چرا در هواپیما نوشابه مزه متفاوتی دارد؟

اگر اهل سفر با هواپیما باشی، شاید متوجه شده باشی که وقتی مهماندار برایت نوشابه می‌ریزد، طعمش با چیزی که در زمین می‌نوشی کمی فرق دارد. شاید به نظر بیاید که نوشابه همان نوشابه است، از همان بطری یا قوطی، اما حقیقت علمی پشت این تفاوت، جالب‌تر از چیزی است که فکر می‌کنی.

۱. فشار پایین هوا در کابین هواپیماها در ارتفاع حدود ۱۰ تا ۱۲ کیلومتر از سطح دریا پرواز می‌کنند، جایی که فشار هوای بیرون بسیار کم است. داخل کابین تا حدی “فشاردهی” می‌شود، اما همچنان فشار هوا حدود ۷۵٪ فشار سطح زمین است. وقتی بطری نوشابه را باز می‌کنی، گاز دی‌اکسیدکربن (CO₂) در اثر فشار کم‌تر سریع‌تر از مایع فرار می‌کند. 🔹 این یعنی حباب‌ها زودتر بالا می‌آیند و گاز نوشابه زودتر از بین می‌رود. احساس گازدار بودن بیشتر می‌شود ولی مزه کلی نوشابه کم‌تر حس می‌شود چون بخشی از طعم، در اثر تماس با گاز در دهان شکل می‌گیرد

۲. کاهش رطوبت و تأثیر بر حس چشایی در آسمان، رطوبت داخل کابین حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد است — تقریباً مثل خشک‌ترین بیابان‌ها. در این شرایط، مخاط بینی و زبان خشک می‌شود و در نتیجه گیرنده‌های بویایی و چشایی کم‌کارتر می‌شوند. حس چشایی ما دو بخش دارد: چشایی مستقیم (شیرینی، شوری، ترشی، تلخی، اومامی) بویایی (تمام آن چیزهایی که به طعم واقعی شکل می‌دهند) وقتی مخاط خشک است، بوها کمتر منتقل می‌شوند. بنابراین نوشابه‌ای که روی زمین عطر کارامل یا مرکباتش را حس می‌کنی، در کابین به نظر بی‌مزه‌تر می‌آید

۳. کاهش حساسیت گیرنده‌های شیرینی و شوری تحقیقات نشان داده‌اند که در ارتفاع پرواز، حساسیت انسان به طعم شیرین و شور حدود ۳۰ درصد کمتر می‌شود. اما طعم‌های ترش و تلخ تقریباً بدون تغییر باقی می‌مانند. به همین خاطر است که خطوط هوایی برای غذاهای خود معمولاً از ادویه، نمک و شکر بیشتری استفاده می‌کنند تا طعم آن‌ها متعادل شود. به‌طور مشابه، مغز تو در هواپیما به میزان واقعی قند موجود در نوشابه واکنش ضعیف‌تری نشان می‌دهد، پس نوشابه به نظرت کم‌شیرین‌تر یا بی‌مزه‌تر می‌آید.

۴. صدا و نویز در هواپیما شاید عجیب به نظر برسد، اما تحقیقات دانشگاه آکسفورد نشان داده‌اند که صداهای پیوسته و بلند (مثلاً صدای موتور هواپیما) بر حس چشایی اثر منفی دارند. در محیطی با نویز حدود ۸۰ تا ۸۵ دسی‌بل – حدود صدای کابین هواپیما – مغز تمرکزش بر روی طعم کاهش می‌یابد. در نتیجه مزه‌ها “کدرتر” احساس می‌شوند

۵. دمای سرو نوشیدنی داخل هواپیما نوشیدنی‌ها معمولاً خیلی سرد نگهداری می‌شوند (حدود ۵ درجه سلسیوس). دمای پایین سرعت واکنش گیرنده‌های چشایی زبان را کاهش می‌دهد، مخصوصاً برای مزه‌ی شیرینی. به همین خاطر نوشابه‌ی خیلی سرد، علی‌رغم طراوت بیشتر، مزه شیرینی کمتری دارد.

نتیجه‌گیری زمانی که همه‌ی این عوامل — فشار پایین، خشکی هوا، دمای سرد و صدای زیاد — با هم جمع می‌شوند، نوشابه‌ای که می‌شناسی تبدیل به چیزی متفاوت می‌شود؛ گازدارتر، کم‌شیرین‌تر، خنک‌تر و با عطری ضعیف‌تر. در واقع نوشابه در آسمان تغییر نکرده — این بدن توست که به شکل دیگری طعم را احساس می‌کند. این پدیده یکی از نمونه‌های ساده اما جالب از تأثیر محیط بر ادراک حسی انسان است.