چلنجر ، پرتابی که نباید انجام میشد !

تاریخ اکتشافات فضایی همواره با شکست های متعددی همراه بوده است . از سقوط موشک های نخستین تا انفجار آپولو ۱ روی سکوی پرتاب . اما سانحه چلنجر در سال ۱۹۸۶ ، شکستی از جنس دیگر بود . نه به خاطر خطای محاسباتی ، بلکه نادیده گرفتن یک هشدار ساده !

حادثه ای که جهان را شوکه کرد : - در تاریخ ۲۸ ژانویه سال ۱۹۸۶ میلادی ، جهان شاهد یکی از تلخ ترین لحظات تاریخ فضانوردی بود . شاتل فضایی چلنجر تنها ۷۳ ثانیه پس از پرتاب ، در آسمان شهر فلوریدا متلاشی شد . این حادثه نه تنها جان هفت فضانورد را گرفت ، بلکه مسیر برنامه فضایی ناسا را برای همیشه تغییر داد .

شاتل چلنجر چه بود ؟ : - شاتل چلنجر دومین مدارگرد برنامه شاتل های فضایی ناسا بود که در سال ۱۹۷۳ وارد خدمت شد . این شاتل در مدت کوتاه فعالیتش ، چندین ماموریت موفق انجام داده که از جمله آنها : پرتاب چندین ماهواره ، انجام آزمایش های علمی در مدار و اولین راهپیمایی فضایی یک زن آمریکایی . شاتل چلنجر در مجموع ۱۰ ماموریت انجام داد و بیش از ۶۲ روز را در فضا سپری کرد . چلنجر نماد فناوری و غرور آمریکا در دهه ۸۰ میلادی بود .

ماموریت STS-51-L : - این ماموریت بیست و پنجمین ماموریت شاتل های فضایی ناسا بود که آن را به عنوان یک ماموریت نسبتا پیچیده برنامه ریزی کرده بودند . مدت زمان پیش بینی شده برای انجام ماموریت ۶ روز و ۳۴ دقیقه در نظر گرفته شده بود و قرار بود در تاریخ ۲۸ ژانویه سال ۱۹۸۶ ، ساعت ۱۱:۳۸ دقیقه صبح از پایگاه فلوریدا پرتاب و پس از ۹۶ بار چرخش به دور زمین ، در تاریخ ۳ فوریه ۱۹۸۶ در همان پایگاه به زمین بنشیند . در این ماموریت قرار بود یک ماهواره مخابراتی در مدار زمین قرار گیرد و این ماموریت برنامه ای با هدف الهام بخشی به نسل جوان طراحی شده بود .

خدمه پرواز : - ماموریت STS-51-L شامل هفت خدمه پرواز بود که عبارت از : ۱- فرانسیس اسکوبی (فرمانده) ، ۲- مایکل اسمیت (خلبان) ، ۳- رونالد مک نیر ، ۴- الیسون اونیزوکا ، ۵- جودیت رزینیک ، ۶- گرگوری جرویس ، ۷- کریستا مک اولیف . - کریستا مک اولیف معلمی بود که از بین ۱۱۰۰۰ معلم دیگر برای برنامه فضایی «معلمی در فضا» انتخاب شده بود . حضور او باعث شده بود که میلیون ها دانش آموز در سراسر دنیا این پرتاب را به صورت زنده تماشا کنند .

شرایط روز پرتاب : - صبح روز پرتاب ، دما هوا به طور غیر معمول پایین بود و به زیر صفر درجه سانتی گراد میرسید . یخ روی سکوی پرتاب تشکیل شده بود و شرایط پرتاب را دشوار میکرد . برخی از مهندسان شرکت «مورتون تیوکول» که سازنده بوستر ها بودند ، هشدار دادن که سرما هوا میتواند به قطعات لاستیکی حساس آسیب برساند و این پرتاب باید در دما بالای ۵۳ درجه فارنهایت انجام گیرد . اما مدیریت ناسا هشدار را نادیده گرفت و با وجود مخالفت های بسیار ، پرتاب را لغو نکرد .

لحظه انفجار : - شاتل چلنجر در ساعت ۱۱:۳۸ دقیقه به وقت محلی پرتاب شد . در ثانیه ۷۳ پرواز شاتل ، ناگهان یک شعله از کنار بوستر سمت راست دیده شد . سپس مخزن سوخت خارجی منفجر شد و سازه شاتل به کلی از هم پاشید و در برابر دیدگان میلیون ها انسان متلاشی شد . تصویر انفجار به شکل ابر سفید شاخه دار در آسمان ثبت شد . تصویری که هنوز هم در ذهن بسیاری باقی مانده است .

علت فنی حادثه : - تحقیقات نشان داد علت اصلی حادثه ، نقض در اورینگ ها «O-ring» بوده است . اورینگ ها حلقه های لاستیکی کوچکی بودند که در محل اتصال قطعات بوستر سوخت جامد ، نقش آبندی داشتند . در دمای پایین این حلقه ها خاصیت انعطاف پذیری خود را از دست داده اند و نتوانستند به درستی آبندی کنند . در نتیجه گاز داغ از شکاف ها خارج شده و به مخزن سوخت آسیب رساند . درنهایت انفجار رخ داد و شاتل متلاشی شد . شواهد نشان میداد که قطعات بزرگ مداری ، از جمله محفظه سرنشینان تا حد زیادی سالم مانده بود و پس از سقوط آزاد از ارتفاع ۹ مایلی با سرعت ۳۳۰ کیلومتر بر ساعت به سطح اقیانوس برخورد کرد . برخورد شدید محفظه سرنشینان با سطح آب اقیانوس باعث متلاشی شدن محفظه شده بود و علت مرگ سرنشینان بیان شد .

پیامد های حادثه : - غم انگیز ترین پیامد ، کشته شدن تمام ۷ سرنشین شاتل بود . سرنشینانی که سال ها برای رسیدن به این جایگاه تلاش کرده بودند ، در مدت ۷۳ ثانیه در برابر خانواده هایشان متلاشی شدند . تمام برنامه های فضایی شاتل ها تا ۳۲ ماه متوقف شد و باعث شد بسیاری از ماموریت های علمی - تجاری به تاخیر بیفتد . ساختار مدیریتی ناسا تغییر کرد و شرایط ایمنی سخت تر پیگیری میشد . هزینه های سنگینی به علت تاخیر در پرتاب ها برای ناسا به بار اومد او را تا مرز ورشکستگی برد . همچنین تغییر عمده ای در طراحی قطعات شاتل پدید آمد .

درس های ماندگار چلنجر : - سانحه چلنجر نشان داد که فشار سیاسی و رسانه میتوانند بر تصمیم های فنی تاثیر بگذارد . گاهی تصمیمات اشتباه هر چند کوچک میتواند به فجایع بزرگ ختم شود . چلنجر فقط یک انفجار نبود ، بلکه هشداری برای ایمنی در تمامی صنایع بود . اگر آن روز هشدار کارشناسان نادیده گرفته نمیشد ، هیچگاه آن انفجار رخ نمیداد و انسان ها بی گناه ، قربانی تصمیمات اشتباه مدیریتی ناسا نمیشدند . ریچارد فاینمن ، کمسیون تحقیق حادثه چلنجر گفت :«برای موفقیت یک فناوری ، واقعیت باید بر تبلیغات مقدم باشد ، نه بر عکس». این جمله دقیقا حادثه چلنجر را شرح میدهد . سانحه ای که نه بخاطره خطای محاسباتی ، بلکه نادیده گرفتن یک هشدار ایمنی تحت تاثیر فشار سیاسی و رسانه اتفاق افتاد .