مشترک 
در این پست قصد داریم در مورد پاریدولیا یا معنی پنداری توضیح دهیم.
پاریدولیا به پدیدهای مغزی گفته میشود که طی آن اشخاص چیزی معنادار را در الگو یا تصویری تصادفی میبینند یا میشنوند. پاریدولیا عامل دیدن چهرهها در اشیای بیجان مثل تصویر مریم باکره در پنیر تنوری یا مردی در ماه است. کلمهی پاریدولیا از کلمههای یونانی پارا (para) به معنی چیزی اشتباه و دارای خطا و کلمهی edolon به معنی تصویر یا فرم گرفته شده است. پاریدولیا نوعی آپوفنیا است که اصطلاحی تعمیمیافته برای دیدن الگوها در دادههای تصادفی به شمار میرود.
اغلب افراد گزارشهایی از دیدن چهرهها یا فرمها را در اشیای بیجان گزارش دادند. برای مثال به باور بسیاری از افراد کفن تورین (تکه پارچهای معروف که در کلیسایی در ایتالیا نگهداری میشود)، دارای تصویری از مردی است (به باور برخی عیسی مسیح) که بهدلیل مصلوبشدن، از آسیب روحی رنج میبرد. همچنین به باور بسیاری از افراد تصاویر ثبت شده از کاوشگر وایکینگ ۱ در سال ۱۹۷۶، چهرهای را روی سطح مریخ نشان میدهند که میتواند بقایای تمدنی باستانی باشد. گرچه با عکسبرداری از نماهای مختلف ثابت شد که این ادعا حقیقت ندارد.
پاریدولیا صرفا دربارهی چهرهها رخ نمیدهد. برای مثال در مارس ۲۰۲۳ برخی افراد از دیدن یک خرس تدی روی سطح مریخ صحبت کردند. در تصویر دیگری که توسط مریخنورد پرسویرنس ثبت شد، افراد آماتور تصور میکردند پوزهی یک کوسه یا چنگالهای یک خرچنگ را در سنگهای تصادفی سطح مریخ میبینند. پاریدولیا همچنین میتواند پدیدهای صوتی باشد.
چرا پاریدولیا رخ میدهد؟ نظریههای متعددی دربارهی علت پدیدهی پاریدولیا وجود دارند. بر اساس پژوهش سال ۲۰۲۰ در مجلهی Psychological Science، افراد با قابلیت انطباق مغزی برای استخراج سریع چهرهها از یک چشمانداز بصری شلوغ به تکامل رسیدهاند. در نتیجه، پاریدولیای چهره به شکل «مثبت کاذب» در یک سیستم پردازش بصری سریع ارزیابی میشود. نکتهی جالب توجه اینجاست که مغز انسان نهتنها شاخصههای چهره را به چیزهایی مثل پنیر تنوری یا ستونهای تصادفی سنگی نسبت میدهد، بلکه میتواند احساسات آن تصاویر را هم درک کند.
بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۲۲، انسانها بیشتر تمایل به دیدن چهرههای مردانه در اشیای بیجان دارند تا چهرههای زنانه. همچنین شامپانزهها به عنوان نزدیکترین خویشاوندان انسان معمولا شاخصههای چهرهمانند را در اشیا میبینند. البته نمیتوانند مانند انسان ارتباطی را پیدا کنند. این یافته به اهمیت اطلاعات اجتماعی انسان در مقایسه با جانوران دیگر اشاره میکند
پاریدولیا میتواند همچنین نشانهای بر اختلالهای خاص مغزی مثل اختلال طیف اوتیسم (ASD) یا پارکینسون باشد. کودکان مبتلا به ASD در شناسایی چهرههای پاریدولیا عملکرد ضعیفتری دارند در حالی که افراد مبتلا به پارکینسون و زوال عقل با اجسام لویی، بیشتر این پدیده را تجربه میکنند. براساس مطالعهای در سال ۲۰۲۲ در نشریهی PLOS One، افرادی که پاریدولیا را تجربه میکنند، ممکن است بیشتر در معرض تجربههای ماوراءالطبیعه قرار داشته باشند یا ادعا کنند که ادراک فراحسی دارند.
