𝕫𝕣 
فردوسی کسی که باعث شد در ایران به فارسی حرف بزنیم. او که بود؟ در این تست میفهمیم
فردوسی شاعر بزرگ حماسه سرای ایرانزمین است و شاهنامه او بخشی از هویت فرهنگی ادبیات ایران را تشکیل میدهد و سند افتخار ایران باستان است .فردوسی از قدیمیترین شاعران ایران است. این شاعر بزرگ با به نظم در آوردن حماسههای پهلوانان ایرانی، از میان داستانهای اصیل و کهن ایرانزمین اثری جاودانه در ادبیات ما خلق کرده است. اگر در جهان سخنی از ادبیات و فرهنگ ایران شنیده میشود، بیشک فردوسی یکی از دلایل آن به شمار میرود. شاهنامه فردوسی برگ زرینی از ادبیات ایرانزمین در طول اعصار و قرون گذشته بوده است و همچنین در آینده خواهد بود. ما در این مطلب به این موضوع خواهیم پرداخت که فردوسی که بود و زندگینامه فردوسی را مرور خواهیم کرد و در ادامه اثر ارزشمند او، شاهنامه، را بررسی خواهیم کرد؛ گرچه نام پر آوازه فردوسی برای همگان آشنا است.
ابوالقاسم حسن پور علی توسی»، معروف به ابوالقاسم فردوسی، حماسهسرای بزرگ سرزمین ایران است. بخشی از فرهنگ و ادبیات غنی ایرانزمین اعتبار خود را از فردوسی میگیرد. هر زمان سخنی از ادبیات حماسی ایران بر زبان بیاید، نام فردوسی تداعی میشود. فردوسی با عشق به ایرانزمین و با الهام از آموزههای دینی و اخلاقیاش، بلندترین اثر منظوم حماسی تاریخ ایران، شاهنامه، را سرود
شاید بتوان به جرئت گفت فردوسی بزرگترین شاعر پارسیگو در سراسر جهان با شهرت فراگیر است. متاسفانه آنچنان که باید، از جزئیات زندگی فردوسی اطلاعاتی در دست نیست. در زمان حیات حکیم ابوالقاسم فردوسی، عظمت اثر حماسی او آنچنان که باید روشن نشد. یک قرن پس از مرگ فردوسی، حکیم نظامی گنجوی به تحقیق و نوشتن درباره این شاعر حماسی برجسته همت کرد و توانست با مراجعه به محل زندگی و آرامگاه ابوالقاسم فردوسی، از دوران زندگی و شیوه حیات او اطلاعاتی به دست بیاورد
فردوسی در سخن لطیف و پر شور است. در اثر منظوم شاهنامه طبع لطیف و روحیه وطن دوستی فردوسی دیده میشود. حکیم توس به ایرانزمین و افسانه قهرمانان آن عشق میورزید. در شعرهای او از هجو، دروغ و تملق خبری نیست. ابوالقاسم فردوسی شاعر اخلاق گرا و فضیلت دوست در ادبیات حماسی ایران است؛ شاهنامه را نیز میتوان اثر حماسی منحصربهفرد در ابیات ایران نامیددر واقع آثار تاثیرگذار نظامی با الگوبرداری از شاهنامه فردوسی سروده و نگاشته شدهاند؛ به همین دلیل منبعی مناسب برای شناخت هرچه بیشتر فردوسی هستند. آنچه که در مورد فردوسی برای همه مردم ایران و جهان آشکار است، جایگاه والا و تاثیرگذار این شاعر گرانقدر در فرهنگ و ادب پارسی است. در تقویم ملی ایران، روز ۲۵ اردیبهشت ماه (۱۴ مه) را به نام این شاعر نامگذاری کردهاند و مصادف با این روز، جشنهای متفاوتی در مجموعههای فرهنگی در سراسر ایران برگزار میشود. این روز، روز جهانی فردوسی نیز است.
در واقع آثار تاثیرگذار نظامی با الگوبرداری از شاهنامه فردوسی سروده و نگاشته شدهاند؛ به همین دلیل منبعی مناسب برای شناخت هرچه بیشتر فردوسی هستند. آنچه که در مورد فردوسی برای همه مردم ایران و جهان آشکار است، جایگاه والا و تاثیرگذار این شاعر گرانقدر در فرهنگ و ادب پارسی است. در تقویم ملی ایران، روز ۲۵ اردیبهشت ماه (۱۴ مه) را به نام این شاعر نامگذاری کردهاند و مصادف با این روز، جشنهای متفاوتی در مجموعههای فرهنگی در سراسر ایران برگزار میشود. این روز، روز جهانی فردوسی نیز است.فردوسی در سال ۳۱۹ هجری شمسی، مصادف با ۳۲۹ هجری قمری و ۹۴۰ میلادی در روستای پاژ توس به دنیا آمد. پدر فردوسی در طبران توس مال و اموال و جایگاه مناسبی داشت. خانواده فردوسی از دهقانان صاحب زمین و ثروت بودند و به همین دلیل، فردوسی در دوران نوجوانی و جوانی در آسایش و راحتی زندگی کرده است
تمکن مالی فردوسی باعث شد او بتواند دوران نوجوانی و جوانی را صرف مطالعه تاریخ و به دست آوردن علم کند. فردوسی هرچه بیشتر در تاریخ ایران پیش میرفت و مطالعه میکرد، به داستانها و افسانههای کهن ایرانی بیشتر علاقهمند میشد؛ تا جایی که تصمیم به نوشتن مجموعهای عظیم از داستانهای اساطیری ایرانیان گرفت. دوران کودکی فردوسی با دوران پادشاهی سامانیان همزمان بود و پادشاهان سامانی به ادبیات ایران علاقه بسیار داشتنداز زمان دقیق ازدواج فردوسی نیز تاریخ مشخصی در منابع ذکر نکردهاند؛ اما پسر فردوسی در سال ۳۵۹ هجری قمری به دنیا آمده است. فردوسی دو فرزند، یک دختر و یک پسر، داشت؛ که پسرش را در زمان حیات از دست داد.
با وجود ارزش فردوسی و شاهنامه برای ادبیات اصیل ایران، بهدلیل کمبود منابع معتبر، اطلاعات در مورد سال وقایع مختلف در زندگی این شاعر با ابهام همراه است. تاریخهای ارائه شده در منابع مختلف در بازهای تقریبی هستند. سال آغاز سرودن شاهنامه نیز بهدرستی معلوم نیست؛ اما بنا به روایتهای مختلف، فردوسی بین سالهای ۳۷۰ تا ۳۷۱ هجری قمری به نظم در آوردن شاهنامه را شروع کرده است؛ گرچه با تامل در زندگی فردوسی میتوان نتیجه گرفت که او از همان سالهای آغاز جوانی شعر میسروده استدر طول سالهای بعد، پس از اتمام ثروت فردوسی، تنی چند از بزرگان خراسان فردوسی را برای به پایان رساندن کتابش یاری کردند؛ اما پس از دوره سامانیان، غزنویان دست از حمایت از فردوسی برداشتند. با استناد به منابع تاریخی، شالوده شاهنامه در ذهن فردوسی با پیروی از شاهنامه ابومنصوری شکل گرفت. در سال ۴۰۰ هجری قمری، فردوسی در سن ۷۱ سالگی نسخه جدیدی از شاهنامه را ویرایش کرد.
در طول سالهای بعد، پس از اتمام ثروت فردوسی، تنی چند از بزرگان خراسان فردوسی را برای به پایان رساندن کتابش یاری کردند؛ اما پس از دوره سامانیان، غزنویان دست از حمایت از فردوسی برداشتند. با استناد به منابع تاریخی، شالوده شاهنامه در ذهن فردوسی با پیروی از شاهنامه ابومنصوری شکل گرفت. در سال ۴۰۰ هجری قمری، فردوسی در سن ۷۱ سالگی نسخه جدیدی از شاهنامه را ویرایش کرد.با وجود حمایت علاقهمندان تاریخ و ادبیات کهن در خراسان، فردوسی مورد بیمهری بسیار قرار گرفت و در سالهای پایانی عمر مهجور ماند. دلیل این مسئله یکی کم لطفی سلطان محمود غزنوی و دلیل دیگر آن، شیعه بودن فردوسی بود. برای مسلمانان خراسان قبول شیعیان در زمان حیات فردوسی دشوار بود و به همین جهت او را از خود میراندند.برای زمان فوت فردوسی نیز روایت دقیقی وجود ندارد. طبق روایتهای مختلف، فردوسی حوالی سال ۳۹۷ هجری خورشیدی یا ۴۱۱ هجری قمری جان سپرده است. در شاهنامه نیز به اعداد ۷۶ و ۸۱ سال در مورد عمر فردوسی اشارههایی دیده میشود. میتوان از اطلاعات موجود نتیجه گرفت که فردوسی در حدود ۸۰ سال عمر کرده است
آرامگاه فردوسی امروزه در ۳۰ کیلومتری شمال شهر مشهد، در مسیر عبوری بهسمت کلات نادری و در نزدیکی شهر تاریخی طبران و بقعه تاریخی هارونیه قرار دارد. روستای پاژ (زادگاه فردوسی)، امروزه با نام روستای فاز شناخته میشود. این روستا امروزه در ۲۰ کیلومتری آرامگاه او قرار گرفته است .فردوسی در سال ۴۱۱ هجری قمری از دنیا رفت. از دفن فردوسی در قبرستان توس ممانعت شد؛ زیرا در آن زمان دفن مسلمانان شیعه را در این قبرستان ممنوع اعلام کرده بودند. سرانجام فردوسی را در حیاط خانه خودش دفن کردند و یکی از حاکمان محلی غزنویان، بنایی در محل مقبره فردوسی ساخت. در طول زمان این آرامگاه رو به ویرانی میرفت؛ تا زمان حکومت پهلوی که در طی سالهای ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۳ شمسی، به دستور رضا شاه پهلوی و توسط انجمن میراث فرهنگی، بنای آرامگاه فردوسی را بهطور کامل بازسازی کردند.آدرس آرامگاه فردوسی: استان خراسان رضوی، بخش مرکزی شهرستان مشهد، شهر توس، انتهای بلوار شاهنامه، جنب بلوار بهارستان
همان طور که در قسمت قبل اشاره کردیم، زمان درستی از تاریخ مرگ فردوسی در دست نیست؛ اما مرگ او در دورانی سخت و در شرایط نا به سامان مالی بوده است. بنا به روایتهای به جا مانده از نظامی گنجوی، مرگ فردوسی همزمان با تصمیم سلطان محمود غزنوی به دلجویی از فردوسی و پرداخت پاداش بابت سرودن شاهنامه به او بوده است.در سال ۱۳۱۳ شمسی و همزمان با آیین هزاره فردوسی، از بنای جدید آرامگاه او رونمایی شد. در سال ۱۳۴۸ شمسی هوشنگ سیحون، معمار برجسته ایرانی، طراحی آرامگاه را تکمیل کرد و شکل امروزی بنای آرامگاه فردوسی، نتیجه طراحی استاد سیحون است.فردوسی در طول دوران زندگیاش اثری خلق کرد که تاثیرگذاری آن در فرهنگ و تاریخ ادبیات ایران از هزاران کتاب فراتر است. شاهنامه فردوسی اثری منظوم با بیش از ۶۰,۰۰۰ بیت است که سه دوره اساطیری، پهلوانی و تاریخی دارد. در سراسر کتاب شاهنامه، نیک و بد، خیر و شر و حق و باطل، نبردی دائمی با یکدیگر دارند
نظرات بازدیدکنندگان (0)