نماد های بومی؛ گیاهان و جانوران مردمی

درود به همگی ؛خوش اومدین. میدونستید استان های ایران عزیزمون هم نماد دارن؟ این نماد ها توسط سازمان حفاظت محیط زیست انتخاب شدن. هر نماد، نماینده ویژگی های طبیعی اون استان است. بعضی از این نماد ها در خطر انقراض قرار دارن ؛ آگاهی در مورد اونها ، باعث میشه که ما بتونیم به حفظشون کمک کنیم. هدف این پست، کمک به آگاهی شماست. این پست چکیده و خلاصه ای از منابع مختلف هست ، عکس ها توسط خودم و به کمک هوش مصنوعی ساخته شده. ( قابل به ذکره که من چند عنوان مختلف رو جست و جو کردم و پست مشابه ندیدم)

استان آذربایجان شرقی سیاه خروس و اردوج سیاه خروس: این پرنده جثه ی بزرگی دارد و شکل ظاهری نر و ماده باهم متفاوت است. پرنده نر، سیاه با جلای آبی زیر بال هایش سفید و یک لکه ی قرمز تاج مانندی در بالای سرش دارد. پرنده ماده ، از پرنده ی نر کوچکتر است و به رنگ قهوه ای خرمایی است. این پرندگان بسیار پر سر و صدا هستند و در حاشیه جنگل‌ها و مناطق کوهستانی و مرتفع زندگی و در زیر بوته‌های کوتاه یا پای صخره‌ها آشیانه می‌سازد. محیط زیست آنها ، منطقه ی محافظت شده ی ارسباران است. درخت اردوج (سرو کوهی): درخت یا درختچه ای است که تا حدود 6 تا 20 متر طول می تواند رشد کند. تنه ی این درخت دو متر است و تاج آن مخروطی و پهن یا گرد یا نامنظم است. برگ های آنها به دو صورت وجود دارند؛ در گیاهان نونهال ، سوزنی و در گیاهان بالغ فلس مانند است. بهترین شرایط برای این گیاه، خاک های خشک و یا دارای رطوبت مناسب است.

استان آذربایجان غربی میش مرغ و درخت تبریزی میش مرغ: با جثه بزرگ و بال‌های کشیده ، سنگین‌ترین پرنده قادر به پرواز جهان شناخته می‌شود. این پرنده گردنی کشیده، بال‌ها و منقاری پهن دارد. میش‌مرغ‌ها منزوی هستند و از انسان ها دوری می‌کنند. در صورت احساس خطر در میان پوشش گیاهی میروند و مخفی می‌شوند و یا به سمت نقاط بلند و مرتفع میروند و از آنجا دیده‌بانی میکنند. این پرندگان ، مناطق آرام و خلوت را ترجیح میدهند ؛ راه رفتن را به پرواز ترجیح میدهند ؛ تیزبین هستند و بسیار بی سر و صدا. درحال حاضر ،دشت سوتاو مهم‌ترین زیستگاه پرنده میش‌مرغ در کشور عزیزمون است. درخت تبریزی(صنوبر سیاه): درختی برگ‌ریز؛ برگها سبز براق، پهن، یا لوزی شکل و نوک تیز هستند. قبل از ریزش رنگ طلایی روشن تا زرد دارند. جوانه‌های آن زرد رنگ، معطر و چسبناک است. ارتفاع آن تا سی متر میرسد و شاخه های موجی دارد. این درخت با قلمه زدن تکثیر میشود و در تبریز به عنوان مرز باغ ها و مزارع کاشته میشود. در طب سنتی این درخت خواص مختلفی دارد ؛ مثل درمان سیاتیک ، نقرس و روماتیسم. این گیاه ، ضد عفونی کننده و مقوی هاضمه است.

استان اردبیل قرقاول و درخت فندق قرقاول: تعداد این پرنده در دنیا کم است اما در خطر انقراض نیست. قرقاول پرنده‌ای است که به‌ خاطر داشتن دم بلند و راه رفتن باشکوهش از دیگر پرندگان متمایز و جدا می‌شود. این پرنده یکی از عجیب ترین پنده های دنیا است. قرقاول ها روی درخت زندگی میکنند. قرقاول ها از برگ‌های درختان، حشرات، تمشک، دانه‌ها و میوه‌های جنگلی تغذیه می‌کنند و افزایش و کاهش میوه‌های جنگلی و حشرات در جمعیت این پرنده مؤثر است. پس از خوردن یک غذای کامل، وزن آن‌ها آن‌قدر سنگین می‌شود، که پرواز برایشان بسیار سخت می‌شود. این پرنده هنگام احساس خطر معمولاً پرواز نمی‌کند، بلکه به سرعت فرار میکند و پنهان می‌شود. پروازش پرتوان و آغاز آن پرسر و صداست. معمولا در ارتفاع پایین و به مدت کوتاه پرواز میکند. ین پرنده در جنگل‌های مرطوب، بوته‌زارهای تمشک و درختان پهن‌برگ زندگی میکند که در زیر بوته‌های آن‌ها آشیانه می‌کند. قرقاول‌ها وابستگی زیادی به جنگل‌های و بوته‌زارها دارند. آنها معمولا در جنگل ها استراحت و در نقاط باز و کم‌درخت و کشتزارها تغذیه و غذا میخورند. درخت فندق: درختی که ارتفاع آن بین 2 تا 6 متر است. برگ‌های درخت فندق گرد (پهن) و نوک‌تیز با حاشیه‌های دو دندانه، به‌رنگ سبز است. گیاهان این درخت یک پوشش سبز رنگ به دور خود دارد که بعد از خشک شدن جدا میشود.

استان اصفهان قوچ اصفهان و گون گزی قوچ اصفهان: شاخ‌های بزرگ و ضخیم و لکه‌ای سفید روی کمر دارد. رنگ بدن نسبت بهقوچ‌های دیگر ایران تیره‌تر است. نرها (قوچ‌ها) از ماده‌ها (میش‌ها) بزرگ‌تر و شاخ‌دارتر هستند. جانورانی اجتماعی هستند و به صورت گله ای زندگی میکنند. از علف‌ها، بوته‌ها و گیاهان تغذیه می‌کند. قوچ اصفهان به دلیل ویژگی‌های ژنتیکی و پراکنش محدودش، یکی از ارزشمندترین زیرگونه‌های گوسفند وحشی ایران محسوب می‌شود و در فهرست گونه های آسیب پذیر قرار دارد. گون گزی: این گون معمولا در دامنه کوه های سنگی رشد میکند و به عنوان منبع صمغ کتیرا استفاده میشود.

استان البرز عقاب طلایی و شیر خشت عقاب طلایی: یک پرنده شکاری است و بیشترین پراکندگی جهانی را در بین تمام عقاب ها دارد. رنگ این پرندگان قهوه‌ای تیره، به همراه پرهایی به رنگ قهوه‌ای روشن یا طلایی در سر و گردن است. به‌طور متوسّط طول بال‌های آن‌ها بیش از ۲ متر و طول خود آن‌ ۱ متر است. وزن آن معمولا ، 3 تا 6 کیلوگرم است. لانه ی خودش را بر روی درختان بلند، در صخره‌ها می‌سازد. این پرنده تمام عمر با جفت خود زندگی می‌کند. عقاب طلایی با استفاده از سرعت و با استفاده از پاها و پنجه‌های قدرتمند خود می‌تواند طعمه‌های کوچک مثل خرگوش، موش کوهی ، سنجاب زمینی و پستانداران بزرگ مثل روباه، گربه وحشی یا خانگی، بز کوهی و بچه آهوها را شکار کند. شیر خشت: شیرخشت به ارتفاع ۳ تا ۸ متر است. پوست آن خاکستری مایل به سیاه و گل صورتی در حاشیه سرخ رنگ دارد. شفت آن دایره ای و گویچه‌ای شکل است. از این گیاه برای ازبین بردن زردی در نوزادان استفاده می‌شود و همچنین در طب سنتی به عنوان تب بر و خنک کننده استفاده میشود.

استان ایلام سنجاب ایرانی و بلوط ایرانی سنجاب ایرانی: سنجاب ایرانی جانوری کوچک است و ۳۲ تا ۳۶ سانتی‌متر طول دارد که شامل دمی با طول ۱۳ تا ۱۸ سانتی‌متر نیز می‌شود. این جانور روزگرد است و معمولاً به تنهایی زندگی میکند. موهای پشتی آن خاکستری متمایل به قهوه‌ای است و زیر بدن جانور زرد رنگ می‌باشد. موی سرش و پشت دم او حنایی است. این جانور از دانه، میوه، جوانه، برگ، پوست درختان غذا میخورد و برای فصل زمستان مقدار زیادی مواد غذایی و به خصوص دانه بلوط و پسته کوهی را در سوراخ‌های زمین، زیر ریشه، یا سوراخ درختان مخفی می‌کند که این کار، کمک فراوانی به رشد و تجدید حیات جنگل‌های بلوط میکند. بلوط ایرانی(برودار): این گونه در ایران مختص رویشگاه زاگرس جنوبی است که شامل استان‌های ایلام، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس، اصفهان و چهارمحال و بختیاری است. این گونه از بلوط در ایران از شمال غربی تا جنوب شرقی رشته‌کوه زاگرس و در تمام جهات و ارتفاعات و روی انواع خاک ها رشد میکند. این گیاه نسبت به گونه های دیگر بلوط، انعطاف پذیری بیشتری دارد. درختی بزرگ با ارتفاع متوسط حدود ۸ متر، با برگ‌هایی یکنواخت و تخم‌مرغی با حاشیه ی دندانه‌ ای‌ شکل است. این گونه بیشترین پراکندگی را در میان گونه های بلوط در ایران دارد.

استان بوشهر لاکپشت پوزه عقابی و درخت کنار لاکپشت پوزه عقابی: این لاکپشت به شدت در بحران انقراض قرار دارد. پوزه ی این لاکپشت برای بیرون کشیدن غذای خود (اسفنج دریایی) از بین و لای مرجان‌ ها به شکل منقار عقاب درآمده و از این رو لاک‌پشت پوزه‌ عقابی نامیده اند. این لاک‌پشت بدنی صاف و پهن، یک پشت‌ لاک محافظتی و اندام مثل باله و سازگار شده برای شنا در اقیانوس‌های آزاد دارد. پوسته این لاکپشت با توجه به دمای آب به‌ آرامی تغییر رنگ می‌دهد. با وجود این‌که این لاک‌پشت‌ها بخشی از زندگی‌شان را در آب‌های آزاد می‌گذرانند، زمان بیشتری را در کولاب‌ های کم‌عمق و آب‌ سنگ‌ های مرجانی سپری می‌کنند. پوزه‌ عقابی‌ ها همه‌ چیز خوارند، اما غذای اصلی‌شان اسفنج دریایی است. این لاکپشت ها تنفس ششی دارند. گیاه کنار: درخت یا درختچه ی همیشه سبز به ارتفاع ۳ تا ۸ متر است که به آن عناب کنار هم گفته میشود. درختان خودروی کنار در مناطق گرمسیری و سواحل جنوبی ایران و قرار دارند که به صورت پراکنده رشد میکند و مردم از میوه‌های آن استفاده میکنند. میوه آن تک هسته ای است. میوه آن در صورت آبیاری مناسب خوش طعم و شیرین میشود و بافتی شبیه به سیب دارد.

استان تهران قزل آلای خال قرمز و درخت تا قزل آلای خال قرمز: این ماهی‌ها در آب شیرین و رودخانه و دریاچه ها زندگی میکند و قزل‌آلا اصولا یک ماهی شکارچی و پر اشتها است. این ماهی نسبت به تغییرات دما و مواد غذایی حساس است. هنگامی به خاطر شرایط زیستی‌شان به صورت پرورشی نیستند و از دست انسان غذا نمیخورند به همین علت کمیاب هستند. درخت تا(داغداغان یا تاگوگ): اسم این گیاه به معنای زاده ی کوه است. این گیاه معمولا به عنوان یک گیاه زینتی کاشت می‌شود چون در برابر آلودگی هوا مقاوم است و طول عمر زیادی دارد. رویشگاه درخا داغداغان مناطق سنگلاخی و باغچه‌ ها و ایوان‌ های طبیعی است. کاربرد این درخت در آبخیزداری و ایجاد پوشش در مناطق سنگلاخی است.

استان چهارمحال و بختیاری کبک دری و لاله واژگون کبک دری: این گونه ی پرنده در معرض خطر انقراض قرار دارد. این پرنده جثه‌ای بزرگ به رنگ خاکستری نخودی دارد. پرهای پروازش سفید رنگ است و معمولا در مناطق مرتفع کوهستانی زندگی میکند. پرنده ی نر این گونه ، از ماده ی آن بزرگتر است. رنگ شکم این پرنده تیره است و در انتها قرمز به نظر میرسد. این پرنده بسیار خجالتی و محتاط است و نزدیک شدن به آن خیلی سخت. از انسان ها فرار میکند و با احساس خطر، با سرعت به بالای کوه پرواز می‌کند. این پرنده در پرتگاه‌ ها با شیب تند، کوه های صخره‌ ای و قله‌ های مرتفع با گیاهان کم و پراکنده، زندگی میکند و در بین سنگ ها لانه میسازد. در گذشته این پرنده زیبای ایرانی فراوان تر بوده و به دلایل شکار بی‌رویه در حال حاضر این پرنده از گونه‌هایی است که در معرض خطر انقراض نسل قرار دارد. لاله واژگون: این گیاه، بومی مناطق معتدل است و به عنوان گیاهی زینتی در باغبانی و صنعت گل است. همچنین در طب سنتی چین دارای اهمیت اقتصادی هستند. این دلایل باعث تهدید نسل لاله های واژگون میشود. پیاز لاله‌های واژگون به‌ صورت یک غده متورم، گوشت‌دار بوده و دارای مقدار زیادی نشاسته و چندین عامل دارویی است. این گیاه در حالت و زمان تازگی سمی است.

استان خراسان شمالی قوچ اوریال و ارس قوچ اوریال: این گوسفند وحشی، بزرگ‌ترین قوچ ایران است. نر ها(قوچ ها) شاخ های بلندی و ماده ها(میش ها) شاخ های کوتاهی دارند. شاخ‌ها حلزونی شکلند و به طرف صورت و روبه جلو خمیده اند. رکورد جهانی بلند ترین شاخ(113 سانتی متر) ، متعلق به این گونه قوچ و در پارک ملی گلستان است. از ویژگی‌های مهم این قوچ‌ها وجود موهای بلند و سفید رنگی در ناحیه زیر گردن و سینه است. موهای پشت، در تابستان کوتاه به رنگ زرد شنی، و در زمستان بلند و قهوه‌ای رنگ است(برای سازگاری با آب و هوای هر فصل). درخت ارس: این درخت ، بسیار بارزش است و در مناطق بلند و کوهستانی رشد میکند. ارس بسیار پایدار و سازگار با هر نوع آب‌ و هوا است و برگ‌ هایش مثل گونه‌های دیگر سرو به شکل سوزنی می‌باشد. دارای عمر طولانی(بیش از 2000 سال) است و در برابر بیماری ها مقاوم است. کاربرد این درخت: استفاده از چوب در خانه(بخاطر مقاوم در برابر موریانه و استوار) ، استفاده در مصارف عطر سازی و عطاری

استان خراسان رضوی آهو و پونه سای بینالودی آهو: آهو جثه‌ متوسطی دارد. آهوهای نر شاخ‌های نسبتاً بلندی دارند که در محل اتصال به سر هم نزدیک می‌شوند سپس به طرف بالا از هم فاصله گرفته و انحنا پیدا می‌کنند. آهو های ماده معمولا شاخ ندارند. رنگ آهو های مسن به خصوص نر ها روشن‌تر و گاهی کرم رنگ است. پونه سای بینالودی: در حال انقراض است. این گونه از پونه ها بسیار کمیاب است و در منطقه بینالود از استان خراسان رضوی رشد میکند.(به همین دلیل بینالودی نام دارد) این پونه خواص دارویی دارد و از کاربرد های این گیاه میتوان در داروسازی نام برد. از این گیاه میتوان جهت درمان بیماری های گوارشی و ناراحتی های اعصاب و استرس استفاده کرد.

استان خراسان جنوبی افعی شاخدار ایرانی و زعفران افعی شاخدار ایرانی: این مار یکی از مار های سمی و خطرناک جهان است. این مار پوزه ای کوتاه، سر پهن و گردنی مشخص دارد. فلس های روی سر کوچک و تیغه دار هستند. این افعی دارای رنگ آمیزی متناسب با محیط اطراف خود است و به سختی می توان آن را در لا به لای سنگ ها و روی صخره ها تشخیص داد.(ستتار و سازگاری با محیط) در محیط های کویری و خشک بیشتر به رنگ کرمی دیده میشود ولی در محیط های کوهستانی و نیمه جنگلی به رنگ خاکستری دیده میشود. طول این مار حدودا 70 تا 100 سانتی متر است. کاربرد سم این مار در ساخت آنتی بیوتیک ها است. زعفران: این گیاه یکی از ادویه های ارزشمند در جهان است. زعفران گیاهی کوچک، چندساله و پیازدار است که ارتفاع آن بین ۱۰ تا ۳۰ سانتی‌متر است. ایران بزرگترین تولید کننده ی زعفران مرغوب در جهان است. یکی از دلایل اصلی که باعث تمایز و تفاوت زعفران مرغوب از زعفران نامرغوب می‌شود، شرایط اقلیمی و آب و هوای آن منطقه است که هرچقدر منطقه سردسیرتر باشد، عملکرد و عیار زعفران بالاتر می‌رود.

استان خوزستان گوزن زرد و خرما گوزن زرد ایرانی: این گونه در بحران انقراض در ایران است. گوزن زرد در منطقه جزیره اشک(یکی از جزیره های دریاچه ارومیه) احیا و سپس با افزایش جمعیت تعدادی از آنها به زیستگاه تاریخی خود در حوزه زاگرس منتقل شدند. گوزن زرد جثه متوسطی دارد و خال‌های سفید روی پشت و پهلوهایش آن را از گوزن های دیگر متمایز میکند. در اواخر فصل زمستان شاخ‌ها می‌افتند و شاخ‌های جدید بلافاصله شروع به رشد میکنند و در تابستان تکمیل میشوند. در فصل زمستان موها بلندتر و به رنگ خاکستری است. خرما: این گیاه، گیاهی تک لپه و گرمسیری است. بخاطر گرمسیری بودنش ، فقط در مناطق جنوبی ایران دیده میشود. میوه خرما جزو میوه‌ های سته می‌باشد یعنی تمام قسمت باریکاری آن گوشتی و حاوی مواد غذایی است. خرما انواع مختلفی دارد و از دوران باستان توسط انسان کشت و در رژیم غذایی اش قرار داشته.

استان زنجان لک لک سفید و باریجه لک لک سفید ایرانی: این پرنده به‌ وسیله پر و بال سفید، شاهپرهای بالی سیاه براق، گردن دراز، نوک و پاهای دراز به رنگ سرخ و روشن به آسانی تشخیص داده می‌شود. معمولا روی ساختمان ها و درخت ها بر روی یک پای خود میشنید و پای دیگر را جمع میکند. آرام راه میرود و در پرواز آهسته بال میزند و معمولا بال باز اوج میگیرد و در ارتفاع زیاد پرواز میکند. در فصل زادوولد بر روی سقف خانه ها و نزدیک مناطق مسکونی دیده میشود. زیستگاه لک لک سفید تالاب‌ها، علفزارها و کشتزارهای پرآب است. گیاه بازیجه: از ریشه آن ماده‌ای معطر گرفته می‌شود که کاربرد دارویی دارد. در تهیه عطر از این ماده استفاده می‌شود؛حالت چرب دارد و سبب ماندگاری عطر می‌شود. این گیاه صمغی دارد بر اثر شکافی که بر روی ساقه گیاه بوجود می‌آورند یا در اثر نیش حشرات شیره آن خارج شده و در مجاورت هوا سفت شده به رنگ زرد، قهوه‌ای یا سبز بدست می‌آید. این گیاه در مناطق کوهستانی مرکزی و شمال شرق ایران میروید. ریشه ی آن در زمین مانند چغندر قند و به رنگ قهوه‌ای مایل به سیاه است.

استان سمنان یوزپلنگ و گون گچی یوزپلنگ ایرانی: این گونه در بحران انقراض قرار دارد. در مرداد ۱۴۰۴، با افزایش دو برابری نسبت به سال های گذشته ، یوزپلنگ ایرانی به ۲۶ قلاده رسید که ۶ یوز در اسارت و ۲۰ یوز در طبیعت هستند. به دلیل استتار خوب این گونه، به احتمال خیلی زیاد، تعداد این گونه از برآورد ها بیشتر است و ممکن است باز هم یوزپلنگ در ایران وجود داشته باشد. پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی(ایرانی) از سال ۱۳۹۰ آغاز شد. این پروژه سبب شده که امید ها برای باقی ماندن یوزپلنگ آسیایی باقی بماند. این جانور در مناطق بیابانی زندگی میکند و فایده ی زیادی برای طبیعت دارد. یوزپلنگ آسیایی دارای پوششی کرکی به رنگ حنایی است که در پهلوها، جلوی پوزه، زیر چشم‌ها و در سمت داخلی پاها، کم‌رنگ‌تر است و لکه های کوچک ، سیاه و نامنظمی روی بدنش دارد. یوزپلنگ سریع‌ترین جانور خشکی در جهان است. یوز ها بسیار حیوانات خجالتی و آرامی هستند. طعمه‌های اصلی یوزهای آسیایی، آهو، قوچ‌ و میش، خرگوش و جانورانی از قبیل روباه و شغال هستند. به ندرت پیش می‌آید که یوزها به حیوانات اهلی حمله کنند و معروف نیست که به انسان‌ها هم حمله کرده باشد. گون گچی: در معرض خطر انقراض قرار دارد. این گیاه دارای خواص دارویی، ارزش غذایی وصنعتی است. گیاه گون گچی بومی استان سمنان و رویشگاه اصلی آن روستای افتر واقع در شمال غرب سمنان می باشد.

استان سیستان و بلوچستان تمساح مردابی و گز روغنی تمساح مردابی(گاندو): این جانور از لحاظ خطر انقراض ، آسیب پذیر است. باور های افراد در سیستان و بلوچستان در ایران کمک به حفظ این حیوان کرده است ، آنها باور دارند که گاندو آب را پاکیزه نگه میدارد و نباید به آنان آسیب رساند. گاندو یا تمساح پوزه‌کوتاه، گوشت‌خوار و شکارچی کمین‌گر است و رژیم غذایی متنوعی شامل انواع ماهی‌ها، خزندگان و پستانداران دارد. (در واقع بیشتر مهره‌دارانی که به آب‌های محل زندگی گاندو نزدیک می‌شوند ممکن است به درون آب رفته و خوراک این تمساح شوند.) گاندو به انسان ها هم حمله میکند، برای همین در نزدیکی برکه ها یا باتلاق های محل زندگی گاندو ، تابلو ی هشدار نصب شده است. از رفتارهای جالب این حیوان حفر کانال‌های عمیق در کنار رودخانه‌ها و آبگیرهای محل زندگی خود است.(برای خود پناهگاه و محل استراحت ایجاد میکند) گاندو در مجموع 33 دندان دارد. . در قسمت پشت سر و در ناحیه گردن دو جفت صفحه شاخی بزرگ دیده میشود. رنگ بدنش زیتونی تا قهوه‌ای بوده و شکمی بدون فلس و به رنگ سفید متمایل به زرد دارد. گیاه گز روغنی: این گیاه هزاران سال است به عنوان غذا و دارو مورد استفاده قرار میگیرد. در اکثر مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری رشد میکند. این درخت مقاوم در برابر رشد خشکسالی است که غلاف و برگ‌های جوان آن به عنوان سبزیجات استفاده میشود و همچنین می‌تواند برای تصفیه آب از بذرهای آن بهره برد.

استان فارس گورخر و آویشن تبریزی گور(گورخر) ایرانی: در خطر انقراض است. زیرگونه از گورخر آسیایی است، در حدود ۲۰0تا ۲۶۰ کیلوگرم وزن دارد و درازای بدن و سر حدوداً 1 تا 2 متر است. این جانور نسبت به اسب، پاهای کوتاه‌ تری دارد و رنگش در فصل‌های مختلف تغییر میکند. این حیوان در سال ۱۳۹۳ فقط در دو استان فارس و سمنان دیده شده‌اند. به همین دلیل ، جزو گونه های محافظت شده ی ایران است و هرگونه شکار یا زنده گیری این گونه جرم محسوب میشود. آویشن شیرازی: این گیاه از نعنائیان شامل گیاهانی بوته‌ای با ساقه‌های منشعب و شاخه‌های متعدد نازک و برگ‌های کوچک تقریبا دایره‌ای و با حاشیه ی صاف است. آویشن‌های شیرازی شاخه‌های کوچک پوست سفید دارند و کرک‌دار هستند. برگ های کوچک و گرد شکل دارد. استفاده دمنوش آویشن شیرازی باعث رقیق شدن خون و بخشی از عفونت‌ های ریه را از بین میبرد.

استان قزوین هما و سماق هما: مرغ استخوان‌ خوار یا کرکس ریش‌ دار، گونه‌ای پرنده ی شکاری لاشه‌ خوار بزرگ‌ جثه است. هما در تمام طول سال یک جا میماند و عمده ی غذای آن را مغز استخوان تشکیل میدهد. هما حلقه‌ ای قرمز رنگ در اطراف چشم دارد و نقاب روی صورت و بال‌ های آن سیاه است. پر های سیاه‌ رنگ نقاب روی صورت از زیر چشم تا امتداد نوک به سمت پایین کشیده شده و مثل ریش است. در اساطیر ایرانی، همای کمیاب نماد نیک‌ و خوشبختی است. اعتقاد بر این بود که اگر سایه ی هما روی یکی بیفتد، او به حاکمیت خواهد رسید و و هر کس به این پرنده شلیک کند در چهل روز میمیرد. همچنین سعدی ، شاعر بزرگ ایرانی به این پرنده در کتاب گلستان اشاره کرده است: همای بر همه مرغان از آن شرف دارد که استخوان خورد و جانور نیازارد گیاه سماق: درختچه‌ ای کوهستانی که میوه‌های خوشه‌ای دارد و میوه ی آن بعد از کوبیده شدن به عنوان چاشنی، همراه با غذاها استفاده میشود. این گیاه خواص دارویی فراوانی دارد. سماق طبع سرد و خشکی دارد و در طب سنتی برای تعادل طبع گرم و مرطوب در بدن مورد استفاده قرار میگیرد.

استان قم شاهین و گز شاخه شاهین: شاهین‌ ها با چشمان کاملا سیاه، بدن لاغر، بال‌ های نوک‌ تیز و منحنی، وجود یک پلکان در منقار بالا، توانایی پرواز با سرعت بسیار بالا و تغییر جهت ناگهانی از دیگر پرندگان شکاری متمایز میشوند. شاهین‌ ها در شکار پرندگان در حال پرواز تخصص دارند و با منقار خود شکار را میکشند. طمعه ی شاهین حیوانات کوچک هستند. کلمه ی شاهین به معنای باشکوه است. عقاب زرین نشان پرچم ایران باستان بوده است، نقش شاهین بر درفش هخامنشی نشانه‌ ای از پیروزی و نمادی از اهورامزدا در پرندگان می‌باشد. گیاه پر شاخه: گیاه پر شاخه به علت داشتن شاخ و برگ ارغوانی رنگ و گل های بسیار زیبا ، گیاه زینتی بسیار محبوبی شمرده میشود و مناسب برای کاشت در چمن کاری ها ، پارک ها و نگهداری در فضای داخل خانه میباشد. از این درخت به عنوان پرچین نیز استفاده میشود.

استان کردستان سمندر آتشین و بنه کردستانی سمندر آتشین: این حیوان از گونه های در خطر انقراض است. سمندرهای آتشین سیاه هستند و با توجه به انواع گوناگون، خال‌ ها یا نوار های طلایی و زردگون دارند.(گاهی که کاملا مشکی هستند.) این حیوان عمر طولانی ای دارد. در تیر ۱۴۰۲ برای اولین بار ۵ فرد از سمندر آتشین در منطقه ی حفاظت‌ شده مشاهده شد. بنه کردستان: درختی از خانواده ی پسته ها است. برگچه‌ها بیضی و تخم‌مرغی شکل و شکل میوه آن کروی ابتدا صورتی سپس قرمز و در زمان رسیدن کامل، پوشش میوه سبز رنگ میشود. میوه های این درخت به صورت های مختلفی خورده میشود و حتی از میوه ی کال آن هم استفاده میشود.

استان کرمان زاع بور و زیره ی کرمان زاغ بور ایرانی(زاغ کویری): این پرنده تفاوت‌های زیادی با اعضای دیگر خانواده ی خود یعنی کلاغ‌ها و زاغ‌ها دارد؛ از جمله زمین‌زی بودن به‌طوری‌که حتی در هنگام احساس خطر نیز دویدن را به پرواز ترجیح می‌دهد. این پرنده صدایی خوش و رنگ نخودی دارد. زاغ‌ بور ایرانی پرنده‌ای زیرک و تا حدودی مخفی کار است و این امر مشاهده آن را در طبیعت با مشکل مواجه میسازد. زیستگاه این پرنده در مناطق بیابانی و نیمه‌ بیابانی است. این پرنده در وقت احساس خطر روی زمین و لا به لای بوته‌ ها به طور زیگزاگی و با سرعت زیاد میدود. گیاه زیره کرمانی: این گیاه جزو گیاهان دارویی است و در حال حاضر به عنوان چاشنی غذاها استفاده میشود. ساقه این گیاه باریک، صاف، منشعب و بلند است. هر شاخه به شاخه‌های هم اندازه ای انشعاب پیدا میکند. برگ‌های این گیاه بلند، مرکب و پر مانند بوده که هر برگ از برگچه های نخ مانند تشکیل میشود. عمر این گیاه یک سال یا حداکثر تا دوسال است. ارتفاع این گیاه بین 50 تا 70 سانتی متر است.

استان کرمانشاه شوکا و قره تاج شوکا: این گونه کوچکترین گوزن ایرانی است. زیستگاه این گونه معمولا مناطق سردسیر است. ماده ها بدون شاخ هستند، نر ها شاخ دارند اما شاخ آنها در پاییز می افتد. شوکاها با شاخ زدن به درختان جوان، قلمرو خود را تعیین میکنند. این حیوان از علوفه، جوانه، برگ، سرشاخه، پوست درختان، میوه، قارچ، خزه و گل‌سنگ تغذیه میکند. پلنگ، گرگ، شغال، گربه جنگلی و پرندگان شکاری مهمترین دشمنان طبیعی این حیوان است. شوکاها بسیار کنجکاو هستند . به‌طوری که وقتی موجود ناشناسی مانند انسان را در جنگل میبینند، برای سر در آوردن از کارش، گاهی سرک میکشند. گیاه قره تاج: درختچه‌ای به ارتفاع ۱ تا ۳ متر با بویی بد است؛ شاخه‌های ضخیم(که از هم فاصله دارند.) ، با پوست خاکستری‌ رنگ است. برگچه هایی به شکل مستطیلی و سر نیزه ای دارد. گوشواره‌ های گل پیوسته‌ است و تا ۱۰ گل دارند.

استان کهگیلویه و بویراحمد خرس قهوه ای و بلوط ایرانی خرس قهوه ای: این گونه ، حیوانی بزرگ جثه و قوی است. این خرس و خرس قطبی، بزرگ‌ترین شکارچیان زمین‌ هستند. خرس‌های قهوه‌ای از ۹۰ کیلوگرم تا بیش از ۶۵۰ کیلوگرم وزن دارند و این خرس ها همه چیز خوارند. خرس هایی که در کنار دریا اند و ماهی میخورند ؛ وزن بیشتر و عمر بیشتری دارند. این خرس ها ممکن است به مدت بیش از هفت ماه در لانه یا غار، بدون غذا خوابیده باشند. خرس قهوه ای بسیار گوشه گیر است و از مواجهه با انسان خودداری میکند. در حالت عادی با ترساندن و عصبانیت و تولید صدا وسیله به هم ساییدن دندان به دیگران هشدار می‌دهد. بلوط ایرانی(برودار): این گونه در ایران مختص رویشگاه زاگرس جنوبی است که شامل استان‌های ایلام، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس، اصفهان و چهارمحال و بختیاری است. این گونه از بلوط در ایران از شمال غربی تا جنوب شرقی رشته‌کوه زاگرس و در تمام جهات و ارتفاعات و روی انواع خاک ها رشد میکند. این گیاه نسبت به گونه های دیگر بلوط، انعطاف پذیری بیشتری دارد. درختی بزرگ با ارتفاع متوسط حدود ۸ متر، با برگ‌هایی یکنواخت و تخم‌مرغی با حاشیه ی دندانه‌ ای‌ شکل است. این گونه بیشترین پراکندگی را در میان گونه های بلوط در ایران دارد.

استان گلستان پلنگ و سرخدار پلنگ ایرانی: در خطر انقراض قرار دارد. این گونه، بزرگ ترین پلنگ است. اندازه‌ها و رنگ پوشش بدن در مناطق مختلف در گستره ی پراکنش پلنگ در ایران، تفاوت قابل توجهی با یکدیگر دارند. پلنگ نر از پلنگ ماده بزرگ تر است. سطح بدنش پوشیده از مو های نرم و کوتاه به رنگ کرم نخودی است که در قسمت‌های زیرین بدن کم‌ رنگ‌ تر می‌شود و پوشیده از خال‌ های گرد و تو خالی شبیه به گل است. بخش عمده ی طمعه و تغذیه این گونه از جانور بزرگ مانند بز کوهی ، گوزن ، مارال ، گوسفند وحشی و حتی جانوران کوچک مانند موش، خرگوش هستند. گیاه سرخدار: درختی است سوزنی برگ، سایه پسند و دارای پوست فلس‌ دار. چوب درون آن قرمز است. این درخت در داروسازی برای ساخت دارو های درمان سرطان کاربرد دارد. این گونه را می‌توان میراث زنده و شاهکار جنگل‌ های طبیعی شمال(جنگل های هیرکانی) ایران دانست. از روزگار قدیم در باور مردم، سرخدار با رستاخیز و تولد دوباره و زندگی ابدی و جاودانه مرتبط بوده است.

استان گیلان فک و گیاه سوسن چلچراغ فک خزری(فک کسپی): در خطر انقراض قرار دارد. کمیاب است که فقط در دریای خزر زیست دارد و یکی از کوچک‌ترین اعضای خانواده ی فک‌های بدون گوش است. تنها پستاندار دریای خزر است. تغذیه فک خزری معمولا از ماهی‌ها است. در طی سالیان به دلیل گرم‌شدن زمین و ذوب یخ‌های بخش شمالی دریای خزر، آلودگی دریای خزر توسط برخی حیوانات و انسان‌ها، کم شدن ماهی کیلکا(منبع تغذیه این جانور) باعث به خطر افتادن حیات این جاندار شده است. سوسن چلچلراغ: در بحران انقراض است. نادر ترین گل دنیا و تنها گونه ی ایرانی گل سوسن است. به دلیل برداشت بی رویه(بخاطر زینتی بودن آن) این گونه در بحران انقراض و در حال محافظت است. ارتفاع آن بین 50 تا 150 سانتی متر است. محل رویش این گونه در استان گیلان روستای داماش (رویشگاه اصلی و بقیه رویش پراکنده است) افراد بومی و محلی این مناطق میگویند که این گل در شب نور افشانی میکند و دلیل نام گذاری این است.

استان لرستان سمندر لرستانی و بلوط ایرانی سمندر لرستانی(سمندر خالدار): در بحران انقراض است. طول 14 سانتی متر دارد و در آب های سرد زندگی میکند. با وجود اینکه در آب سرد زندگی میکند اما نسبت به گرما هم مقاوم است. زیستگاه اصلی این گونه شمال و جنوب استان لرستان است. کی از زیباترین گونه‌های سمندر جهان در منطقه زاگرس ایران و فقط در کشور ایران است، این‌گونه در حال به انقراض رفتن میباشد. هم اکنون به سختی میشود به حفظ حیات این گونه امیدوار بود. بلوط ایرانی(برودار): این گونه در ایران مختص رویشگاه زاگرس جنوبی است که شامل استان‌های ایلام، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس، اصفهان و چهارمحال و بختیاری است. این گونه از بلوط در ایران از شمال غربی تا جنوب شرقی رشته‌کوه زاگرس و در تمام جهات و ارتفاعات و روی انواع خاک ها رشد میکند. این گیاه نسبت به گونه های دیگر بلوط، انعطاف پذیری بیشتری دارد. درختی بزرگ با ارتفاع متوسط حدود ۸ متر، با برگ‌هایی یکنواخت و تخم‌مرغی با حاشیه ی دندانه‌ ای‌ شکل است. این گونه بیشترین پراکندگی را در میان گونه های بلوط در ایران دارد.

استان مازندران مرال/مارال و شمشاد هیرکانی: مرال(گوزن قرمز هیرکانی): این گونه گاهی به عنوان گوزن نجیب یا گوزن قرمز شرقی نامیده میشود. حدود ۱۸۰ سانتی‌متر قد این گوزن است و وزن‌ او بین ۲۵۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم است. این جانور ، اجتماعی و معمولا شب گرد است. حس بویایی و شنوایی قوی ای دارد و شناگر خوبی است. از علف‌ ها، میوه‌ ها، قارچ‌ ها و نیز سر شاخه درختان و درختچه‌ ها تغذیه میکند. این گوزن در حال حاضر اهلی شده و نقش خاصی در فرهنگ مردم تالش(قصه ها و اشعار آنها) دارد. (حتی در برخی منابع و کتاب های تاریخی آورده شده که مردم به جای سواری بر روی اسب ، بر روی مرال سواری میکردند.) شمشاد هیرکانی(جنگلی): این گونه در خطر انقراض قرار دارد. این درختچه همیشه سبز ، نوعی گیاه دارویی است. این درخچه بومی جنگل های هیرکانی شمال ایران است و از عوامل آفت زدن این گیاه ، میتوان به یک نوع پروانه که در شرق آسیا زندگی میکند؛ اشاره کرد.

استان مرکزی پازن و قره داغ پازن: یک نوع بز است که بخاطر مهارت شگفت انگیزش در بالا رفتن از صخره ها و کوهستان او را «سلطان صخره ها» هم نامیده اند. چرا این بز کوهی را «پازن» صدا میزنند؟ هنگام پریدن و بالا رفتن این بز کوهی از صخره ها ، بخاطر برخورد پا هایش به هم و به صخره ها صدا ایجاد میشود. پازن های نر(کل) شاخ‌ های بلند شمشیر مانند و ریش‌ سیاه دارند. این گونه سالیانه مهاجرت منظمی دارد؛ زمان های سرد سال به پایین کوه که برف کمتری دارد برای تغذیه بهتر میروند و در زمان های گرم سال به بالای کوه میروند. این گونه اهلی شده است و از علوفه، بوته‌ ها و برگ درختان تغذیه میکند. گیاه قره داغ: این گیاه بسیار باارزش است که در بیابان زدایی کاربرد و تاثیر دارد. گیاه قره داغ ، مناسب خاک های شور مثل مناطق بیابانی است و در مقابل گرما مقاوم است. خاک را نگه میدارد و جلوی تبخیر شدن آب آن را میگیرد. در بعضی کشور ها از میوه آن به صورت پخته یا خام به عنوان آجیل زمستانه استفاده می شود.

استان هرمزگان خرس سیاه و حرا خرس ماه(خرس سیاه آسیایی یا خرس سینه سفید): این گونه در خطر انقراض است. از دلایل خطر حیات این خرس میتوان به جنگل زدایی و شکار بی رویه آن اشاره کرد. جثه متوسطی دارد که روی قفسه ی سینه اش ، لکه ی سفیدی به شکل ۷ دارد. خرس سیاه بیشتر گیاه‌خوار است اما رفتاری پرخاشگرانه نسبت به انسان دارد و حمله ی بدون هشدار این جانور به انسان بار ها گزارش شده‌. این خرس شبگرد است و مثل دیگر همنوعان خود خواب زمستانی ندارد. عمر این خرس حدودا 25 سال است. حرا ی خاکستری ( حرا ی سفید): درختی است در اندازه‌ ی ۳ تا ۶ متر با شاخ و برگ‌های سبز که در آب‌های شور زندگی میکند . سازگاری حرا با آب شور ، او را به یک گیاه خاص تبدیل میکند. درخت حرا باعث تصفیه آب شور می شود. کودکان و نوجوانان استان هرمزگان ، نحوه ی کاشت صحیح این درخت را یاد گرفتند و با کاشتن دانه ی آن در گلدان ها به حفظ و رشد بیشتر این گونه کمک کرده اند.

استان همدان قوچ ارمنی و گون پنبه ای قوچ ارمنی: این چزو گوسفند های وحشی محسوب میشود که در ارمنستان و نخجوان در آستانه ی انقراض است. در قوچ‌ ارمنی شاخ‌ ها از قوچ اوریال (در اسلاید های قبلی، نماد حیوانی استان خراسان شمالی) کوتاه‌ تر است. در ناحیه کمر لکه سفید و زینی شکل دارند (که افراد محلی این را آلاکمر میگویند) گون پنبه ای(گون سفید یا گون کتیرا): گیاهی بوته ای و کوتاه است.(ارتفاع 10 تا 50 سانتی متر) این گون در مناطق کوهستانی و مرتفع رشد میکند و صمغ آن کتیرا نام دارد.

استان یزد هوبره و سرو ابرکوه هوبره: هوبره در خطر انقراض نیست اما همچنان آسیب پذیر و نیازمند محافظت است. پرنده ای خشکی زی با جثه ی متوسط(گاهی هم بزرگ) است که زمانی که احساس خطر کند روی زمین میدود. این پرنده مهاجر است و هر ساله از مناطق سرد به مناطق گرم مهاجرت میکند. این گونه در یزد در منطقه محافظت شده نگهداری میشود. در لغت نامه ی دهخدا ، این پرنده «چرز» نامیده شده. سرو ابر کوه(سرو زرتشتی): این درخت در شهر ابرکوه قرار دارد و از پیرترین درختان جهان است. ( حدودا 5500 سال عمر تقریبی دارد.) این درخت بعد از قله ی دماوند ، جزو میراث طبیعی ایران ثبت شده است. سرو بخاطر همیشه سبز بودن در فرهنگ ما ایرانیان اهمیت خاصی دارد و حتی در تخت جمشید(دوره ی هخامنشی) هم نماد سرو دیده میشود.

بعضی از این نماد ها ، به دلیل منحصر به فردی و خاص بودن خودشون انتخاب شدن. البته معیار های زیادی برای انتخاب نماد هر استان بوده، مثلا بومی بودن ، فرهنگی و تاریخی بودن و ارزشمند بودن اون گونه. ما با آگاهی پیدا کردن درباره گونه های در خطر انقراض یا در بحران انقراض میتونیم به حفظ اون گونه ها کمک کنیم. یک نکته هم لازمه که بگم؛ من در اسلاید ها از «در بحران انقراض» و «در خطر انقراض» و «در معرض خطر انقراض» استفاده کردم. خواستم بر روی این نکته تاکید کنم که این دو باهم متفاوت هستند؛ در خطر انقراض ، حیواناتی هستند که حیات آنها در خطر افتاده و نیاز به محافظت و اقدامات لازم دارن؛ مثل: خرس سیاه آسیایی ، گور ایرانی ، فک خزری و پلنگ ایرانی. اما حیوانات در بحران انقراض ، حیواناتی هستند که خطر از بین رفتن خیلی بیشتر اونها رو تهدید میکنه و تعداد انگشت شماری از این گونه باقی موندن؛ مثل: یوزپلنگ ایرانی ، گوزن زرد ایرانی و سمندر لرستانی . در معرض خطر انقراض، حیواناتی هستند که هنوز در خطر انقراض نیستند، اما اگر روند فعلی ادامه پیدا کند ممکن است وارد گروه‌های بالاتر و خطر بیشتری قرار بگیرند ؛ مثل: هوبره و گاندو. قابل ذکره که من برای مطمئن شدن از اطلاعات چند منبع مختلف رو چک کردم و سعی کردم که درست ترین اطلاعات را در پست قرار بدم؛ عکس های اسلاید ها و کاور هم بر اساس همین اطلاعات و به کمک هوش مصنوعی ساخته شده.