نقد و برسی: انیمیشن شاهکار "بدنم را گم کرده ام"

انیمیشن فرانسوی بدنم را از دست داده‌ام یکی از متفاوت‌ترین تجربه‌های روایی در سینمای معاصر است؛ اثری که نه بر اساس حادثه، بلکه بر پایه‌ی حس ساخته شده است. فیلم داستان دستِ قطع‌شده‌ای را روایت می‌کند که در شهر پاریس به دنبال صاحب خود می‌گردد. اما این فقط یک روایت عجیب نیست؛ این اثر درباره‌ی حافظه، تنهایی و میل انسان به اتصال دوباره با زندگی است.

بدن به‌عنوان حافظه در اغلب آثار سینمایی، حافظه به ذهن تعلق دارد؛ اما این فیلم پیشنهاد متفاوتی ارائه می‌دهد: بدن هم خاطره دارد. کارگردان اثر، Jérémy Clapin، به‌جای روایت کلاسیکِ آغاز–میانه–پایان، ساختاری دوپاره می‌سازد: یک خط داستانی از دید «بدن» و یک خط از دید «ذهن».

دستِ جداشده نه حرف می‌زند، نه فکر می‌کند، اما مسیرش هدفمند است. او از سرما دوری می‌کند، به گرما نزدیک می‌شود، از خطر می‌گریزد و صداها را دنبال می‌کند. این رفتارها نه تصمیم‌های عقلانی بلکه «یادآوری‌های جسمانی» هستند. فیلم به شکل ظریفی می‌گوید: انسان فقط با ذهن زندگی نمی‌کند؛ او با لمس، بو و ریتم دنیا زنده است.

فیلم به شکل ظریفی می‌گوید: انسان فقط با ذهن زندگی نمی‌کند؛ او با لمس، بو و ریتم دنیا زنده است. در واقع دست نماینده‌ی غریزه‌ی بقاست، در حالی که صاحبش، نوفل، نماینده‌ی آگاهی و تردید است. یکی می‌خواهد زنده بماند، دیگری می‌خواهد معنا پیدا کند.

تنهایی در جهان مدرن پاریس در این انیمیشن شهر عاشقانه‌ی کارت‌پستالی نیست؛ شهری خاموش و بی‌ارتباط است. آدم‌ها در کنار هم‌اند اما ارتباطی ندارند. تماس‌ها کوتاه، نگاه‌ها گذرا و روابط جایگزین‌پذیرند. نوفل عاشق دختری می‌شود که تقریباً او را نمی‌شناسد؛ تنها چیزی که دارد صدای ضبط‌شده‌ی اوست. این انتخاب تصادفی نیست — فیلم نشان می‌دهد در جهان مدرن، پیش از شناختن افراد، ما «تصور»شان می‌کنیم.

روایت دوگانه: ذهن و غریزه فیلم با موازی‌سازی دو مسیر پیش می‌رود: مسیر دست: بقا، فرار، حرکت، اکنون مسیر نوفل: خاطره، پشیمانی، خیال، گذشته و آینده این دو روایت کم‌کم به هم نزدیک می‌شوند تا یک ایده را آشکار کنند: زندگی زمانی متوقف می‌شود که بدن و ذهن از هم جدا شوند.

ایده‌ی مرکزی — چرا یک «دست»؟ در ظاهر داستان ساده است: یک دستِ قطع‌شده در پاریس فرار می‌کند تا صاحبش را پیدا کند. اما این فقط یک خط روایی نیست؛ دست = حافظه‌ی بدن است. این انیمیشن می‌گوید: ما فقط مغز نیستیم؛ بدن هم خاطره دارد. بوها، لمس‌ها، دمای هوا، صدای خیابان… همه‌ی این‌ها در ذهن نیستند — در جسم ذخیره می‌شوند.

سبک بصری — چرا اینقدر ساده است؟ طراحی‌ها جزئیات کم دارند چهره‌ها کامل نیستند حرکت‌ها نرم نیست این ضعف نیست انتخاب است چون فیلم می‌خواهد: تو جاهای خالی را با خاطرات خودت پر کنی به همین دلیل تقریباً همه بعد از دیدن فیلم حس می‌کنند "این داستان یه جایی زندگی خودم بود"