از شایعه تا واقعیت افسانه اینترنتی This man

افسانه اینترنتی «This Man»؛ مردی که همه در خواب می‌دیدند This Man یکی از معروف‌ترین افسانه‌های اینترنتی است که در سال ۲۰۰۸ منتشر شد. ماجرا با تصویری ساده از چهره مردی با ابروهای ضخیم، پیشانی بلند و لبخندی خنثی آغاز شد. در وب‌سایتی با عنوان: «Ever Dream This Man?» ادعا می‌شد که هزاران نفر از کشورهای مختلف گفته‌اند این مرد را در خواب دیده‌اند، در حالی که هرگز او را در دنیای واقعی ملاقات نکرده‌اند.

⌖طبق روایت سایت: 《در ژانویه ۲۰۰۶ در نیویورک، بیمار یک روانپزشک مشهور، چهره مردی را نقاشی می‌کند که بارها در خواب‌هایش ظاهر شده است. در بیش از یک مورد، آن مرد به او در مورد زندگی خصوصی‌اش مشاوره داده است. زن قسم می‌خورد که هرگز آن مرد را در زندگی‌اش ندیده است. آن پرتره برای چند روز روی میز روانپزشک فراموش شده بود تا اینکه روزی بیمار دیگری آن چهره را می‌شناسد و می‌گوید که آن مرد اغلب در خواب‌هایش به او سر زده است. او همچنین ادعا می‌کند که هرگز آن مرد را در زندگی بیداری‌اش ندیده است. روانپزشک تصمیم می‌گیرد پرتره را برای برخی از همکارانش که بیمارانی با رویاهای تکراری دارند، ارسال کند. ظرف چند ماه، چهار بیمار، آن مرد را به عنوان حضوری مکرر در رویاهای خود تشخیص می‌دهند. همه بیماران او را با نام «این مرد» صدا می‌زنند . از ژانویه ۲۰۰۶ تا به امروز، حداقل ۲۰۰۰ تا ۸۰۰۰ نفر ادعا کرده‌اند که این مرد را در خواب‌هایشان دیده‌اند، در شهرهای مختلفی در سراسر جهان: لس‌آنجلس، برلین، سائوپائولو، تهران، پکن، رم، بارسلونا، استکهلم، پاریس، دهلی نو، مسکو و غیره. در حال حاضر هیچ نسبت یا ویژگی مشترک قطعی بین افرادی که خواب این مرد را دیده‌اند وجود ندارد. علاوه بر این، هیچ مرد زنده‌ای تاکنون توسط افرادی که این مرد را در خواب دیده‌اند، به عنوان فردی شبیه به مرد پرتره شناخته نشده است.》

⌖چرا مردم این داستان را باور کردند؟ یکی از دلایل اصلی، سادگی چهره این مرد بود. صورت او ویژگی خاص و منحصر‌به‌فردی نداشت و از اجزایی تشکیل شده بود که در چهره بسیاری از انسان‌ها دیده می‌شود. به همین دلیل مغز انسان می‌تواند به‌راحتی احساس آشنایی نسبت به آن پیدا کند. روان‌شناسان معتقدند مغز انسان هنگام خواب، چهره‌های مختلفی را با هم ترکیب می‌کند. ممکن است فرد در طول زندگی صدها یا هزاران صورت را فقط برای چند ثانیه دیده باشد؛در خیابان، فروشگاه، تلویزیون یا شبکه‌های اجتماعی. هنگام خواب، مغز می‌تواند این تصاویر را با یکدیگر ترکیب کند و چهره‌ای جدید بسازد که احساس می‌کنیم قبلاً آن را دیده‌ایم.

⌖اثر تلقین یکی از مهم‌ترین توضیحات علمی درباره این پدیده، تلقین است. وقتی فرد ابتدا تصویر «This Man» را می‌بیند و سپس می‌خواند که «هزاران نفر این مرد را در خواب دیده‌اند»، ذهن او ناخودآگاه آن تصویر را در حافظه نگه می‌دارد. در نتیجه اگر چند شب بعد خواب فردی ناشناس را ببیند، احتمال دارد مغز آن چهره را به همان تصویر نسبت دهد. به بیان دیگر، ممکن است فرد قبل از دیدن این تبلیغ هرگز چنین خوابی را به خاطر نیاورده باشد، اما پس از آشنایی با افسانه، ذهنش آن را مهم تلقی کند.

⌖خطای حافظه یکی دیگر از پدیده‌های شناخته‌شده در روان‌شناسی، خطای حافظه است. حافظه انسان مانند یک فیلم ضبط‌شده عمل نمی‌کند؛ بلکه هر بار که خاطره‌ای را به یاد می‌آوریم، مغز آن را تا حدی بازسازی می‌کند. به همین دلیل ممکن است افراد پس از دیدن تصویر «This Man» تصور کنند که قبلاً نیز او را در خواب دیده‌اند، در حالی که این خاطره بعداً در ذهنشان شکل گرفته است. چرا خواب‌ها شبیه هم هستند؟ بسیاری از خواب‌های انسان موضوعات مشترکی دارند؛ مانند فرار کردن، گم شدن، افتادن، امتحان دادن یا دیدن افراد ناشناس. به همین دلیل طبیعی است که افراد مختلف گاهی شخصیت‌هایی نسبتاً مشابه را در خواب تجربه کنند. اما وقتی یک تصویر مشخص به میلیون‌ها نفر نشان داده می‌شود، احتمال اینکه افراد آن را با خواب‌های خود مرتبط بدانند بسیار بیشتر می‌شود.

⌖آیا این داستان واقعی بود؟ تحقیقات بعدی نشان داد که هیچ مدرک معتبری برای ادعای وب‌سایت وجود نداشت. در واقع، «This Man» بخشی از یک کمپین تبلیغاتی و پروژه هنری بود که با هدف بررسی نحوه انتشار شایعات و افسانه‌ها در اینترنت ساخته شده بود. با این حال، موفقیت این پروژه نشان داد که اگر یک داستان مرموز با تصویر مناسب و روایت قانع‌کننده همراه باشد، می‌تواند میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر خود کند.