سایه های هیروشیما؛ شاهدان خاموش یک فاجعه!

صبح بود و شهر ، تازه از خواب برخواسته بود. مردم ، مثل هر صبح ، برای شروع یک روز دوباره حرکت کردند. هرکسی به کاری مشغول بود، یکی صبورانه روی پله ها، منتظر باز شدن شعبه ی بانک بود. کودکی با بی صبری به حیاط خانه رفت تا بازی شب قبل را ، که موقع خواب رها کرده بود، ادامه دهد. صبح معمولی بود. شهر، ارامش همیشه را داشت. تا اینکه در چند دقیقه، این صبح آرام، به یک خاطره بدل شد. شهر "هیروشیما" با زندگی های در جریان آن، در یک لحظه، توسط "پسر کوچولو" بلعیده شد.

"پسر کوچک" یا "little boy"، نام بمب هسته ای ست که در ۶ اوت ۱۹۴۵ ، آن فاجعه ی عظیم را به بار اورد‌. آن فاجعه، انفجار این بمب در شهر هیروشیما ، در کشور ژاپن بود که در اواخر جنگ جهانی دوم، ژاپن را مجبور به تسلیم بی قید و شرط کرد. اتفاقی که افتاد، نه در آن لحظه، بلکه در طولانی مدت تبعات خوفناکی داشت. موج عظیم انفجار که علاوه بر تلفات بسیار، روی بازماندگان حادثه هیروشیما (هیباکوشا) و نسل های بعد از آن نیز آثار جبران ناپذیری داشت. تولد نوزادان با نقص های ژنتیکی، عقب ماندگی های ذهنی و... از جمله آثار این جنایت بشری بود. شاید تا امروز اخبار و مستندات زیادی از بازماندگان هیروشیما، شنیده یا دیده باشیم. این انسان ها، موفق شدند از انفجار هسته ای نجات پیدا کنند. البته، همه به یک اندازه خوش شانس نبودند.

مدتی بعد از انفجار عظیم اتمی در هیروشیما، محققان و خبرنگاران متعددی به شهر رفتند تا آثار و خرابی های به بار آمده را بررسی کنند. بیمارستان ها، مردم بیگناه و جامعه ی یک شهر پرجمعیت، همه توسط بمب آمریکایی از بین رفته بود. در میان خرابی های به بار امده، پدیده ای تکان دهنده خودنمایی میکرد : سایه ها سایه های قربانیانی که بر روی دیوار ها و سطوح سنگی شهر ، بجا مانده بود.

این سایه ها، متعلق به افرادی ست که در لحظه ی انفجار، نزدیک سطوح مقاوم بناهای شهر بودند. تشعشات عظیم، در لحظه ی انفجار، نور و گرمای بسیار زیادی را بر اثر واکنش های هسته ای اورانیوم درون بمب، تولید کرد. این گرما و نور، با هر چیزی که مقابلش قرار گرفت، از جمله دیوار ها و بناهای سنگی، واکنش داد و باعث تغییر رنگ آن شد. در این میان، انسان ها، اشیاء و هر چیزی که مقابل این سطوح بودند، مانند سپری در برابر حرارت شدید ، عمل کردند. آنها بیشتر حرارت و نور را به خود جذب کردند و مانع رسیدن گرما به سطوح پشت سرشان شدند. این تفاوت رنگ بین سفیدی سطوح و محلی که از گرما مصون بود، نقوشی به شکل "سایه" را ایجاد کرد. این سایه ها، برای همیشه به میراث وحشتناک یک جنایت بی سابقه تبدیل شد. معروفترین سایه ی بجا مانده، مخصوص فردی است که در اخرین لحظات زندگی اش ، روی پله های بانک سومیتومو در هیروشیما، برای باز شدن بانک به انتظار نشسته بود.

برای درک بهتر علم ترسناک پشت این پدیده، آزمایشی صورت گرفته است. در این ازمایش، فردی مقابل گرمای شدید طبیعی ایستاده است و تصاویر او، توسط دوربین های حرارتی ثبت می‌شود. در ابتدا با ایستادن مقابل نور، راه عبور نور و رسیدن آن به دیوار پشت فرد، سد می‌شود و سایه ی مرئی ایجاد می‌شود. اما ماجرا فقط این نیست، بلکه با قرار گرفتن روبروی گرما و نور، شخص یک سایه ی حرارتی نیز بجا می‌گذارد که مانع عبور گرما می‌شود. با این تفاوت که با حرکت فرد، این سایه با تاخیر نسبت به سایه ی مرئی جابجا می‌شود ، که احتمالا به دلیل کند تر بودن سرعت جذب گرمای ایجاد شده، توسط دیوار پشت سر فرد است. درواقع فرد با ایستادن روبروی دیوار، مانع رسیدن گرما به آن شده، و پشت محل ایستادن او نسبت به سایر نقاط دیوار، گرمای کمتری جذب می‌کند. با حرکت فرد، این گرما با تاخیر دوباره به دیوار می‌رسد و سایه فرد جابجا می‌شود. کافیست جای نور و گرمای طبیعی را ، با گرمای ایجاد شده توسط بمب هسته ای، جابجا کنید. آنگاه متوجه ی تفاوت حجم گرمای این دو خواهید شد.

گرچه از سایه های باقیمانده روی سطوح، تعداد کمی بعد از انفجار باقیماند؛ اما دانشمندان و متخصصان، از روی محاسبه زاویه سایه ها و محل احتمالی ایستادن مردم، تعیین کردند که بمب در کدام نقطه از آسمان منفجر شده است. پس از کشف سایه ها، تلاش هایی برای حفظ آنها در سطح شهر نیز انجام شد‌. بعضی از آنها هم به موزه ها منتقل شدند تا به عنوان یادآور اثرات وحشتناک سلاح های هسته ای ، باقی بمانند. موزه یادبود صلح هیروشیما، به طور ویژه ای این سایه هارا برای بازدیدکنندگان به نمایش گذاشته اند. بعد از پایان جنگ جهانی دوم، اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده امریکا، نزدیک نیم قرن وارد رقابت تولید تسلیحات هسته ای شدند. در این میان، برای جلوگیری از تکرار حوادث وحشتناک، یک جنبش جهانی به راه افتاد که در این جنبش، تصاویر سایه های هیروشیما، برای برجسته کردن آثار سلاح های هسته ای، مورد توجه قرار گرفت.