خون آشام ها از کجا آمدند؟

دروددد به همگیییی😭💞 خوبین؟ امروز قراره بریم سراغ یکی از ترسناک‌ترین موجودات افسانه‌ای تاریخ و ببینیم اصلا خون‌آشام‌ها از کجا اومدن و چرا مردم واقعا به وجودشون باور داشتن؟

وقتی اسم خون‌آشام میاد، احتمالاً اولین چیزی که یادت میاد یه موجود رنگ‌پریده با دندون‌های نیش و شنل سیاهه. اما این تصویری که امروز می‌شناسیم، خیلی جدیده. افسانه‌های مربوط به موجوداتی که بعد از مرگ دوباره برمی‌گشتن، قرن‌ها قبل از نوشته شدن «دراکولا» وجود داشتن. در بخش‌هایی از اروپای شرقی، مردم باور داشتن بعضی مرده‌ها بعد از دفن شدن آرام نمی‌گیرن و شب‌ها از قبر بیرون میان تا به زنده‌ها آسیب بزنن. این باور فقط یه داستان ترسناک برای سرگرمی نبود. مردم واقعاً از این اتفاق می‌ترسیدن و گاهی برای جلوگیری از برگشتن مرده‌ها، قبرشون رو دوباره باز می‌کردن. اما سؤال عجیب اینجاست: چطور ممکن بود آدم‌هایی که مرده بودن، برای مردم شبیه موجوداتی زنده به نظر برسن؟

امروز اگر چند نفر از اعضای یک خانواده پشت سر هم بیمار بشن، احتمالاً دنبال یک بیماری یا عامل مشترک می‌گردیم. اما چند صد سال پیش، مردم هنوز چیزی از میکروب‌ها و بیماری‌های واگیردار نمی‌دونستن. حالا تصور کن یک نفر از یک خانواده می‌میره و چند هفته بعد، یکی دیگه هم بیمار میشه و از دنیا میره. بعد نفر سوم... برای مردم اون زمان، پیدا کردن یک توضیح ترسناک خیلی راحت‌تر بود. ممکن بود فکر کنن مرده‌ای که دفن شده هنوز آرام نگرفته و شب‌ها از قبر بیرون میاد. مخصوصاً وقتی مرگ‌های پشت سر هم اتفاق می‌افتادن و هیچ توضیح علمی‌ای براشون وجود نداشت. به این ترتیب، بیماری و ترس می‌تونستن کنار هم قرار بگیرن و چیزی بسازن که بعدها تبدیل به افسانه‌ی خون‌آشام شد.

اما شاید ترسناک‌ترین قسمت ماجرا، خودِ جنازه‌ها بودن. بدن انسان بعد از مرگ فوراً از بین نمی‌ره. تجزیه‌ی بدن یک فرایند تدریجیه و در طول اون، تغییرات زیادی اتفاق میفته. مثلاً پوست ممکنه جمع بشه و باعث بشه مو و ناخن‌ها بلندتر به نظر برسن؛ در حالی که واقعاً بعد از مرگ رشد نکردن. از طرف دیگه، گازهایی که در بدن تولید میشن می‌تونن باعث تورم و تغییر شکل بدن بشن و حتی مایعاتی از دهان یا بینی خارج بشه. حالا این صحنه رو چند صد سال قبل تصور کن؛ بدون پزشکی مدرن، بدون شناخت فرایند تجزیه و با ترس از مرده‌هایی که ممکنه برگردن. اگر قبر کسی رو باز می‌کردی و می‌دیدی بدنش آن‌طور که انتظار داشتی تغییر نکرده، شاید واقعاً فکر می‌کردی این مرده هنوز نمرده.

جالبه که داستان موجوداتی شبیه خون‌آشام فقط مخصوص اروپای شرقی نبود. در فرهنگ‌های مختلف، موجوداتی وجود داشتن که با مردگان، خون یا «نیروی زندگی» انسان‌ها ارتباط داشتن؛ اما همه‌شون شبیه خون‌آشام‌های امروزی نبودن. بعضی از این موجودات شبیه روح بودن، بعضی هیولا و بعضی حتی انسان‌هایی که بعد از مرگ تغییر می‌کردن. بعضی‌ها خون می‌خوردن و بعضی اصلاً کاری با خون نداشتن و در عوض نیروی حیاتی آدم‌ها رو می‌گرفتن. یعنی چیزی که امروز بهش می‌گیم «خون‌آشام»، در واقع نتیجه‌ی یک داستان واحد نیست. باورهای مختلف در طول قرن‌ها شکل گرفتن و بعد بعضی از ویژگی‌هاشون با هم ترکیب شدن. دراکولا فقط یکی از آخرین قطعه‌های این پازل بود، نه نقطه‌ی شروعش.

تصویری که امروز از خون‌آشام‌ها داریم، تا حد زیادی با یک کتاب تغییر کرد. سال ۱۸۹۷، نویسنده‌ی ایرلندی Bram Stoker رمان «دراکولا» رو منتشر کرد. دراکولای استوکر دیگه فقط یک مرده‌ی ترسناک نبود. یک اشراف‌زاده‌ی مرموز بود که در قلعه‌ای دورافتاده زندگی می‌کرد و شب‌ها به شکار انسان‌ها می‌رفت. استوکر از افسانه‌های قدیمی خون‌آشام‌ها و همین‌طور شخصیت تاریخی ولاد سوم الهام گرفته بود، اما خیلی از چیزهایی که امروز درباره‌ی خون‌آشام‌ها عادی به نظر می‌رسه، بعدها با ادبیات و سینما معروف شد. بعد از دراکولا، خون‌آشام کم‌کم از یک موجود ترسناک محلی تبدیل شد به یکی از معروف‌ترین هیولاهای فرهنگ عامه.

امروز هیچ مدرک علمی معتبری برای وجود خون‌آشام‌ها به شکل موجوداتی که شب‌ها از قبر بیرون میان و خون انسان می‌خورن وجود نداره. اما شاید جالب‌تر از اینکه «آیا خون‌آشام‌ها واقعی بودن؟» این باشه که چرا انسان‌ها اصلاً به وجودشون باور کردن؟ بخشی از جواب احتمالاً در ترس‌های واقعی انسان پیدا میشه: ترس از مرگ، بیماری، تاریکی و چیزهایی که نمی‌فهمیدیم. وقتی این ترس‌ها با تغییرات عجیب بدن بعد از مرگ و نبودن دانش پزشکی ترکیب شدن، داستان‌هایی درباره‌ی مرده‌هایی که برمی‌گردن شکل گرفتن. بعد ادبیات و سینما این داستان‌ها رو تغییر دادن و چیزی ساختن که امروز می‌شناسیم.شاید خون‌آشام‌ها هیچ‌وقت واقعاً از قبر بیرون نیومده باشن؛ اما ترسی که باعث شد انسان‌ها آن‌ها را خلق کنند، کاملاً واقعی بود.