چرا بعضی خاطرات را هیچ‌وقت فراموش نمی‌کنیم؟

حتماً برای تو هم پیش آمده که بعد از چند سال، با شنیدن یک آهنگ، حس کردن یک عطر یا دیدن یک عکس، ناگهان خاطره‌ای قدیمی با تمام جزئیات در ذهنت زنده شود. در مقابل، شاید اتفاقی که فقط هفته گذشته افتاده را به سختی به یاد بیاوری. اما چرا مغز بعضی خاطرات را برای سال‌ها نگه می‌دارد و بعضی دیگر را خیلی زود فراموش می‌کند؟ حافظه انسان فقط وظیفه ذخیره اطلاعات را ندارد؛ بلکه تصمیم می‌گیرد چه چیزهایی ارزش نگه داشتن دارند. این تصمیم معمولاً بر اساس احساسات، اهمیت اتفاق و میزان تکرار آن گرفته می‌شود.

احساسات، قوی‌ترین عامل ماندگاری خاطرات هرچه یک اتفاق احساسات قوی‌تری در ما ایجاد کند، احتمال اینکه برای مدت طولانی در ذهن بماند بیشتر است. به همین دلیل معمولاً اولین روز مدرسه، یک موفقیت بزرگ، یک شکست تلخ یا لحظه‌ای که خبر مهمی شنیده‌ایم را بهتر از روزهای عادی به یاد می‌آوریم. مغز این اتفاق‌ها را مهم تشخیص می‌دهد و آن‌ها را با دقت بیشتری ذخیره می‌کند.

چرا بعضی بوها یا آهنگ‌ها ناگهان خاطره‌ای را زنده می‌کنند؟ حواس ما با حافظه ارتباط نزدیکی دارند؛ مخصوصاً بویایی. ممکن است بوی یک غذا، عطر خاص یا حتی صدای باران، بدون اینکه انتظارش را داشته باشی، تو را به سال‌ها قبل ببرد. دلیلش این است که مغز این حس‌ها را همراه با خاطرات ذخیره کرده است و با تکرار همان محرک، خاطره دوباره فعال می‌شود.

آیا خاطرات همیشه دقیق هستند؟ برخلاف تصور بیشتر افراد، حافظه مثل یک دوربین فیلم‌برداری عمل نمی‌کند. هر بار که خاطره‌ای را به یاد می‌آوری، مغز آن را دوباره بازسازی می‌کند. به همین دلیل ممکن است بعضی جزئیات با گذشت زمان تغییر کنند یا حتی چیزهایی به خاطره اضافه یا از آن حذف شوند. به همین خاطر ممکن است دو نفر که در یک اتفاق حضور داشته‌اند، آن را کاملاً متفاوت تعریف کنند.

چرا بعضی خاطرات را دوست داریم فراموش کنیم اما نمی‌توانیم؟ اتفاق‌هایی که احساسات شدیدی مثل ترس، غم یا خوشحالی ایجاد می‌کنند، معمولاً عمیق‌تر در حافظه ثبت می‌شوند. به همین دلیل گاهی خاطرات ناراحت‌کننده مدت زیادی همراه ما می‌مانند. البته با گذشت زمان، صحبت کردن درباره آن‌ها و ساختن تجربه‌های جدید، شدت احساسات آن خاطرات معمولاً کمتر می‌شود؛ حتی اگر خود خاطره از بین نرود.

چگونه خاطرات خوب بیشتری بسازیم؟ تجربه‌های جدید داشته باش. زمان بیشتری را با افرادی که دوستشان داری بگذران. عکس بگیر یا خاطراتت را یادداشت کن. از موفقیت‌های کوچک هم لذت ببر. در لحظه زندگی کن و هنگام انجام کارها، حواست را به همان لحظه بده.