راز علمی توهم چهره در آینه

تا حالا شده چند دقیقه به چهره خودت توی آینه خیره بشی؟ شاید فکر کنی اتفاق خاصی نمی‌افته.. اما مغزت ممکنه بعد از مدتی تصویر کاملاً متفاوتی بهت نشون بده.

اگر چند دقیقه به چشمای خودت توی اینه خیره بشی ممکنه بعد از یه مدت احساس کنی چهره‌ات داره تغییر می‌کنه، انگار اجزای صورتت کشیده شدن، محو شدن یا حتی صورت یه آدم دیگه رو می‌بینی! شاید این اتفاق ترسناک به نظر برسه، اما دانشمندا میگن این یه پدیده کاملاً طبیعیه و اسمش «توهم چهره در آینه» (Strange-Face Illusion) هست.

این پدیده اولین بار توسط روان‌شناس ایتالیایی، Giovanni Caputo، بررسی شد. اون از چند نفر خواست حدود ۱۰ دقیقه توی یه محیط کم‌نور به چهره خودشون توی آینه خیره بشن. نتیجه خیلی عجیب بود! بیشتر افراد گفتن احساس کردن صورتشون تغییر کرده، بعضی‌ها چهره یه فرد غریبه رو دیدن، بعضی‌ها یکی از اعضای خانواده‌شون رو تشخیص دادن و حتی بعضی‌ها گفتن صورت حیوانات یا موجودات ترسناک رو دیدن.

اما چرا همچین چیزی اتفاق می‌افته؟ یکی از مهم‌ترین دلیل‌ها اثر تروکسلر (Troxler Effect) هست. وقتی مدت زیادی به یه نقطه ثابت خیره میشیم، مغز کم‌کم اطلاعاتی رو که تغییری نمی‌کنن، نادیده می‌گیره. به همین خاطر بعضی قسمت‌های تصویر محو می‌شن یا تغییر شکل پیدا می‌کنن و مغز سعی می‌کنه اون قسمت‌های ناقص رو خودش کامل کنه.

نور کم هم توی این اتفاق نقش مهمی داره. وقتی نور کافی نباشه، مغز نمی‌تونه همه جزئیات صورت رو دقیق پردازش کنه و برای کامل کردن تصویر، از الگوهایی که از قبل توی حافظه داره استفاده می‌کنه. به همین دلیل ممکنه احساس کنیم چهره‌مون عوض شده یا حتی صورت شخص دیگه‌ای رو می‌بینیم.

از طرف دیگه، مغز انسان به‌طور طبیعی برای تشخیص چهره‌ها ساخته شده. حتی گاهی توی ابرها، لکه‌های دیوار یا سنگ‌ها هم صورت انسان می‌بینیم. به این ویژگی پاریدولیا (Pareidolia) میگن. وقتی تصویر چهره توی آینه ناقص یا مبهم می‌شه، مغز هم ممکنه صورت‌های جدیدی رو از روی همون اطلاعات ناقص بسازه.

در این مورد دانشمندا یه آزمایش جالب انجام دادن. از یه زن و یه مرد که تا اون روز اصلاً همدیگه رو ندیده بودن خواستن توی یه اتاق کم‌نور، روبه‌روی هم بشینن و فقط ۱۰ دقیقه به چشمای همدیگه خیره بشن. اوایل هر دو معذب بودن و سعی می‌کردن نخندن، اما بعد از چند دقیقه اتفاق‌های عجیبی افتاد. بعضی‌ها گفتن احساس می‌کردن زمان خیلی کند می‌گذره یا انگار از بیرون دارن خودشون رو تماشا می‌کنن. و بعضیا میگفتن انگار چهره طرف مقابلشون عوض شده بود و شکل یه چهره دیگه رو به خودش گرفته بود!

عکس بالا که دارین مشاهده می‌کنین تصویری هست که طراحان حرفه ای بعد از انجام این آزمایش از چیزی که دیدن کشیدن.

پس برخلاف چیزی که توی بعضی ویدیوها یا شبکه‌های اجتماعی گفته میشه، هیچ مدرک علمی وجود نداره که نشون بده این اتفاق به مسائل ماورایی، روح یا موجودات ناشناخته ربطی داره. چیزی که تغییر می‌کنه، چهره شما نیست؛ بلکه نحوه پردازش تصویر توسط مغزتونه.