درود بر همگی... این پست درباره یکی از دیدگاه های بحث جبر و اختیار هست که فیلسوفها دربارهش سه دیدگاه متفاوت دارن: 1.جبرگرایی 2.اختیارگرایی 3.سازگارگرایی در دو پست قبلی، به بررسی جبرگرایی و اختیارگرایی پرداختیم. در این پست قصد داریم سومین دیدگاه، یعنی سازگارگرایی را بررسی کنیم. بنابراین، پیشنهاد میکنم پیش از مطالعه این پست، حتماً دو پست قبلی را نیز مطالعه کنید تا درک بهتری از بحث داشته باشید.
تا اینجا با دو دیدگاه آشنا شدیم: جبرگرایی و اختیارگرایی. جبرگرایی میگه انتخابهای ما نتیجهی شرایط گذشته و قوانین طبیعته و اختیارگرایی معتقده دست کم بعضی از انتخابهای ما از قبل بهطور کامل تعیین نشدهان. اما سازگارگرایی دیدگاه متفاوتی داره: حتی اگر جبرگرایی درست باشه، باز هم ممکنه انسان اختیار داشته باشه. نکته اصلی اینجاست که سازگارگرایی تعریف متفاوتی از اختیار ارائه میدهد. در واقع، تفاوت اساسی این دیدگاه با دو دیدگاه دیگر، در نحوه تعریف و تبیین مفهوم اختیار است.
از دیدگاه سازگارگرایی، انسان زمانی مختار است که بتواند بر اساس خواستهها، باورها و تصمیمهای خودش عمل کند، بدون اینکه کسی او را مجبور کند یا مانع انجام خواستهاش شود؛ حتی اگر همین خواستهها و تصمیمها خودشان تحت تأثیر عوامل و شرایط قبلی شکل گرفته باشند. به زبان سادهتر، مختار بودن لزوماً به این معنا نیست که انتخابهای ما هیچ علت قبلیای ندارند؛ بلکه یعنی بتوانیم مطابق خواست و تصمیم خودمان عمل کنیم، نه اینکه صرفاً تحت اجبار دیگران باشیم. یک تعریف علمی تر هم اگر داشته باشیم سازگارگرایان اغلب یک نمونه از «اختیار» را چنین تعریف میکنند: موقعیتی که در آن عامل آزادی داشته تا طبق انگیزهٔ خودش عمل کند؛ یعنی عامل مجبور یا محدود نشده بود.
جبرگرایی و سازگارگرایی با وجود تفاوتهایی که با هم دارند، شباهتهای زیادی هم دارند. برای مثال، هر دو معتقدند که تصمیمها و انتخابهای ما نتیجه اتفاقات و شرایط قبلی هستند و هیچ تصمیمی بدون علت به وجود نمیآید. همچنین، هر دو میپذیرند که اگر شرایط گذشته و قوانین طبیعت دقیقاً یکسان باشند، تنها یک آینده ممکن وجود خواهد داشت یعنی هیچ احتمال دیگری برای آینده وجود نخواهد داشت. اما تفاوت اصلی این دو دیدگاه در تعریف آنها از اختیار است. جبرگرایی معتقد است وقتی انتخابهای ما از قبل بهوسیله شرایط گذشته تعیین شدهاند، دیگر نمیتوانیم واقعاً آزاد باشیم. اما سازگارگرایی میگوید این تعریف درستی از آزادی نیست حتی اگر انتخابهای ما از قبل تعیین شده باشند، باز هم میتوانیم مختار باشیم؛ به شرطی که بتوانیم طبق خواستهها و تصمیمهای خودمان عمل کنیم و کسی مجبورمان نکرده باشد. پس تفاوت اصلی این دو دیدگاه در این سؤال خلاصه میشود: آیا اگر انتخابهای ما از قبل تعیین شده باشند و فقط یک آینده ممکن باشد، باز هم میتوانیم اختیار داشته باشیم؟ سازگارگرایی پاسخ مثبت و جبرگرایی پاسخ منفی به این سؤال میدهد.
از دیدگاه سازگارگرایی، ما زمانی مختار هستیم که بتوانیم بر اساس خواستهها، انگیزهها و تصمیمهای خودمان عمل کنیم و کسی ما را مجبور به انجام کاری نکرده باشد. اما زمانی مجبور هستیم که برخلاف خواسته و تصمیم خودمان، تحت فشار یا اجبار قرار بگیریم و نتوانیم آنطور که میخواهیم عمل کنیم. برای مثال: فرض کنید دوستتان از شما میخواهد به سینما بروید. شما هم خودتان دوست دارید به سینما بروید و با میل خودتان این پیشنهاد را قبول میکنید. از دیدگاه سازگارگرایی، در این موقعیت مختار هستید. اما اگر کسی شما را مجبور کند که به سینما بروید، در حالی که خودتان اصلاً نمیخواهید، دیگر در این موقعیت اختیار ندارید. حالا دیدگاه برخی از فیلسوفان سازگارگرا رو در ادامه میبینم...
۱. توماس هابز (Thomas Hobbes) هابز از مهمترین پایهگذاران سازگارگرایی کلاسیک بود. او معتقد بود آزاد بودن به این معناست که بتوانیم کاری را که میخواهیم، بدون مانع و اجبار بیرونی انجام دهیم. جمله معروف او (ترجمه): «آزادی یعنی نبودن مانع در انجام کاری که انسان اراده، خواست یا تمایل به انجام آن دارد.» این جمله از کتاب لویاتان اوست.
۲. دیوید هیوم (David Hume) هیوم یکی از تأثیرگذارترین مدافعان سازگارگرایی بود. او تلاش کرد نشان دهد که آزادی انسان و جبر علّی لزوماً با یکدیگر تناقض ندارند. جمله معروف او (ترجمه): «آزادی یعنی توانایی انجام دادن یا انجام ندادن کاری، مطابق با اراده خودمان.» این تعریف از کتاب پژوهشی در باب فهم بشری اوست.
۳. هری فرانکفورت (Harry Frankfurt) فرانکفورت از فیلسوفان مهم معاصر در بحث اختیار بود. او معتقد بود برای داشتن اراده آزاد، فقط داشتن خواسته کافی نیست؛ بلکه مهم است که خودمان چه خواستههایی را تأیید میکنیم و دوست داریم مطابق کدامیک عمل کنیم. خلاصه دیدگاه او: «آزادی اراده به این مربوط است که آیا انسان میخواهد همان چیزی را بخواهد که واقعاً بر اساس آن عمل میکند یا نه.» این عبارت بازنویسی سادهای از دیدگاه فرانکفورت است، نه نقلقول مستقیم.
۴. دنیل دنت (Daniel Dennett) دنت یکی از مشهورترین مدافعان معاصر سازگارگرایی بود. او معتقد بود حتی اگر جهان بر اساس قوانین طبیعی و روابط علت و معلولی پیش برود، باز هم میتوان از نوع معناداری از اختیار انسان دفاع کرد. عبارت معروف او: «انواعی از اختیار که ارزش خواستن دارند.» این عبارت ترجمه عنوان معروفی است که دنت برای دفاع از مفهوم اختیار به کار برده است: The Varieties of Free Will Worth Wanting.
فرصت بشم؟ 💕✨
بهبه عالی
زامبی فلسلفی ما! فرصت ومپایری؟💀✍🏻
وقتی کاربر شاهکار میسازددد
خسته نباشی 🩵
وایواییی تشکررر✨✨🎀🪽
🫂✨
#باید ویژه شه
تشکررر امیدوارمم✨✨
میشه اگه نشه بنده خودکیلی میکنم💓
واییی ویژه میشهه بوسس✨✨🎀
مطالعه کردم واقعا عالی بود
هم تعریف ، هم تحلیل ، هم کاور ، هم سازنده
هم چی فوق العاده بود 😭💕✨
خسته نباشیییی 💕✨
وایواییی تشکرر از شمااا✨🎀💚💚🪽🪽
گودووو 😭✨
سازگارگرایی؛ تعریفی متفاوت از اختیار به لیست So sooo wonderful افزوده شد.
توسط 🕸Mr heartbreak
...
سپاسس✨✨🪽🎀
سازگارگرایی؛ تعریفی متفاوت از اختیار به لیست بهترینها افزوده شد.
توسط Ayomi
...
تشکر تشکرر✨✨🪽🎀
WOW
واقعااا بی نظیر بوددددد✨🤍 🌸
خیلی جالب و پند آموز بود ✨✨✨
وای وایی ممنوننمم بوسس ✨🎀🪽✨🤏🏻
سازگارگرایی؛ تعریفی متفاوت از اختیار به لیست Cooking time افزوده شد.
توسط ⚰𝑺𝒖𝒈𝒖𝒓𝒖⚰
...
سپاسس🪽🪽✨✨