چرا روسیه جاده ندارد؟

روسیه با وجود اینکه بزرگ‌ترین کشور جهان از نظر مساحت (حدود ۱۷ میلیون کیلومتر مربع) است، شبکه جاده‌ای و به‌خصوص بزرگراه‌های مدرن ( با دسترسی کنترل‌شده و چندبانده) نسبتا محدودی دارد. اما چرا؟

این مسئله دلایل تاریخی، جغرافیایی، اقتصادی و فنی متعددی دارد. در ادامه دلایل اصلی را توضیح می‌دهم: ۱. وسعت عظیم کشور و تراکم پایین جمعیت روسیه مساحتی تقریباً دو برابر آمریکا یا چین دارد، اما جمعیت آن (حدود ۱۴۶ میلیون نفر) عمدتاً در بخش غربی (اروپایی) متمرکز است. بخش شرقی و سیبری (بیش از ۶۰% مساحت کشور) جمعیت بسیار کمی دارد و پراکنده است.

کل شبکه جاده روسیه حدود ۱.۵ میلیون کیلومتر است، اما تراکم جاده (کیلومتر جاده به ازای هر ۱۰۰ کیلومتر مربع) بسیار پایین است – پایین‌تر از بسیاری کشورهای اروپایی یا حتی کانادا. ساخت جاده در مناطق خالی از سکنه توجیه اقتصادی کمی دارد.

شرایط جغرافیایی و آب و هوایی سخت بخش بزرگی از روسیه (به‌خصوص سیبری و شمال) روی پرمافراست (خاک یخ‌زده دائمی) قرار دارد. ساخت جاده روی این خاک باعث ذوب شدن آن و فروکش کردن یا آسیب دیدن جاده می‌شود.

تغییرات شدید دما (از +۴۰ در تابستان تا -۴۰ در زمستان)، برف سنگین و بارندگی باعث می‌شود نگهداری جاده‌ها بسیار گران و دشوار باشد. ذوب شدن پرمافراست به دلیل تغییرات آب و هوایی اخیراً مشکلات را بیشتر کرده و حتی جاده‌های موجود را تهدید می‌کند.

هزینه بالا و سرمایه‌گذاری محدود در گذشته ساخت بزرگراه مدرن بسیار گران است، به‌خصوص در مناطق دورافتاده. پس از فروپاشی شوروی (دهه ۱۹۹۰)، بودجه برای زیرساخت‌ها کم بود و بسیاری جاده‌ها فرسوده شدند. تا همین چند سال پیش، بزرگراه‌های واقعی (چندبانده با دسترسی کنترل‌شده) بسیار کم بودند – مثلاً در ۲۰۱۹ حدود ۲۰۰۰ کیلومتر. وضعیت فعلی و پیشرفت‌ها (تا ۲۰۲۵-۲۰۲۶) روسیه در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری زیادی روی جاده‌ها کرده است. پروژه‌های بزرگی مثل M12 (از مسکو به یکاترینبورگ ) در حال اجرا هستند و برنامه‌هایی برای افزایش چند هزار کیلومتری تا ۲۰۳۰ وجود دارد.

با این حال، هنوز فاصله زیادی با کشورهای غربی (مثل آمریکا یا آلمان) دارد که ده‌ها هزار کیلومتر بزرگراه دارند. در کل، کمبود بزرگراه بیشتر به دلیل جغرافیا و اقتصاد است تا بی‌توجهی کامل. روسیه به جای جاده، روی راه‌آهن و اخیراً روی پروژه‌های هدفمند تمرکز کرده است.