چه میشود اگر جهان موازی وجود داشته باشد؟

در این پست میخواهیم به مفهوم جهان موازی پی ببریم، با اگنس همراه باشید تا اطلاعات خود را تکمیل کنید و از علم لذت ببرید.

شاخه‌های جهان: یعنی یک جهانِ واحد که در رویدادهای کوانتومی مثل یک درخت شاخه‌شاخه می‌شود. (نگاه معروف: Many-Worlds) جهان‌های جدا و دور: جهان‌های دیگر وجود دارند ولی کاملاً جدا از ما هستند. جهان‌های قابل‌تأثیر: فرضی که بین جهان‌ها راهی برای ارتباط یا نشت وجود دارد. درگاه/عبور واقعی: سناریوی کاملاً فیزیکی و “ماجراجویانه” که در کتاب و فیلم رایج است.

وقتی یک رویداد کوانتومی پیش می‌آید (مثلاً اسپین الکترون بالا/پایین، یا شکاف موج و…)، جهان به شکل شاخه‌های مختلف “تقسیم” می‌شود: در یک شاخه، نتیجه “بالا” رخ می‌دهد. در شاخه دیگر، نتیجه “پایین”. هر دو شاخه “واقعی” هستند. پس چه می‌شود؟ همزمانی: جهان‌های مختلف در لحظه‌های یکسان وجود دارند. عدم ارتباط عملی: چون شاخه‌ها “قابل تداخل مؤثر” با هم نیستند، ما هیچ‌وقت مثل فیلم‌ها نمی‌توانیم برویم شاخه‌ی دیگر و حرف بزنیم. نتیجه برای زندگی ما: ما فقط در یک شاخه “تجربه” می‌کنیم و بقیه شاخه‌ها برای مشاهده مستقیم ما در عمل بسته‌اند.

این حالت شبیه یک فکِ بزرگ فلسفی است. جهان‌های دیگر وجود دارند، اما هیچ راهی برای ارسال پیام یا انرژی نداریم. پس در دنیای فیزیکِ قابل آزمایش، چیزی “شبیه اثر” از آن‌ها نمی‌بینیم. پس چه می‌شود؟ تغییر در فیزیک آزمایشگاهی: معمولاً نه، چون ارتباطی نیست. تغییر در توضیح‌ها: چرا یک رویداد در جهان ما رخ داد؟ پاسخ‌های جدید می‌آید: یا می‌گویی “در جهان‌های دیگر نتیجه‌های دیگر رخ داده‌اند” یا می‌گویی “انتخابِ نتیجه در جهان ما صرفاً تصادفی/احتمالی بوده” یعنی اثرش بیشتر در “معنا”ست نه “اتفاق.

این حالت از بقیه هیجان‌انگیزتر و خطرناک‌تر است، چون اگر بین جهان‌ها یک راه نشت وجود داشته باشد، ممکن است در داده‌ها اثرهای عجیب ببینیم. مثالِ نوع نشانه‌ها (غیرقطعی) انحراف‌های ریز از چیزی که فیزیک استاندارد پیش‌بینی می‌کند نوفه‌های غیرمعمول در آزمایش‌ها رفتارهایی که با قوانین شناخته‌شده “قفل” نمی‌شوند اما مشکل اصلی: اگر نشت وجود داشته باشد، معمولاً خیلی خیلی ضعیف است و باید دقیق‌ترین آزمایش‌ها انجام شود. و حتی اگر چیزی دیده شود، ممکن است توضیح‌های دیگر هم داشته باشد (خطای دستگاه، مدل ناقص، یا پدیده‌های جدید ولی نه “موازی”). پس این سناریو هم جالب است، هم سخت!

این حالت در حد داستان‌های علمی‌تخیلی است ولی بیاییم پیامدهایش را حسابی ببینیم. پیامد 1: اخلاق و هویت فرو می‌ریزد اگر بتوانی وارد جهان دیگر شوی: آیا تو همان “تو” هستی؟ اگر نسخه‌ی دیگری از تو تصمیم متفاوت گرفته باشد، آن نسخه چه حقوقی دارد؟ اگر آن نسخه بم*یرد، در جهان تو چه می‌شود؟ پیامد 2: تکنولوژی و اقتصاد ناگهان اطلاعات/منابع از جهان‌های دیگر ممکن می‌شود. دنیا شبیه یک بازار چندجهانی می‌شود. جنگ یا رقابت ممکن است شدیدتر شود (چون برتری اطلاعاتی/فناوری ایجاد می‌شود). پیامد 3: قوانین احتمالات عملاً “قابل مهار” می‌شوند اگر بتوانیم از شاخه‌ای به شاخه دیگر برویم، آن‌وقت: چیزی که برای ما یک “احتمال” بوده، تبدیل می‌شود به “انتخاب نتیجه”. یعنی نقش تصادف در زندگی کم‌رنگ می‌شود (حداقل برای کسی که راه عبور را دارد).

از نظر روانی و معنایی: مردم چه حس‌هایی می‌گیرند؟ حتی اگر جهان‌های موازی قابل اثبات یا عبور نباشند، فکرش می‌تواند روی ذهن اثر بگذارد. سناریوی امیدبخش احساس می‌کنی “می‌شد بهتر شود” یعنی اگر امروز چیزی اشتباه پیش رفته، شاید در “شاخه دیگری” درست شده سناریوی اضطرابی ممکن است فرد دچار “پشیمانی بی‌پایان” شود: «اگر در یک تصمیم دیگر بودم، الان کجا بودم؟» یا ترس از بی‌معنایی تصمیم‌ها: «اگر همه چیز چند نسخه دارد پس تصمیم من چقدر مهم است؟» این بحث حتی وارد فلسفه اخلاق و روان هم می‌شود.

جمع‌بندی نهایی اگر جهان موازی وجود داشته باشد، “چه می‌شود؟” پاسخ کوتاهش این است: اگر چندجهانیِ کوانتومی باشد: جهان‌ها همزمان وجود دارند، ولی برای ما معمولاً ارتباط عملی ندارند؛ اثرش بیشتر توضیح‌دهنده نتایج و تصادف‌هاست. اگر جدا و غیرقابل دسترس باشد: تقریباً هیچ نشانه فیزیکی نمی‌بینیم؛ اثرش فلسفی است. اگر نشت ضعیف باشد: شاید در آزمایش‌های دقیق نشانه‌های ریز ببینیم، ولی کنترل‌پذیر بودنش نامعلوم است. اگر عبور ممکن باشد: زندگی، اخلاق، هویت، اقتصاد و علیّت می‌تواند دگرگون شود و احتمال پارادوکس هم بالا می‌رود.