خاطرات یک عطار در بستر واقعیت؟!

مائومائو؛ داروسازی که نیمی گربه، نیمی کارآگاه و نیمی خوره تمام‌عیار گیاهان داروییه. کسی که دائما با نبوغ خودش در «خاطرات یک عطار» ما رو شگفت‌زده میکنه. اما چقدر از درمان‌هاش حقیقت و چقدرش خیال‌پردازی مانگاکاست؟ اینجاست که قراره دست به قلم بشیم و این موضوع رو بررسی کنیم🤷‍♀

قارچ مرجان آتشین | Trichoderma cornu-damae در قسمت سوم از فصل دوم این انیمه با این قارچ روبرو میشیم. این قارچ که با نام «مرجان آتشین سمی» شناخته میشه، یکی از کشنده‌ترین قارچ‌های روی زمینه که ظاهر زیبا و شاخه‌های نارنجیش هر بیننده‌ای رو مجذوب خودش میکنه. اما علی‌رغم این زیبایی سمومی قدرتمند از خانواده تریکوتسسن‌ها داخلش پنهان شده به طوری که حتی تماس پوستی با این قارچ میتونه باعث التهابات شدید بشه و بلعیدنش تقریبا به طور قطعی انسان رو به کام مرگ میکشونه. در داستان، مائومائو با تشخیص این قارچ در جنگل شمالی کاخ، راز مرگ یکی از زنان دربار رو فاش میکنه و یه بار دیگه نبوغ خودش رو توی سم‌شناسی به رخ میکشه.

زرنیخ (سولفید آرسنیک) | Arsenic sulfide زرنیخ که با نام علمی سولفید آرسنیک و در انگلیسی Orpiment شناخته میشه، یک کانی طبیعی با رنگ زرد طلاییه. این ماده توی تاریخ هنر به عنوان یک رنگدانه برای نقاشی استفاده میشده، اما در داستان این انیمه نقش مهمتری رو ایفا میکنه. در نهمین قسمت فصل دوم، مائومائو با پیدا کردن یک سنگ زرنیخ در بین اسباب‌بازی‌های کودکی جینشی، به راز مرگ امپراتور پیشین پی میبره. اون کشف میکنه که امپراتور پیشین در خفا به نقاشی مشغول بوده و برای خلق آثارش از خرد شده زرنیخ به عنوان رنگدانه استفاده میکرده. قرار گرفتن طولانی‌مدت امپراتور پیشین در معرض این ماده سمی، نه تنها باعث مسمومیت مزمن با آرسنیک و در نهایت مرگش شد، بلکه روند تجزیه‌ی طبیعی جسدش رو کند کرد و به نوعی اون رو مومیایی کرد.

گیاه فانوس چینی | Physalis alkekengi این گیاه در انیمه نه تنها اهمیت نمادین داره، بلکه ارتباط نسبتا مستقیمی هم با شخصیت شیسویی داره. پوسته‌ی فانوس‌مانند اطراف میوه‌ی این گیاه، نماد «زندگی در مرگ» یا «محافظت» تلقی میشه. در طب سنتی، میوه خشک شده این گیاه به عنوان ضدعفونی‌کننده و برای درمان سرفه و گلودرد استفاده میشده. در داستان، ما متوجه علاقه‌ی خاص شیسویی به این گیاه فانوسی میشیم. اما علت این علاقه چیه و این گیاه چه فایده‌ای براش داره؟ فصل دوم انیمه پاسخ این سوال رو بهمون میده.

چای گل یاس | Jasmine Tea چای گل یاس یکی از معطرترین و محبوب‌ترین چای‌های جهانه که از ترکیب برگ‌های چای سبز یا سفید با گل‌های یاس به دست میاد. این چای در طب سنتی به عنوان آرام‌بخش، کاهش‌دهنده استرس، بهبوددهنده کیفیت خواب و کمک‌کننده به هضم غذا شناخته میشه. همچنین خواص آنتی‌اکسیدانیش به تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب کمک میکنه. در دومین قسمت از فصل دوم میتونید با این چای بیشتر آشنا بشید.

شبدر ترشک | Wood Sorrel طبق چیزی که توی انیمه دیدیم، مائومائو از ترکیب این گیاه با گل حنا لاک ناخن درست میکرد. درواقع این روش رو از محله‌ای که داخلش بزرگ شده بود یاد گرفته بود و بعدها این مد رو توی قصر هم رواج داد. علاوه بر اون قسمت بیست و سوم از فصل اول انیمه هم به نام حنا و شبدر ترشک نامگذاری شده. اما نقش شبدر ترشک توی این انیمه فراتر از این حرفاست. این گیاه توی این داستان فراتر از یک گیاه ساده و به عنوان نمادی برای خود مائومائو به کار رفته و همچنین کارگردان انیمه هم در مصاحبه‌ای گفته که این گل به بهترین شکل شخصیت مائومائو رو نشون میده. در واقع نوریهیرو ناگانوما اون رو نوعی علف توصیف کرده که همه جا رشد میکنه و در عین کوچیک بودنش خیلی مقاومه که خب این توصیف کاملا با شخصیت مائومائو همخوانی داره ، دختری که در پس ظاهر کوچیک و فروتن خودش اراده‌ای پولادین و توانایی‌های شگفت‌انگیزی برای بقا و حل معماهای پیچیده داره... علاوه بر این، این گیاه در طب سنتی دارای خواص داروییه و نماد شانس و انعطاف‌پذیری هم محسوب میشه. همچنین در خود انیمه گفته شده که این گیاه به پای گربه معروفه و به درمان سموم و گزش حشرات کمک میکنه.

قارچ کاترپیلار | Ophiocordyceps sinensis (Caterpillar Fungus) در قسمت ۱۵ فصل اول ، قارچ کاترپیلار رو داریم. این قارچ به نام علمی Ophiocordyceps sinensis ، به این ترتیب رشد میکنه که هاگ‌های قارچ، لارو حشرات (مخصوصاً نوعی پروانه) رو آلوده میکنن و با تغذیه از بدنشون، در نهایت رنگ حشراتی که ازشون تغذیه کردن رو میگیرن ، رشد میکنن و یک قارچ شاخه‌مانند از سر لارو بیرون میزنه. در طب سنتی چین، این قارچ به عنوان یک داروی نیروبخش و گران‌قیمت شناخته میشه و بهش لقب «اکسیر مخفی» دادن. گفته میشه که مصرفش انرژی بدن رو افزایش میده و برای درمان انواع بیماری‌ها مفیده.

گل ختمی چینی | Hibiscus mutabilis (Cotton Rose) در قسمت سوم از فصل اول انیمه، مائو ، فویو رو به گل ختمی چینی تشبیه میکنه. اما اصلا این گل چی هست؟ این گل با نام علمی Hibiscus mutabilis گلیه که در طول روز تغییر رنگ میده. به این صورت که معمولا از رنگ سفید شروع میکنه، بعد به صورتی ملایم و در نهایت به قرمز تیره تبدیل میشه.

دانه‌های چیان نیو زی | Qian Niu Zi خب، یه گریزی به ناول بزنیم. در جلد ششم لایت‌ناول، وقتی مائومائو به عمارت خاندان لا میره، نیلوفرهایی رو میبینه که پشت کلبه کاشته شدن. سوالی که براش پیش میاد اینه که آیا این نیلوفرها فقط تزئینین یا خانواده ازشون دارو درست می‌کنن یا نه ، اما مسئله اینه که گل نیلوفر چه کاربرد دارویی‌ای میتونه داشته باشه؟ دانه‌های نیلوفر که به اسم چیان‌نیو‌زی شناخته میشن، در طب سنتی به عنوان مسهل و ادرارآور استفاده میشدن. اما در عین حال میتونن بسیار سمی باشن و باید با احتیاط مصرف بشن.

گرگ‌کش | Wolfsbane در جلد پنجم لایت‌ناول، چیواو و زولین برای درست کردن یه نوع شیرینی میرن دنبال برگ بوته‌ی مُر، اما به جای اون، یه گیاه سمی به اسم گرگ‌کش یا اقونیطون جمع میکنن. گرگ‌کش یه گیاهی علفی با گلهای آبی و ارغوانیه که ریشه‌اش سمی و به مقدار کمی داروییه.

هنر لیان‌دان‌شو (کیمیاگری) | Liandan Shu (Alchemy) مسئله‌ی بعدی‌ای که سراغش میریم لیان‌دان‌شو یا یجورایی همون کیمیاگری خودمونه. دقیق تر بخوایم بگیم تبدیل عناصر شاخه‌ای از هنر لیان‌دان‌شو محسوب میشد؛ روشی برای تبدیل فلزات کم‌ارزش به طلا و فلزات نجیب. توی لایت ناول انیمه به چین شی هوانگ، اولین امپراتور چین و بنیان‌گذار سلسله‌ی چین اشاره شد که علاقه‌ی بسیار زیادی به جاودانگی داشت و گفته میشده که در دوران حکومتش گروهی از کیمیاگران رو برای یافتن اکسیر جاودانگی اعزام میکنه که البته این تحقیقات درنهایت به سرانجامی نمیرسه. این هنر در نهایت بیشتر از اینکه به جاودانگی یا تولید فلزات گران قیمت کمک کنه، به باروت‌سازی و صنایع دیگه راه پیدا کرد. همچنین با وجود اینکه کیمیاگری بی اساس بود و هیچوقت به نتیجه‌ی درست درمونی نرسید اما پایه‌های اولیه‌ی علم شیمی امروزی رو چید.

سیماب (جیوه) | Cinnabar (Mercury Sulfide) در تیتر قبلی به چین‌شی‌هوانگ اشاره شد که اولین پادشاه امپراتوری چین بود و علاقه‌ی عجیبی به جاودانگی داشت. گفته میشه اون درنهایت به دلیل مسمومیت ناشی از نوشیدن مکرر شربت حاوی جیوه در تلاش برای طولانی کردن عمرش، از دنیا میره. در لایت ناول مائو توضیح میده که در زمان‌های قدیم صاحبان قدرت به دنبال اکسیر جاودانگی بودن و نقره‌ای که شبیه آب به نظر میرسید رو مینوشیدن (که به احتمال زیاد به همین قضیه اشاره داشته) اما حقیقت اینه که تنها کاری که این ماده میکرد کوتاه کردن عمر بود. این فلز بخاطر شیوه‌ی حرکتش به اسم سیماب معروف شد. نکته‌ی جالب اینه که سیماب اگه به حالت مایع از بدن دفع بشه، سمیت چندانی نداره. اما اگه به صورت بخار استنشاق بشه یا با ماده‌ی دیگه‌ای ترکیب بشه، بسیار سمی میشه. این دقیقاً همون چیزیه که در طول تاریخ، کیمیاگران و پادشاهان رو به اشتباه انداخت و باعث شد خیلی‌هاشون جانشون رو از دست بدن.

آلبینیسم | Albinism اگر لایت‌ناول رو خونده باشین میدونید که در ادامه‌ی داستان با دو تا شخصیت جدید روبرو میشیم که هردوشون دارای یه اختلال ژنتیکی هستن و به نوعی بخشی از توطئه‌های کشور شائو رو پوشش میدن. به اصطلاح بهشون گفته میشد «آلبینوئید». آلبینیسم در دنیای واقعی یک اختلال ژنتیکی نادر هست که در اثر نقص در تولید رنگدانه‌های ملانین به وجود میاد که به دنبال این اختلال مو و پوست بدن بسیار روشن میشن. چشم‌ها هم بخاطر اینکه رنگدانه ای ندارن معمولا قرمز یا بنفش بنظر میرسن که بخاطر مشاهد‌ه‌ی مستقیم رگ‌های چشم اینجوری دیده میشه. این اختلال همچنین با حساسیت به نور و مشکلات بینایی همراهه. اختلال آلبینیسم گاهی در حیوانات هم اتفاق میفته. در گذشته مارها و روباه‌های سفید خوش یمن تلقی میشدن و مثل خدایان پرستیده میشدن. فراوانی آلبینیسم حدود ۱ نفر در ۲۰,۰۰۰ نفر برآورد میشه اما شیوعش در برخی مناطق خاص مثل بومی‌های آمریکای مرکزی یا برخی نواحی آفریقا به مراتب بیشتره.

تاتوره (داتورا) | Datura stramonium (Thornapple) تاتوره گیاهی یک ساله از خانواده‌ی سیب زمینی هست که توی زمین‌های خشک و کنار جاده‌ها رشد میکنه. شاید گل‌های سفید و قیفی شکل این گیاه در نگاه اول بی آزار به نظر برسن ولی در واقع تمام قسمت‌هاش سمی هستن. داخل این گیاهی موادی وجود داره که در دوز کم میتونن آرام بخش باشن و برای درمان آسم یا دردهای عصبی استفاده بشن اما در دوز بالا موجب توهم، هذیان تشنج و حتی مرگ میشن. در فرهنگ‌های مختلف به تاتوره القاب مختلفی نظیر علف شیطان، سیب شیطان و گل شیپور شیطان داده شده. تاتوره نمونه‌ی کاملی از این حقیقته که در طبیعت مرز بین دارو و سم خیلی باریکه.

گل صدتومانی | Peony (Botan) گل صدتومانی یا پیونی در این انیمه هم به عنوان یک عنصر بصری و نمادین و هم به عنوان یک گیاه دارویی ظاهر میشه. این گل که بومی چینه بیش از دوهزار ساله که در این مکان پرورش داده میشه و به دلیل زیبایی خیره‌کننده‌ و عطر دل‌ا‌نگیزش جایگاه ویژه‌ای رو در فرهنگ و طب سنتی شرق آسیا از آن خودش کرده. در شرق آسیا ریشه‌ی این گیاه رو برای درمان تب و تشنج استفاده می‌کردن و به عنوان یکی از قدیمی‌ترین گیاهان دارویی چین شناخته میشده . اما دانه و ریشه‌ی این گل سمی هستن و مصرف زیادش می‌تونه مشکلات گوارشی و افزایش تپش قلب رو به همراه داشته باشه.