10 "ایسم" معروف که شنیدید اما نمیدانید؛

احتمالا همه ی شما تا الان اصطلاحاتی مثل؛ فاشیسم، لیبرالیسم، کمونیسم و... رو شنیدید، اما مطمئنا بسیاری از شما معنی اون هارو نمیدونید، پس تا اخر این پست باما همراه باشید تا بهشون بپردازیم... (پست به سبک جدید)

-چرا بعضی ها "ایسم" هستن و بعضی ها "ـیست"؟ فرقشون چیه؟ فرق این دو، اغلب بخاطر ورود کلمات از زبان های دیگه مثل انگلیسی و فرانسوی، تلفظ و نگارش اون ها در زبان فارسی هست. توضیح درستش میشه؛ ism در زبان فارسی که از واژه یونانی ismos گرفته شده برای نشان دادن مکتب، ادئولوژی، نظام فکری و... هست. پسوند ist هم، که ریشه یونانی دارد، برای نشان دادن پیروی یا طرفداری از اون مکتب به کار میره. به طور خلاصه میتوانم بگم که؛ ایسم به معنی مکتب هست. ایست به معنی پیرو اون مکتب هست. رئالیسم یک مکتب و رئالیست پیرو اون مکتب هست. برای باقی اصطلاحات هم همین صدق میکنه.

اولین مورد؛ ناسیونالیسم هست. -ناسیونالیسم یعنی چی؟ به زبان ساده ناسیونالیسم یعنی عشق و وفاداری بیش از حد به کشور و سرزمین مادری، جوری که ناسیونالیست ها گاهی فکر میکنند:«ملت من بهترینه، منم وظیفمه که منافعش رو در الویت قرار بدم.» در نگاه اول ممکنه خوب بنظر برسه؛ برای مثال باعث اتحاد میشه برای پیشرفت، اما گاهی هم باعث برتری طلبی نسبت به باقی کشور ها میشه و دردسرهایی این چنین ایجاد میکنه...

مورد اول؛ لیبرالیسم هست. -لیبرالیسم به زبان ساده یعنی چی؟ لیبرالیسم به زبان ساده یعنی تاکید زیاد بر ازادی های فردی، حقوق بشر، دموکراسی و برابری. خلاصه حرفشون اینه که دولت نباید زیاد دخالت کنه و همه حق ازاد بودن رو دارن. البته این نکته رو هم بگم که؛ لیبرالیسم انواع مختلفی داره، از لیبرالیسم کلاسیک تا مدرن، که اگر فرصت شد در اینده به این ها هم میپردازیم...

مورد سوم؛ سوسیالیسم هست. -این سوسیالیسم یعنی چی؟ سوسیالیسم به زبان ساده یعنی باید روی برابری اجتماعی و اقتصادی تمرکز کنیم. اینطوری که باور دارن باید ثروت و منابع دنیا به طور عادلانه تری تقسیم بشه و در این مکتب دولت نقش پررنگی داره. هدفشون خوبه؛ برابری، کم کردن فاصله طبقاتی و رفاه همگانی، اما خب مسائل زیادی پیش میاد که باعث دور شدن حکومت سوسیالیسم از ارمان هاش میشه، که در اینده به این هم خواهیم پرداخت...

مورد چهارم؛ کمونیسم هست. -کمونیسم رو خیلی شنیدم، این یعنی چی؟ کمونیسم یک شکل رادیکالی تر از سوسیالیسم هست که هدفش جامعه ای بدون طبقه(!!)، مالکیت خصوصی و دولت هست. اینطوری که انگار کل اون ملت با هم یک خونوادن و همه چیزشون مشترک هست، و همه چیز هم بر اساس نیاز تقسیم میشه و خلاصه در حرف همه چیز برابر و گل و بلبل بود؛ اما تاریخ نشان داده که برای به درستی پیاده کردن این ادئولوژی به یک نظام قدرتمند، اقتدارگرا و متمرکز نیاز هست که با اصول اولیه این ادئولوژی تضاد داره بخاطر اینکه بالاخره یکی باید اون نظام رو بگردونه؛ که از این هم میگذریم تا پست های بعد...

مورد پنجم؛ فاشیسم هست. -فاشیسم یعنی چی؟ فاشیسم یک ادئولوژی به شدت ملی گرا، اقتدارگرا و نظامی هست. از ویژگی هاش هم میتوانم بگویم؛ قدرت مطلق حاکم، سرکوب مخالفان و برتری ملت هست. فاشیسم معمولا با ناسیونالیسم افراطی و خشونت همراهه.

مورد ششم؛ اگزیستانسیالیسم هست. -این که خودتم نمیتونی بنویسیش و کپی-پیستش کردی یعنی چی؟ این مکتب تاکیدش بر ازادی فردی، مسئولیت و انتخاب هاست. این دیدگاه میگه اول ما به دنیا میایم، و بعد خودمون معنا و هدف زندگی رو میسازیم. خلاصه حرف این مکتب این هست که؛ ما فقط بدنیا اومدنمون مقدر شده بود، و بجز این هیچ سرنوشتی نیست و ما باید بسازیمش و کلا به تقدیر و سرنوشت اعتقاد ندارن. اکثرا هم با حس تنهایی، پوچی و اضطراب همراهه، چون مسئولیت کامل همه چیز، بر دوش خود فرده.

مورد هفتم؛ نیهیلیسم هست. -نیهیلیسم یعنی چی؟ مکتب نیهیلیسم به طور کلی یعنی اعتقاد به پوچی. این پوچی میتونه جنبه های مختلفی داشته باشه؛ پوچ گرایی وجودی(دنیا هیچ ارزش، هدف یا اهمیتی نداره و بعد مرگم هیچ چیز نیست)، پوچ گرایی معرفت شناختی(شک داره که ما میتونیم چیزی رو به طور قطعی بدونیم یا نه و اعتقاد داره که ما علم فهمیدن قطعی مسائل رو نداریم) و پوچ گرایی اخلاقی(خوب و بد، درست و غلط و... همگی ساختگی و فاقد ارزش ذاتی هستن). این مکتب هم به پیروانش حس افسردگی، پوچی، ناامیدی و حس هایی این چنین میده، چون فرد باور داره که هرکاری میکنه الکیه و خلاصه دنیا از بیخ و بن بیهوده و پوچ هست.

مورد هشتم؛ ماتریالیسم هست. -ماتریالیسم به چه معنیه؟ ماتریالیسم، همون طور که از اسمش مشخص هست، یعنی ماده گرایی. طبق باور های این مکتب هیچ چیز غیرمادی ای وجود نداره و همه چیز، از اگاهی گرفته تا افکارو احساسات، در نهایت به پدیده های فیزیک قابل توضیح هستن. ساده تر بگم حرف ماتریالیسم این هست که؛ ذهن فعالیتی از مغزه و چیز جدایی نیست که غیرمادی باشه. روح و... وجود ندارن و همه چیز از قوانین فیزیک پیروی میکنه. جهان رو میشه با مطالعه ماده، انرژی و قوانین فیزیک توضیح داد و... و اینطوری که مثلا میگن عشق یک واکنش الکتریکی و شیمیایی در مغز شماست، نه یک "روح" یا "عاطفه" غیرمادی.

مورد نهم؛ رئالیسم هست. رئالیسم به چه معنی هست؟ رئالیسم به زبان ساده یعنی باور به اینکه همه چیز خارج از ذهن ما وجود داره. دنیا همونطور که هست، هست. یک درخت درجنگل، حتی اگر هیچوقت نبینیدش هم، باز هم وجود دارد و در جنگل است. یک نکته هم بی افزونم؛ رئالیسم که در هنر و ادبیات دیدید به معنی نمایش واقعیت بدون کوچک ترین دخل و تصرف یا ارمانی کردنش هست، با این ادئولوژی اشتباه گرفته نشود.

مورد دهم؛ پراگماتیسم هست. -مکتب پراگماتیسم یعنی چی؟ این مکتب میگه حقیقت و معنی هرچیز به کارایی و نتیجه ش بستگی داره، چیزی که درسته اما نتیجه خوبی نداره اشتباهه، و چیزی که اشتباهه اما نتیجه ش درسته، درسته. برای مثال پختن یک کیک با روشی که طبق دستور پخت اشتباه هست، اما کیک رو خوشمزه تر میکنه، درسته چون نتیجه خوبی داره. یک نکته راجب پیروان این مکتب؛ پراگماتیست ها اغلب عمل گرا هستن و کمتر به تئوری های انتزاعی اهمیت میدن.