سیاوش قمیشی!

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

سیاوش قمیشی (زادهٔ ۲۱ خرداد ۱۳۲۴) ترانه‌سرا، آهنگساز، تنظیم‌کننده، خواننده، موسیقی‌دان و تهیه‌کننده موسیقی ایرانی است.[۴][۵] سیاوش قمیشی تاکنون ۱۸ آلبوم رسمی موسیقی، ۳۵ تک‌آهنگ و یک موسیقی فیلم منتشر کرده است.[۶] سیاوش در لندن به تحصیل موسیقی پرداخت و در آنجا مدرک کارشناسی ارشد خود را گرفت. او در سال ۱۳۵۷ ایران را ترک کرد و اکنون در لس آنجلس زندگی می‌کند. وی تاکنون آهنگ‌های موفق بسیاری را برای خوانندگان پاپ ایرانی ساخته است و نخستین هنرمند ایرانی است که توانست برای یک آهنگ، هر چهار بخش اصلی آن یعنی ترانه، آهنگ، تنظیم و خوانندگی را خود به تنهایی انجام بدهد.

سیاوش قمیشی کوچک‌ترین فرزند خانوادهٔ خویش است و دو برادر به نام‌های سیروس و سیامک و یک خواهر به نام سیمین دارد.[۲] او در ۲۱ خرداد ۱۳۲۴ در اهواز به دنیا آمد و در سن ۹ ماهگی به‌همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد و ساکن محلهٔ یوسف‌آباد شد.[۸][۹] سیاوش ۶ سال داشت که یکی از برادرانش آکاردئون می‌آموخت و مادرش پیانو را زیر نظر یک معلم روس به نام اُلگا می‌آموخت. او از شنیدن صدای نواختن آن‌ها لذت بسیاری می‌برد و درحالی که کودک بود و پایش به پدال‌های پیانو نمی‌رسید به پشت ساز مادرش (پیانو) می‌نشست و با پدال‌های آن بازی می‌کرد. همین بازی‌ها به‌همراه صداهایی که از این ساز خارج می‌شد به او احساس خوبی می‌داد و رفته‌رفته سیاوش به موسیقی علاقه‌ای ویژه پیدا کرد.

سیاوش ۱۱ سال داشت که هر روز از مسیر مدرسه تا خانه از جلوی یک مغازهٔ کفش‌فروشی رد می‌شد که در ویترین‌اش یک گیتار برای تزئین دکور آویزان کرده‌بود. آن گیتار نگاه وی را به خود تا جایی جلب کرد که یک روز او با پدرش راجع به خرید آن گیتار صحبت کرد اما پدر با این موضوع مخالفت کرد. چندی بعد به مناسبت روز تولد سیاوش، پدر از سر تصمیم خود بازگشت و همان گیتار را برای سیاوش خرید. او مدتی با همان گیتار ناکوک به‌صورت غیرحرفه‌ای می‌نواخت تا این‌که روزی در یک کاباره که ویگن، خوانندهٔ نامدار آن زمان می‌خواند، شرکت کرد. در زمان استراحت بین اجرای آهنگ‌ها، سیاوش فرصت را غنیمت شمرد و نزد او رفت و نحوهٔ کوک گیتار را از او پرسید. ویگن او را به پشت صحنه برد و کوک گیتار را به او یاد داد. پس از آن روز، سیاوش مدت‌ها آهنگ‌های ویگن را گوش می‌کرد، می‌خواند و می‌نواخت.

سیاوش ۱۳ ساله بود که خواننده‌ای به نام ضیا به او پیشنهاد داد تا به‌عنوان نوازندهٔ گیتار با او که او هم گیتار می‌زد، همکاری کند. این‌بار هم پدر با سیاوش مخالفت کرد. بعدها سیاوش از ضیا شعری گرفت و آهنگی را به‌صورت زمزمه روی آن گذاشت و ضیا هم از آن استقبال کرد. سپس ضیا آن را در رادیو اجرا کرد و آهنگ معروف شد؛ بنابراین سیاوش نخستین آهنگ خود را با نام «ای قایقران» برای ضیا خوانندهٔ معروف آن سال‌ها ساخت.[۹]

در تابستان ۱۳۳۸ خورشیدی (۱۹۵۹ میلادی) برادر بزرگ‌تر سیاوش که از لندن به تهران آمده‌بود، هنگام بازگشت وی را نیز با خود به لندن برد. سیاوش که ۱۴ ساله بود، به لندن نزد خواهر و برادرش رفت و در آنجا تحصیل کرد. زمانی که سیاوش هفده یا هجده‌ساله بود شب‌ها در باشگاه‌های شبانه با خوانندگی و نوازندگی در گروه‌های مختلف، خرج زندگی و تحصیل خود را درمی‌آورد. آن زمان موسیقی پاپ در لندن جاری بود و هنوز موسیقی راک به آن صورت شکل نگرفته‌بود

او چندین سال در انگلستان به‌عنوان گیتاریست و خواننده (به زبان انگلیسی) در گروه‌های موسیقی Avengers و Insects و دیگر گروه‌ها به فعالیت پرداخت. فضای آن سال‌های لندن مصادف بود با اوج فعالیت‌های گروه‌های نامیِ موسیقی آن زمان مانند رولینگ استونز، بیتلز و پینک فلوید. فضای هنر موسیقی آن سال‌های لندن که با فعالیت‌های گروه‌های معروف موسیقی به نوعی مهد آن روزهای موسیقی دنیا شده‌بود بسیار بر سبک هنر موسیقی سیاوش قمیشی تأثیر گذاشت و خود او همواره حضورش در لندن آن سال‌ها را یک توفیق بزرگ برای خود می‌داند. او سرانجام موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد موسیقی در رشتهٔ آهنگسازی از دانشگاه انجمن سلطنتی هنر واقع در لندن شد.[۹]

قمیشی با اعضای گروه‌هایی که کنسرت اجرا می‌کردند دوست بود و همین دوستی باعث شد که بعد از مدتی فعالیت خود را با یکی از همین گروه‌ها آغاز کند. سیاوش ساز می‌نواخت و اعضا ارکستری که با او دوست بودند از این موضوع اطلاع داشتند و وقتی گیتاریست یکی از همین ارکسترها مریض شد و مدت‌ها بود که کسی را به‌عنوان جانشین وی پیدا نمی‌کردند از سیاوش قمیشی درخواست نمودند تا جایگزین وی شود و این چنین رسماً پیشنهاد همکاری به او دادند. این همکاری بسیار خوب شروع شد و پایه‌گذاری مناسبی بود

سیاوش همکاری خود را به‌مدت سه‌سال با این ارکستر Insects ادامه داد و بعد از آن به‌مدت چهارسال با گروهی به نام Wingers به ادامهٔ فعالیت پرداخت و سرانجام خودش ارکستر مخصوص خودش را پایه گذاشت. ارکستری که جز خودش باقی نوازنده‌های آن غیر ایرانی بودند. وظیفهٔ سیاوش در این بند خوانندگی بود و درعین‌حال به نواختن گیتار هم می‌پرداخت. بعد از مدتی کیبوردیست به‌دلایلی ارکستر را ترک کرد و سیاوش از آن موقع مسئولیت نواختن کیبورد را نیز پذیرفت و جای خالی کیبوردیستِ رفته را پُر کرد. زندگی سیاوش به‌همین شکل می‌گذشت.

سیاوش در ۲۵ سالگی در سال ۱۳۴۹ به ایران بازگشت. در ایران، او به‌عنوان آهنگساز برای رادیو کار کرد و همچون سال‌های گذشتهٔ اقامتش در لندن، در گروه‌های مختلفی از جمله The Rebels فعالیت کرد. در این میان چندین‌بار به لندن رفت و برگشت. در همین حین همکاری بیشتری نیز با کوروش یغمایی پیدا کرد. بعد از ورود به ایران بندی به نام Stars تشکیل داد و در آن گروه به بازخوانی آهنگ‌های خارجی پرداخت. بعدها در گروهی به نام The Rebels به همکاری پرداخت.

سیاوش قمیشی در تهران به‌عنوان کیبوردیست و خواننده (به زبان‌های غیر از فارسی از جمله انگلیسی و ایتالیایی) در گروهی به نام The Rebels (ترجمه فارسی: شورشیان) به‌همراه شهرام شب‌پره (که خود او بنیان‌گذار این گروه بود)، همایون جمالی و کامبیز معینی همکاری کرد. در این گروه سیاوش قمیشی به‌عنوان کیبوردیست و خواننده آهنگ‌های با ریتم کند، شهرام شب‌پره به‌عنوان جازیست و خواننده آهنگ‌های با ریتم تند، همایون جمالی به‌عنوان بیسیست و کامبیز معینی به‌عنوان گیتاریست فعالیت می‌کردند

سیاوش قمیشی در تمام این سال‌ها در گروه‌های مختلف نوازندگی می‌کرد و خوانندگیش به زبان‌های غیر از فارسی محدود می‌شد. در این سال‌ها گاهی بر روی ترانه‌های فارسی که به دستش می‌رسید آهنگ می‌ساخت و در خانه، پیش خودش ساز می‌زد و آن‌ها را می‌خواند و برخی از آن اجراهای خصوصی خود را با ضبط صوتی که در اختیار داشت ضبط می‌کرد. امروزه برخی از این آهنگ‌ها با کیفیتی پایین در قالب یک آلبوم غیررسمی به نام عروسک شب، گردآوری شده‌اند. در این سال‌ها سیاوش ملودی‌هایی را نیز برای خود ساخته‌بود که شعری روی آن‌ها نبود و حالت بی‌کلام داشت. آهنگ «قصهٔ گل و تگرگ» یکی از این آهنگ‌ها بود. عارف با شنیدن این آهنگ، به‌همراه چندین آهنگ دیگر از سیاوش که شعری روی آن‌ها نبود و تنها ملودی بودند، شیفتهٔ آهنگ‌های او شد؛ بنابراین عارف اولین کسی بود که هنر آهنگسازی سیاوش را کشف کرد

او آهنگ قصه گل و تگرگ را به ایرج جنتی عطایی داد تا روی آن شعر بگذارد و قرار شد تا واروژان آن را تنظیم کند. نهایتاً آهنگ قصه گل و تگرگ شکل گرفت و عارف آن را اجرا کرد و با این آهنگ اولین همکاری عارف با سیاوش و همچنین سیاوش با واروژان شکل گرفت. قصه گل و تگرگ، اولین آهنگسازی سیاوش قمیشی به‌صورت رسمی برای ترانه‌های ایرانی بود. این آهنگ به‌همراه چند آهنگ دیگر که عارف از سیاوش گرفته‌بود، نه تنها برای عارف بلکه برای کل موسیقی پاپ آن سال‌های ایران، نوعی سبک تازه محسوب می‌شدند. یکی از این آهنگ‌ها، «عشق» نام دارد که اولین آهنگ شاد سیاوش با ریتم شش و هشت و جزو اولین آهنگ‌های سیاوش برای دیگر خوانندگان است

او بخش‌هایی از این آهنگ را با سوت زده‌بود که با پیشنهاد عارف و با موافقت سیاوش، این قسمت‌ها با صدای ساکسیفون جایگزین شد. عارف این آهنگ‌ها را به یک دفترخانه برد تا با قرارداد محضری، امتیاز آن‌ها را از آن خود کرده و از دستیابی خوانندگان دیگر به این آهنگ‌ها جلوگیری کرده‌باشد. عارف قبل از ضبط این آهنگ‌ها، در مصاحبه با مجله زن روز نسبت به موفقیت این ترانه‌ها بسیار ابراز خوش‌بینی کرده‌بود و آن‌ها را نقطه عطفی در خوانندگی خود می‌دانست. سیاوش در مصاحبه با همین مجله گفته‌بود که قصه گل و تگرگ، آهنگی تازه و جالب است و در این آهنگ از بم‌ترین صدای عارف تا نهایت صدای او استفاده شده است. سیاوش اعتقاد داشت که آهنگسازان قبلی از تمام قدرت و وسعت صدای عارف استفاده نکرده‌اند. عارف بعد از خواندن این آهنگ‌ها یک ماشین آلفارومئو که مورد علاقه خود سیاوش بود، برایش خرید. سیاوش، عارف را دوست قدیمی و صمیمی خود می‌داند.

گفتنی است آهنگ قصه گل و تگرگ (با خوانندگی عارف) جزو معدود همکاری‌های سیاوش قمیشی با واروژان است. سیاوش در مجموع ۴ آهنگ خود را در آن سال‌ها با تنظیم واروژان به عارف داد. سیاوش بعد از همکاری با عارف، به تدریج برخی از آهنگ‌های خود را به خوانندگان دیگر هم داد و این چنین نامش به‌عنوان یک آهنگساز در میان دیگر آهنگسازان مطرح شد. سیاوش قمیشی در سال ۱۳۷۴ آلبومی را با عنوان «قصه گل و تگرگ» منتشر کرد که در آن، آهنگ قصه گل و تگرگ را این‌بار با تنظیم استیو مک‌کرام اجرا کرده است

سیاوش در بهار سال ۱۳۵۸، آلبوم «فرنگیس» را که بیشتر تنظیم‌های آن را ناصر چشم‌آذر انجام داده‌بود، منتشر کرد. مهم‌ترین ترانهٔ این آلبوم، «فرنگیس» با شعری از سعید دبیری بود که به سرعت در میان مردم محبوب شد و برای اولین‌بار نام سیاوش قمیشی بر سر زبان‌ها افتاد. در آن دوران کمپانی خاصی برای پخش این آلبوم وجود نداشت، به‌همین علت این آلبوم توسط مردم کپی و دست‌به‌دست می‌شد، اما بعدها توسط شرکت ترانه بازنشر شد. سیاوش قمیشی تأکید می‌کند که ارائهٔ آلبوم «فرنگیس» تنها برای سرگرم شدن بوده و او قصد نداشته است تا با این آلبوم تبدیل به یک خوانندهٔ حرفه‌ای شود اما وقتی که مسعود فردمنش به او پیشنهاد داد که کاری مشترک ارائه دهند و چندین شعر (که بارزترین آن‌ها به‌گفتهٔ سیاوش پرنده‌های قفسی بود) در اختیار سیاوش قرار داد، انتشار آلبوم جدید را قبول کرد. به این ترتیب سیاوش قمیشی در سن ۴۷ سالگی به عرصه خوانندگی بازگشت و آلبوم «حکایت» را در سال ۱۳۷۱ منتشر کرد که مورد توجه بسیار زیادی قرار گرفت.

سیاوش در این سال‌ها برای خوانندگان مختلفی همچون عارف، افشین مقدم، ابی، بتی، امیر رسایی، داریوش، رامش و… آهنگسازی کرد. در سال ۱۳۵۶، موسیقی فیلم بوی گندم به کارگردانی امیر مجاهد و فرزان دلجو به او سپرده شد. همچنین سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران آهنگسازی برای موزیک پخش بازی‌های جام جهانی فوتبال ۱۹۷۸ آرژانتین را به او سپرد که قرار بود با صدای لیلا فروهر ضبط و پخش شود. اطلاعات دقیقی از ضبط این آهنگ در دست نیست.

سیاوش قمیشی سرانجام در سال ۱۳۵۷ (۱۹۷۸) و پس از انقلاب ایران به‌همراه تعداد زیادی از هنرمندان ایران را ترک کرد. او ابتدا به انگلستان رفت و پس از چندین ماه، در سال ۱۹۷۹ به شهر لس آنجلس آمریکا رفت و تاکنون در این شهر اقامت داشته است.[۹] او ایران را ترک کرد چرا که او موسیقی‌دان بود و همان‌طور که خود می‌گوید به غیر از موسیقی کار دیگری بلد نبود و رژیم بعدی را مخالف با موسیقی می‌دیده است.

سال‌های اول زندگی در لس آنجلس برای سیاوش و دیگر خوانندگان و هنرمندان ایرانی بسیار سخت و دشوار گذشت. سیاوش در همان اولین ماه‌های ورود به آمریکا، در شهر یونیورسال سیتی کالیفرنیا شب‌ها به کلاب‌ها می‌رفت و موسیقی آن‌ها را تماشا می‌کرد. در همین کلاب‌ها با گروهی آشنا شد که به دنبال یک نوازندهٔ کیبورد و خواننده بودند. سیاوش حدود یک‌سال با آن‌ها که ۴ نفرشان آمریکایی بودند همکاری کرد. وی در همان ماه‌های اول ورودش به آمریکا بود که با کمک دوست قدیمی‌اش جمال نادر، آلبوم «خواب بارون» را تولید و ضبط کرد. پس از آن به‌صورت جسته و گریخته، چندین ترانه تا پایان دههٔ شصت اجرا کرد و عمدهٔ تمرکز وی بر روی آهنگسازی برای خوانندگان بود. سرانجام در سال ۱۳۷۱ با همکاری مسعود فردمنش آلبوم «حکایت» را منتشر کرد و با این آلبوم رسماً فعالیت‌های خوانندگی خود را تا به امروز ادامه داده است.

سیاوش قمیشی عاشق فصل پاییز و باران و گل‌ها و درخت‌ها و حیوانات است. در اکثر آثار او این عناصر نیز به چشم می‌خورند. او بیش از هرچیز عاشق حرفهٔ آهنگسازی و کار در استودیو است. او به نقاشی و نویسندگی نیز علاقه‌مند است اما هیچ‌گاه در این دو عرصه فعالیتی نداشته است. او در خانه خودش گلدان‌هایی دارد که بسیار به آن‌ها می‌رسد و آن‌ها را دوست دارد. همچنین به سگ‌ها و گربه‌ها بسیار علاقه دارد. سیاوش قمیشی غم را به‌خاطر عمق زیادش دوست دارد اما برخلاف فضای غمناک بیشتر آهنگ‌هایش، انسانی شاد، امیدوار و شوخ‌طبع است. او حال و هوای آهنگ‌هایش را ناشی از شعر آن‌ها می‌داند. او سادگی و صداقت را از ویژگی‌های موسیقی و خصوصیات رفتاری خودش می‌داند. سیاوش بیشتر وقت خود را در خانه می‌گذراند. وی شب‌ها تا دیروقت بیدار است و به موزیک گوش کردن و کتاب خواندن و ساز زدن (بیشتر به شکل بداهه‌نوازی) مشغول است.

سیاوش قمیشی اولین هنرمند ایرانی است که توانسته برای خود هم ترانه بگوید، هم آهنگسازی کند و هم خواننده آن باشد. او به‌مدت چندین سال هم در ایران و هم در خارج از ایران هیچ‌گاه قصد خواننده شدن به زبان فارسی را نداشت و یکی از دلایل وقفه‌های طولانی و چندین‌ساله بین آهنگ‌ها و آلبوم‌های او تا قبل از سال ۱۳۷۱ (یعنی مجموعه آهنگ‌های عروسک شب، آلبوم فرنگیس و آلبوم خواب بارون)؛ همین مسئله بوده است. او حرفهٔ خوانندگی را به‌طور جدی در سال ۱۳۷۱ زمانی که ۴۷ سال داشت با آلبوم حکایت شروع کرد. سیاوش قمیشی چندان به برگزاری کنسرت برای خود علاقه‌ای ندارد. او همواره پیگیر موسیقی روز دنیاست و به موسیقی‌های معتبر و روز دنیا گوش می‌دهد و همانگونه که خود می‌گوید سعی می‌کند تا قسمت‌های خوب آن موسیقی‌ها را در موسیقی خود پیاده کند و سعی در ارائه کارهایی با کیفیت بالا دارد. این مسئله در دو آلبوم «نقاب» و «بی‌سرزمین‌تر از باد» نیز اتفاق افتاد و سیاوش قمیشی، این دو آلبوم را بر جریان موسیقی داخل ایران تأثیرگذار می‌داند. سیاوش قمیشی تاکنون به سبک‌های راک، پاپ، ترنس و هاوس موسیقی ساخته و خوانده است و در وب‌سایتش خودش را به‌عنوان «پایه‌گذار موسیقی ترنس در ایران» معرفی کرده است

سیاوش قمیشی با ترانه‌سرایان و تنظیم‌کنندگان خوب و جوان مقیم ایران همکاری نزدیکی دارد. در وب‌سایت او قسمتی برای فرستادن ترانه وجود دارد تا هر کسی بتواند از این طریق ترانهٔ خود را ارسال کند. این ترانه‌های ارسالی که تعداشان بسیار زیاد می‌باشند توسط سیاوش قمیشی بررسی شده و ممکن است بهترین‌های آن‌ها برای تک‌آهنگ‌های جدید انتخاب شوند. سیاوش قمیشی، آن دسته از خوانندگانی را که شبیه به او می‌خوانند دوست دارد و از آن‌ها ناراحت نمی‌شود. چون این موضوع را نشان‌دهندهٔ علاقه و توجه آن‌ها به سبک خودش می‌داند. اما به آن‌ها توصیه می‌کند تا شخصیت هنری و خلاقیت خودشان را داشته باشند و از شبیه کار کردن و کپی‌کاری پرهیز کنند تا شخصیت مستقل هنری خود را داشته‌باشند. سیاوش قمیشی در زمینه موسیقی رپ، سروش لشکری با نام هنری هیچ‌کس را به‌عنوان یکی از بهترین‌های ایران از نظر طرز اجرای فنی صحیح این موسیقی معرفی کرده است. سیاوش قمیشی در سال‌های اخیر به‌دلیل مشکلات اقتصادی که برای کمپانی‌های پخش موسیقی در آمریکا به‌وجود آمده است، مانند بسیاری از خوانندگان دیگر ایرانی ساکن آمریکا، به ساختن تک‌آهنگ به‌فاصلهٔ هر چندماه یک‌بار روی آورده است. سیاوش قمیشی بارها از زندگی در شهر شلوغ لس آنجلس انتقاد کرده است و قصد مهاجرت از لس آنجلس به شهری دیگر برای سکونت داشته است اما هربار به‌دلیلی موفق به انجام این کار نشده است.[۱۱]