اگر همه ویروس ها ناپدید شوند...

اگر تمام ویروس‌ها ناپدید شوند، دنیا جای بسیار متفاوتی خواهد شد؛ اما لزوما بهتر نخواهد بود. در این صورت دقیقا چه اتفاقی خواهد افتاد؟

به نظر می‌رسد ویروس‌ها صرفا برای ویرانی و انتقام از جامعه و رنج انسان به وجود آمده باشند. ویروس‌ها در طول هزاران سال، جان انسان‌های بی‌شماری را گرفته‌اند و حتی گاهی منجر به کاهش چشمگیر جمعیت جهانی شده‌اند. برای مثال همه‌گیری آنفولانزا در سال ۱۹۱۸ نزدیک به ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون نفر را کشت و ویروس آبله تنها در قرن بیستم، ۲۰۰ میلیون کشته داد. دنیاگیری کووید ۱۹ هم تنها یکی از تهدید‌های بی‌شمار ویروس‌های کشنده است.

اگر عصایی جادویی وجود داشته باشد که با تکان دادن آن کل ویروس‌های روی زمین ناپدید شوند، اغلب افراد این فرصت را مغتنم می‌شمارند. با این حال، این کار می‌تواند اشتباهی مرگبار و حتی کشنده‌تر از وجود هر نوع ویروسی باشد. "اگر تمام ویروس‌های روی زمین به صورت ناگهانی ناپدید شوند، دنیا تقریبا برای یک روز و نیم مکان خارق‌العاده‌ای خواهد شد و سپس تمام انسان‌ها خواهند مرد. اینجاست که می‌توان به مزایای وجود ویروس‌ها پی برد."

اغلب ویروس‌ها، بر انسان تأثیری ندارند و بسیاری از آن‌ها نقشی حیاتی در متعادل‌سازی اکوسیستم دارند. دیگر ویروس‌ها در حفظ جاندارهای زنده مثل قارچ‌ها و گیاهان و حتی حشرات و انسان‌ها نقش دارند. به گفته‌ی سوزانا لوپز چارتون، ویروس‌شناس دانشگاه ملی مکزیک: «ما در تعادل و موازنه‌ای بی‌نقص زندگی می‌کنیم. بدون ویروس‌ها کارمان تمام است.»

اغلب افراد از نقش حیاتی ویروس‌ها در حفظ حیات کره‌ی زمین، بی‌خبرند زیرا معمولا تمرکز آن‌ها روی مشکلات انسان است. حالا تقریبا تمام ویروس‌شناس‌های دنیا در حال تحقیق روی پاتوژن‌ها یا عوامل بیماری‌زا هستند؛ اخیرا چند پژوهشگر شجاع به بررسی ویروس‌هایی پرداخته‌اند که به حفظ حیات کره‌ی زمین کمک می‌کنند.

فاژها یا ویروس‌هایی که باکتری‌ها را آلوده می‌کنند، نقش مهمی در حفظ حیات دارند. نام این ویروس‌ها از لغت یونانی فاژین به معنی «حریصانه بلعیدن» سرچشمه می‌گیرد. این ویروس‌ها شکارچیان اصلی دنیای باکتریایی هستند. ما بدون آن‌ها به مشکل برخواهیم خورد. فاژها، تنظیم‌کننده‌ی اصلی جمعیت‌های باکتریایی اقیانوس و اکوسیستم‌های دیگر مثل اکوسیستم‌های گیاهی هستند. در صورتی که ویروس‌ها به صورت ناگهانی ناپدید شوند، برخی از جمعیت‌های باکتریایی منفجر می‌شوند و بخشی دیگر هم رقابت را می‌بازند و رشد آن‌ها به طور کامل متوقف می‌شود. نبود ویروس‌ها به‌ویژه در اقیانوس مشکل‌ساز است که تقریبا ۹۰ درصد از موجودات زنده‌ی آن میکروبی هستند. میکروب‌ها تقریبا نیمی از اکسیژن گیاهی را تشکیل می‌دهند. فرآیندی که با وجود ویروس‌ها امکان‌پذیر است.

ویروس‌های اقیانوسی تقریبا، روزانه تقریبا ۲۰ درصد از کل میکروب‌ها و ۵۰ درصد از باکتری‌های اقیانوسی را می‌کشند. ویروس‌ها با گزینش میکروب‌ها تضمین می‌کنند پلانکتون‌های اکسیژن‌ساز از مواد غذایی کافی برای فرآیند فوتوسنتز و حفظ حیات روی کره‌ی زمین برخوردار هستند.

پژوهشگران آفت هم ویروس‌هایی را کشف کرده‌اند که برای کنترل جمعیت گونه‌ها ضروری هستند. اگر جمعیت گروه خاصی از گونه‌ها بیش از حد افزایش پیدا کند، یک ویروس وظیفه‌ی حذف بخشی از جمعیت را برعهده خواهد گرفت. این فرآیند که بخشی طبیعی از اکوسیستم است، «کش/تن برنده» نامیده می‌شود و در بسیاری از گونه‌های دیگر حتی انسان هم رایج است. دنیاگیری‌ها معمولا عامل حذف گونه‌های انسانی هستند.

وقتی فراوانی جمعیت از حد مشخصی بالاتر برود، ویروس‌ها به تکثیر سریع تمایل پیدا می‌کنند و جمعیت را کاهش می‌دهند؛ به این ترتیب فضایی را برای زندگی افراد دیگر فراهم می‌کنند. اگر ویروس‌ها به صورت ناگهانی ناپدید شوند، گونه‌های رقابتی به قدری تکثیر می‌شوند که گونه‌های دیگر را نابود می‌کنند. در چنین شرایطی گوناگونی زیستی کره‌ی زمینی به سرعت کاهش می‌یابد و تعداد کمی از گونه‌ها بر بقیه غالب می‌شوند و بقیه را درو می‌کنند.

آلوده شدن به برخی ویروس‌های بی‌خطر می‌تواند مانع از ورود برخی پاتوژن‌ها به بدن انسان شود. ویروس هپاتیت G یا GBV-C نوعی ویروس رایج در خون انسان و یکی از خویشاندان دور ویروس نیل غربی و تب استخوان شکن است. این ویروس مانع از گسترش سریع ویروس ایدز در افراد مبتلا به HIV مثبت می‌شود. همچنین طبق برخی پژوهش‌ها، ویروس هپاتیت G از احتمال مرگ افراد مبتلا کاسته بود.

به همین ترتیب ویروس هرپس باعث می‌شود، موش‌ها کمتر در معرض ابتلا به عفونت‌های باکتریایی مثل پلاک خیارکی و لیستریا (نوع متداولی از مسمومیت غذایی) قرار بگیرند. آلوده کردن انسان به ویروس هرپس، پلاک خیارکی و لیستریا برای اثبات آزمایش‌ها ممکن است غیراخلاقی تلقی شود؛ اما به عقیده‌ی مؤلفان می‌توان نتایج به‌دست‌آمده برای موش‌ها را روی انسان هم پیاده کرد.

به نقل از پژوهشگران، با اینکه آلودگی مادام‌العمر به ویروس هرپس، ممکن است بیماری‌زا تلقی شود، این ویروس با داشتن مزایای ایمنی می‌تواند وارد رابطه‌ای مسالمت آمیز با میزبان خود شود. بدون ویروس‌ها ما و بسیاری از گونه‌ها در معرض خطر بیماری‌های دیگر قرار خواهیم گرفت.

ویروس‌های درمانی صرف نظر از هدف قرار دادن باکتری‌ها و سلول‌های سرطانی، مانند موشک‌های کوچک میکروسکوپی عمل می‌کنند که سلول‌های مضر را منفجر می‌کنند. ما برای مجموعه‌ای از پژوهش‌ها و توسعه‌ی فناوری و رسیدن به روش‌های جدید درمانی به ویروس‌ها نیاز داریم.