عادی سازی اشتباه؛ تغییر جای خوب و بد

درود بر شما. تا به حال دقت کردید که: بعضی چیزهایی که زمانی غیرقابل قبول بودن، بعد از مدتی کاملا عادی به نظر میرسن؟ اینطور وقت ها ادم از خودش میپرسه:«چطور ممکنه که یک جامعه، یک فرد یا هرچیز دیگری، به چیزهایی که زمانی نادرست میدونست بی تفاوت بشه؟» این مورد در روانشناسی، جامعه شناسی و مدیریت با مفاهیمی مثل عادی سازی انحراف یا عادی سازی اشتباه دونسته میشه؛ که در ادامه حسابی بهش میپردازیم... پس لایک رو بزن تا بریم برای پست!

اول بیاید به مفهوم عادی سازی بپردازیم؛ عادی سازی یعنی یک رفتار، تفکر یا اتفاق به مرور زمان برای افراد، عادی و قابل قبول بشه. عادی سازی در بسیاری از موارد بسیار خوبه. چیزهایی مثل اهمیت به محیط زیست، رعایت بعضی قوانین، برابری و... هم حاصل همین عادی سازی هستن. اما مشکل زمانی شروع میشه که چیزهای اشتباه هم به دلیل تکرار زیاد، طبیعی جلوه میکنن؛ در این حالت مغز انسان بجای اینکه اون چیز رو بررسی کنه، فقط چون همیشه وجود داشته، میپذیرتش. اما سوال اصلی اینه که: چرا مغز انسان این کار رو انجام میده؟ (🧠: -دلم میخواد مشکلی داری؟)

مغز انسان برای سازگاری با محیط ساخته شده. اگر انسان نسبت به تمام اتفاقات اطرافش همیشه واکنش شدید نشان میداد، زندگی روزمره غیرممکن میشد. به همین دلیل، مغز نسبت به چیزهایی که زیاد تکرار میشن، حساسیت کمتری نشان میده. برای مثال اگر شما برای اولین بار وارد مناطق فقیر نشین هند بشید بنظرتون سبک زندگیشون غیرقابل تحمله، اما اگر اونجا بدنیا بیاید یا زندگی کنید، بعد مدتی با اون محیط سازگار میشید و دیدن چیزهای این شکلی عین روز اول ازارتون نمیده و کاملا براتون عادی میشه. این ویژگی در رفتار های اجتماعی هم وجود داره. گاهی چیزی نادرست دونسته میشه، اما با تکرار شدن، ذهن کم کم اون رو به عنوان یک چیز عادی و «جزوی از محیط»، میپذیره. هرچند، عادی شدن، ماهیت چیزی رو تغییر نمیده...

عادی سازی اشتباه یک دفعه ای نیست. 1_یک چیز کوچک اما غیرمعمول افتاق میوفته. 2_چون پیامدی نداشت، باز تکرار میشه. 3_چون دفعات قبل این اشتباه وجود داشته اما همچنان پیامدی نداشته یا پیامد جدی ای نداشته، بازهم تکرار میشه. این چرخه اینقدر ادامه پیدا میکنه که درنهایت دیگه اون اشتباه، یک اشتباه نیست، بلکه تبدیل به بخشی از فرهنگ یا روش معمول شده و وقتی هم کسی بپرسه که «چرا؟» -همیشه همینطور بوده. -همه همینکارو میکنن. و چیزهایی این چنین. رسانه ها و شبکه های مجازی هم نقش بزرگی در این دارن. وقتی فرد بارها یک چیز رو میبینه باهاش اشنا تره و پذیرشش در واقعیت براش راحت تره، هرچند که اون، چیز درستی نیست. به این شکل جای خوب و بد به راحتی عوض میشه.

در علم مدیریت و ایمنی، مفهومی به نام عادی سازی انحراف (Normalization of Deviance) وجود داره. این یعنی بعضی وقت ها افراد یا سازمان ها، به مرور از استاندارد ها فاصله میگیرن، ولی چون دفعات قبل اتفاق بدی پیش نیومده، اون رو قابل قبول تصور میکنن. یکی از معروف ترین نمونه های بررسی شده، حادثه شاتل فضایی چلنجر در سال ۱۹۸۶ هست. بررسی ها نشان دادن که بعضی از مشکلات پیش از حادثه هم وجود داشتن، ولی چون منجر به فاجعه نشده بودن خطرشون کمتر جدی گرفته شد. این موضوع نشان داد که حتی شرکت های علمی بزرگ هم میتونن گرفتار عادی شدن یک مشکل بشن. فکت: جالبه که بدونید مشکل این شاتل، اورینگ بوده. حلقه لاستیکی گرد کوچک که برای اب بندی استفاده میشده و قیمیتش هم چند دلار بیشتر نبوده. وظیفه اش این بود که جلوی خروج گازهای بسیار داغ حاصل از سوختن سوخت رو بگیره، اما چون در هوای خیلی سرد جنس لاستیکی اورینگ انعطاف خودش رو از دست میداد، نتونست به اندازه کافی اب بندی کنه و شاتل فضایی چنلجر، منفجر شد.

یکی از توانایی های مهم انسان، سازگار شدن با محیط هست که به کمک همین ویژگی تونستیم در شرایط های مختلف زندگی کنیم، اما همین توانایی برای ما خطر هایی هم داره. اما همین توانایی برای ما خطر هایی هم داره. گاهی انقدر به یک چیز عادت میکنیم که دیگه اصلا متوجه‌ش نمیشیم؛ به همین دلیل لازمه گاهی از خودمون بپرسیم:«این کار واقعا درسته؟ یا فقط چون زیاد تکرارش کردیم برامون عادی شده؟» یکی از خطرناک ترین بخش های عادی سازی اینه که تغییر رو اروم و بی سر و صدا انجام میده، تا جایی که ممکنه روزی متوجه بشیم کاری رو میکنیم یا چیزی رو پذیرفتیم که در گذشته هرگز قبولش نمیکردیم.