجود داشت؛ راه‌های بین ماد و پارس تحت کنترل بودن و هارپاگ نمی‌تونست آزادانه برای کوروش پیام بفرسته.

پس یک راه عجیب پیدا کرد. یک خرگوش رو گرفت، شکمش رو باز کرد و نامه‌ای داخلش گذاشت، بعد دوباره پوستش رو طوری دوخت که معلوم نباشه. خرگوش رو به یکی از افراد مورد اعتمادش داد و گفت خودش رو شکارچی جا بزنه و خرگوش رو به کوروش برسونه. وقتی نامه به دست کوروش رسید، فهمید هارپاگ ازش می‌خواد علیه استیاگ قیام کنه. کوروش هم نقشه‌ای کشید. مردم پارس رو جمع کرد و بهشون گفت استیاگ منو فرمانده سپاهش کرده. بعد بهشون دستور داد هرکدوم یک داس بردارن و شروع به پاک کردن یک زمین پر از خار و علف‌های هرز کنن.

مردم پارس تمام روز سخت کار کردن. روز بعد، کوروش دوباره همه رو جمع کرد؛ اما این بار خبری از کار سخت نبود. برایشان جشن و غذا ترتیب داد. بعد ازشون پرسید: «کدوم روز رو بیشتر دوست داشتید؟ دیروز یا امروز؟» همه گفتن امروز، چون دیروز فقط کار سخت بود و امروز پر از غذا و شادی. کوروش هم گفت: «زندگی شما زیر فرمان مادها همینه. اگر می‌خواید آزاد باشید، باید علیه استیاگ قیام کنید.» پارس‌ها قبول کردن و شورش شروع شد.

استیاگ وقتی خبر شورش رو شنید، سپاهش رو آماده کرد و عجیب‌تر اینکه فرماندهی سپاه رو به هارپاگ سپرد؛ همون کسی که سال‌ها قبل پسرش رو کشته بود. دو سپاه با هم روبه‌رو شدن. اما هارپاگ از قبل با کوروش همدست شده بود. بخشی از سپاه ماد به کوروش پیوست و بخشی هم عمداً از جنگ فرار کرد. استیاگ شکست خورد. اما هنوز تسلیم نشده بود. آخرین نیروهای ماد رو جمع کرد و خودش وارد جنگ شد؛ ولی این بار هم شکست خورد و خودش به دست کوروش افتاد. به این ترتیب، بعد از ۳۵ سال حکومت استیاگ، پادشاهی ماد سقوط کرد و کوروش به قدرت رسید.

اما کوروش برخلاف چیزی که استیاگ سال‌ها از آن می‌ترسید، با پدربزرگش بدرفتاری نکرد. طبق روایت هرودوت، استیاگ را تا پایان عمرش در کنار خودش نگه داشت. درباره کرزوس، پادشاه لیدیه هم هرودوت میگه کوروش بعد از نجات دادن او از مرگ، با احترام باهاش رفتار کرد و کرزوس بعدها به یکی از مشاورانش تبدیل شد.

و درکل کوروش کسی بوده که اجازه غارت اموال مردم کشور های فتح شده رو به سربازانش نمیداده و حتی به پادشاهانی که شکست میداده پیشنهاد میداده شما میتونید حاکم منطقه خودتون باشید، ولی زیر نظر من. و جالبتر اینکه کوروش اول کار میخواسته کشور و امپراتوریشو گسترش بده و حتی به آستیاگ پیشنهاد همکاری داد، ولی آستیاگ رد میکنه.

در آخر هم استوانه (منشور) کوروش استوانه کوروش، یک استوانه گِلیه که بعد از فتح بابل در سال ۵۳0 540 سال پیش از میلاد ساخته شد. روی اون از سیاست‌های کوروش در بابل، احترام به آیین‌های مردم، بازسازی معابد و بازگرداندن بعضی مردم به سرزمین خودشون صحبت شده. به همین دلیل ازش به عنوان اولین منشور حقوق بشر یاد میشه.