بزرگترین آدما قبل مردن چی گفتن؟

مقدمه – پرده آخر نمایش زندگی زندگی شبیه یک سفر طولانی است، سفری پر از فراز و نشیب، یادگیری و تجربه. اما آیا تا به حال فکر کرده‌اید که در لحظات آخر، وقتی فرد به پایان مسیر نزدیک می‌شود، چه چیزی در ذهنش می‌گذرد؟ بزرگان تاریخ، کسانی که دنیا را تغییر دادند، در آخرین لحظات زندگی‌شان جملاتی را بر زبان آوردند که عصاره‌ی تمامِ باورها، ترس‌ها و فلسفه‌ی زندگی آن‌هاست. در این ارائه، نگاهی می‌اندازیم به آخرین کلمات برخی از تأثیرگذارترین انسان‌های تاریخ.

لودویگ فان بتهوون – پایانِ یک اجرای باشکوه بتهوون، نابغه‌ی موسیقی که در اوج سکوتِ دنیای ناشنوایی‌اش شاهکارهای جهانی آفرید، نگاهی شاعرانه به مرگ داشت. آخرین کلمات او این بود: «کمدی تمام شد.» برای بتهوون، زندگی نه یک تراژدی، بلکه یک نمایش بزرگ بود که حالا پرده‌هایش پایین آمده و بازیگرِ اصلی باید صحنه را ترک کند.

سقراط – فیلسوفِ صلح‌طلب سقراط، فیلسوف بزرگ یونانی، وقتی مجبور شد جام شوکران را بنوشد، هیچ ترسی در چهره‌اش نبود. او آخرین کلماتش خطاب به دوستش «کریتون» بود: «کریتون، ما به خدای سلامتی (آسکله‌پیوس) یک خروس بدهکاریم؛ این دین را ادا کن و فراموش نکن.» سقراط مرگ را همچون بهبودی از بیماری زندگی می‌دید و می‌خواست قبل از رفتن، حساب‌هایش با خدایان صاف باشد.

لئوناردو داوینچی – کمال‌گرایِ خستگی‌ناپذیر لئوناردو، مردی که هنر و علم را پیوند زد، حتی در بستر مرگ هم از خودش راضی نبود. او با اندوه گفت: «من به خدا و بشریت توهین کردم، چون آثارم به کیفیتی که باید می‌رسید، نرسید.» این جمله نشان می‌دهد که نبوغ واقعی یعنی هیچ‌وقت قانع نشدن و همیشه به دنبال سطحی بالاتر از کمال بودن؛ حتی وقتی دنیا او را به عنوان بزرگ‌ترین هنرمند می‌شناخت.

یوهان ولفگانگ فون گوته – در جستجوی روشنایی شاعر و متفکر بزرگ آلمانی، در لحظه‌ی وداع، چشم به پنجره داشت و زمزمه کرد: «نور بیشتر! نور بیشتر!» (Mehr Licht). این جمله فراتر از یک درخواست فیزیکی است؛ گوته در آخرین ثانیه‌ها نیز به دنبال آگاهی، حقیقت و روشناییِ بیشتر در ابعاد ناشناخته‌ی هستی بود. او تا لحظه‌ی آخر یک شاگردِ تشنه‌ی دانش باقی ماند

استیو جابز – حیرت در مواجهه با ناشناخته استیو جابز، بنیان‌گذار اپل و نوآور قرن، در لحظات آخر زندگی‌اش کاری عجیب انجام داد. خواهرش نقل کرده که او به افق خیره شد و سه بار با تعجب گفت: «اوه، واو! اوه، واو! اوه، واو!» گویی در لحظه‌ی مرگ، چیزی فراتر از درکِ ما دیده بود؛ منظره‌ای یا واقعیتی که آن‌قدر زیبا و شگفت‌انگیز بود که او را به حیرت واداشت.

کارل مارکس – اعتراض به بیهودگی کارل مارکس، متفکر و فیلسوف اجتماعی، در آخرین لحظات عمرش در بستر بیماری بود. وقتی خدمتکارش از او پرسید که آیا حرف آخر یا وصیتی دارد، او فریاد زد: «برو بیرون! آخرین کلمات برای احمق‌هایی است که در طول عمرشان به اندازه کافی حرف نزده‌اند!» مارکس با این جمله، حتی در آخرین دم، به روحیه‌ی انتقادی و بی‌اعتمادی‌اش به کلیشه‌های مرسوم وفادار ماند.

ولتر – شوخ‌طبعی در لحظه‌ی آخر ولتر، نویسنده‌ی منتقد و زیرک فرانسوی، در بستر مرگ با کشیشی روبرو شد که از او خواست شیطان را طرد کند. ولتر که حتی در آن لحظات هم دست از طنزِ تلخ خود برنمی‌داشت، با نگاهی عاقل اندر سفیه گفت: «الان وقت دشمن‌تراشی نیست!» این جمله نشان می‌دهد که او تا آخرین لحظه به دنبال صلح و پرهیز از درگیری‌های بیهوده بود.

همفری بوگارت – پشیمانی‌های کوچک همفری بوگارت، بازیگر کلاسیک سینما، آخرین جمله‌اش ترکیبی از طنز و پشیمانی بود. او در حالی که با بیماری دست‌وپنج نرم می‌کرد، گفت: «هرگز نباید مشروب را از اسکاچ به مارتینی تغییر می‌دادم.» شاید در میان همه‌ی دغدغه‌های بزرگ، او به این فکر می‌کرد که چقدر تغییرات کوچک در سبک زندگی می‌توانست سرنوشت را متفاوت کند.

سالوادور دالی – در جستجوی زمان سالوادور دالی، نقاش سوررئالیست و عجیبِ تاریخ، در لحظات آخر عمرش همچنان در دنیای ذهنی خودش بود. آخرین جملات ثبت شده از او این بود: «ساعت‌های من کجا هستند؟» حتی در آستانه‌ی مرگ، او درگیرِ نمادهای معروفش (ساعت‌های ذوب شده) بود؛ گویی زمان برای او هرگز معنای خطی نداشت و همیشه در حال ذوب شدن بود.