انیمیشن های تفکر برانگیز

هنوز عده‌ای در این جهان هستند که معتقدند انیمیشن مدیوم کوکان است و باید تنها به آن‌ها اختصاص داده شود. البته هنر محدودیت نمی‌شناسد و از هر جا و به هر شکلی شروع شود، پر و بال می‌گیرد. امروز انیمیشن با زیرشاخه‌های زیادش پر و بال گرفته است. دیگر فقط برای کودکان نیست و اگرچه همچنان ظاهری مناسب برای کودکان دارد. ابتکارات فیلمسازان و کمپانی‌های بزرگ انیمیشن‌سازی این مدیوم هنری را به سمت موضوعات و حتی جلوه بصری جدی‌تر برده است.

۱۰. یخ‌زده (Frozen) سال اکران: 2013 کارگردان: کریس باک، جنیفر لی صداپیشگان: کریستن بل، آیدینا منزل، جاناتان گروف، جاش گاد، سانتینو فونتانا، آلن تودیاک امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 63 از 100 خلاصه داستان: دختری جوان به نام آنا با کریستوف همراه می‌شود تا خواهرش السا که ملکه آدرلان است پیدا کند. السا توانایی خارق العاده تبدیل کردن همه چیز به یخ دارد و بر اثر یک اشتباه او سرزمین موروثی آن‌ها وارد یک زمستان ابدی شده است. حالا آنا باید تلاش کند با کمک دوستانش و خود السا سرزمین را از یخ‌زدگی نجات دهد. «یخ‌زده» با حدود 1.3 میلیارد پوند فروش یکی از شناخته شده‌ترین و موفق‌ترین فیلم‌های انیمیشن تمام دوران است که در ظاهر یک داستان قصه پریان زیباست، اما اگر کمی عمیق‌تر در آن دقیق شوید، به جز طرح توانمندسازی زنان روی مشکلات مربوط به سلامت روان هم تمرکز می‌کند. در واقع از طریق السا که به دلیل قدرت‌های جادویی غیرقابل کنترلش با مشکلاتی همچون انزوا، اضطراب و افسردگی دست و پنجه نرم می‌کند، به سلامت روحی و روانی می‌پردازد. تلاش و مبارزه او برای به دست آوردن کنترل توانایی هایش و فرار از آن را می‌توان نمادی از ترس و شرم ناشی از مسائل مربوط به سلامت روان دانست که او را به انزوا می‌کشاند. راه‌حل فیلم برای گذر از این مانع و مشکل نه همچون همیشه نشستن بر اسب سپید شاهزاده نیست، که تحکیم پیوند خواهرانگی است.

9. چه روز زیبایی (It’s Such a Beautiful Day) سال اکران: 2012 کارگردان: دان هرتزفلد صداپیشگان: دان هرتزفلد امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 100 از 100 خلاصه داستان: بیل که مبتلا به فراموشی و افسردگی است، تلاش می‌کند تا روح و روان در هم شکسته خود را درمان کند. «چه روز زیبایی» یک فیلم انیمیشن تجربی به کارگردانی، نویسندگی، انیمیشن، عکاسی، تهیه‌کنندگی و صداپیشگی دان هرتزفلد است. این فیلم از طریق ترکیبی از طنز منحصربه‌فرد و سوررئالیسم، زندگی بیل و مبارزات او را با مشکلات متعدد روانشناختی و روانی از جمله توهم، از دست دادن حافظه و سایر علائم مربوط به یک اختلال عصبی فرساینده دنبال می‌کند. مرگ و میر و مبارزه با افسردگی ناشی از یک بیماری فرسایشی از طریق کند و کاو در مسائل هستی حرف اصلی این انیمیشن درباره سلامت روانی است.

8. زندگی من به عنوان یک کدو (My Life as a Courgette) سال اکران: 2016 کارگردان: کلود باراس امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 99 از 100 خلاصه داستان: یک پسر نوجوان بعد از مرگ مادر دائم الخمرش به یتیم‌خانه فرستاده می‌شود تا در کنار دیگر بچه‌های بی‌سرپرست همسن و سال خودش زندگی کند. آنجا او معنای واقعی اعتماد و عشق را درک می‌کند. «زندگی من به عنوان یک کدو» فیلمی تکان‌دهنده درباره پسر جوانی به نام زوکینی (به معنای کدو سبز) است که پس از مرگ مادرش به یتیم‌خانه فرستاده می‌شود. در این محیط بسیار متفاوت، او مجبور می‌شود با انبوهی از چالش‌های احساسی جدید روبه‌رو شود که تأثیر عمیقی بر سلامت روان او می‌گذارد. این فیلم با زمان کمتر از هفتاد دقیقه و انیمیشن زیبا و پر از جنب و جوشش کاملاً طوری ساخته شده است که به‌راحتی برای مخاطبان تمام سنین مناسب باشد. به همین خاطر این امکان را پیدا کرده است تا به مسائل بسیار واقعی درباره سلامت روان بپردازد. ما زوکینی را می‌بینیم که در زندگی تازه‌اش در محیطی کاملاً آماده وارد کردن آسیب روحی به بچه چطور با احساسات پیچیده روبه‌رو می‌شود و با آن‌ها دست و پنجه نرم می‌کند. «زندگی من به عنوان یک کدو سبر» با به تصویر کشیدن همین جدال‌های احساسی درونی به شکلی ملموس و همدلی‌برانگیز می‌تواند به نوبه خود به مخاطبان جوان کمک کند تا احساسات خود را بهتر درک کنند.

7. انومالیسا (Anomalisa) انومالیسا، انیمیشن درباره سلامت روانی سال اکران: 2015 کارگردان: چارلی کافمن صداپیشگان: دیوید تیولیس، جنیفر جیسن لی، تام نونان امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 91 از 100 خلاصه داستان: نویسنده‌ای به نام مایکل استون درباره ارائه خدمات به مشتریان می‌نویسد. او به خوبی نمی‌تواند با مردم ارتباط برقرار کند و همه را یک شکل می‌بیند تا زمانی که با زنی متفاوت به نام لیزا در یک هتل آشنا می‌شود و ورق برمی‌گردد. وقتی چارلی کافمن قدم به وادی انیمیشن می‌گذارد، نتیجه می‌شود «آنومالیسا». اقتباسی از نمایشی که با نام مستعار فرانسیس فرگولی نوشته شده، درباره یک اختلال عجیب و غریب روانی به نام توهم فرگولی. شخصیت اصلی قصه، مایکل استون، نویسنده‌ مبتلا به این عارضه که درباره خدمت به مشتری می‌نویسد، نمی‌تواند بین ظاهر فیزیکی افراد تمایز قائل شود و همه را یکسان می‌بیند. بله، توهم فرگولی چنین معنایی دارد؛ یک وضعیت روانشناختی است که در آن فرد ممکن است بر این باور باشد که همه آدم‌ها در واقع یک نفرند. فیلم مستقیماً به این اشاره نمی‌کند که مایکل به این عارضه مبتلاست. از آنجا که بعد از آشنایی با زنی متفاوت به نام لیزا به یکباره همین یک نفر را با چهره‌ای متفاوت می‌بیند، پیداست که کافمن از این عارضه روانشناختی برای پرداختن به مشکلات مربوط به سلامت استفاده کرده است.

6. سنگ‌های توی جیب من (Rocks in My Pocket) سنگ‌های توی جیب من، انیمیشن درباره سلامت روانی سال اکران: 2014 کارگردان: سیگنه بومین صداپیشگان: سیگنه بومین امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 100 از 100 خلاصه داستان: فیلم بر اساس داستان‌های واقعی زندگی پنج زن از خانواده کارگردان از جمله خودش و مبارزه‌شان با افسردگی و خودکشی است. یک انیمیشن استاپ موشن دیگر درباره سلامت روانی که ظاهراً قالب انیمیشنی مناسبی برای پرداختن به موضوعات این چنینی است. شاید حال و هوای سنگین‌ نقطه مشترک‌شان است. «سنگ‌های توی جیب من» انیمیشنی زیبا، تکان‌دهنده، خنده‌دار و قدرتمند مجموعه‌ای است از داستان‌های درهم تنیده واقعی درباره زندگی پنج زن و مبارزه آن‌ها با افسردگی. فیلم با استفاده از تکنیک استاپ موشن، عناصر انیمیشن دو بعدی و سه بعدی را با هم ترکیب کرده، به موفقیتی مهم دست یافت و تحسین جهانی را دریافت کرد.

5. در جست‌وجوی دوری (Finding Dory) سال اکران: 2016 کارگردان: اندرو استنتون صداپیشگان: الن دی‌جنرس، آلبرت بروکس، اد اونیل، کیتلین اولسون، یوجین لوی، تای بورل، داین کیتن، ویلم دفو امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 94 از 100 خلاصه داستان: یک سال بعد از پیدا کردن نمو، در سواحل کالیفرنیا دوری به یاد می‌آورد خانواده‌ای دارد که در آن سر دریا زندگی کنند و با کمک دوستانش به دنبال خانواده می‌گردد. اما سر از یک مؤسسه تحقیقات دریایی در می‌آورد و از دوستانش جدا می‌افتد. نمو و پدرش سعی در نجات او دارند. ادامه انیمیشن یلم بسیار موفق «در جست‌وجوی نمو» (Finding Nemo) یک کلاس پیشرفته در مخابره پیام‌ای مثبت به بچه‌ها در خصوص مسائل مربوط به سلامت روان است. با قصه‌ای جذاب و تکان‌دهنده و انیمیشنی خیره‌کننده. شخصیت دوری از «در جست‌وجوی نمو» می‌آید. ماهی فراموشکاری که اینجا شخصیت اصلی است (با صداپیشگی الن دی جنرس) و در تلاش با وجود حافظه کوتاه‌مدت ضعیفی که دارد والدین گمشده‌اش را پیدا کند. از عارضه فقدان حافظه کوتاه‌مدت گرفته تا بحران هویتی را می‌توان در همین یک خط پیدا کرد. و فقط دوری نیست که چالش‌ها و مشکلاتی در زندگی‌ زیر آبی‌اش دارد. تمام شخصیت‌های دنیای درخشان زیر آب پیکسار در قصه دوری چالش‌های شخصی خود را دارند که باید بر آن‌ها غلبه کنند. نمو با باله ناقص خود ناتوانی جسمی دارد، پدر نمو مشکل اضطراب و دوری هم که تکلیفش مشخص است.

۴. مری و مکس (Mary and Max) سال اکران: 2009 کارگردان: آدام اِلیوت صداپیشگان: فیلیپ سیمور هافمن، تونی کولت، اریک بانا امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 95 از 100 خلاصه داستان: دوستی یک دختر کوچولوی هشت ساله با یک مرد یهودی چهل و چهار ساله از طریق نامه‌نگاری شکل می‌گیرد. این رابطه از هشت سالگی دختر تا بیست و شش سالگی او ادامه دارد. «مری و مکس» را شاید خیلی‌ها اصلاً مناسب بچه‌ها ندانند. خط داستان را بشنوید. یک دوستی کاملاً نامتحمل از طریق مکاتبه و نامه‌نگاری میان یک دختربچه هشت ساله در استرالیا و مردی چهل و چهار ساله در امریکا. نه، نترسید؛ رابطه‌شان بیست سال طول می‌کشد اما معصومانه است و هرگز در این سال‌ها یکدیگر را نمی‌بینند. مری دختری تنهاست و مکس مردی با مشکل اضافه‌وزن و سندرم آسپرگر که یک نوع اختلال رشد عصبی است. پزشکی اتریشی به نام هانس آسپرگر این اختلال را معرفی کرد. کسی که به سندرم آسپرگر مبتلاست، با مشکلات قابل توجه در ارتباط بین فردی و ارتباط غیرکلامی و ارتباط چشمی مستقیم و اشکال در انجام حرکات پیچیده فیزیکی مثل رقص مواجه است. معمولاً علایق و رفتارهای وسواسی و تکراری همراه این اختلال است. بهره هوشی این افراد بالاتر از میانگین جامعه است و استعداد فوق‌العاده خوبی در ریاضیات و تحلیل، کامپیوتر و حتی علوم انسانی دارند. برعکس افراد عادی، از کلیات به سمت جزئیات می‌روند و معمولاً در افکار خود غرق می‌شوند و دارای تفکرات عمیق و تصویرسازی ذهنی قوی و تخیلی قوی هستند.

3. روح (Soul) سال اکران: 2020 کارگردان: پیت داکتر صداپیشگان: جیمی فاکس، تینا فی، گراهام نورتون، ریچل هاوس، آلیس براگا، ریچارد آیوادی، فیلیسیا رشاد، دانل راولینگز، کوئستلاو، آنجلا باست، فورچون فیمستر امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 95 از 100 خلاصه داستان: جو یک نوازنده و معلم موسیقی است که زندگی‌اش بر وفق مرادش نبوده است. او به موسیقی جاز علاقه زیادی دارد و در نواختن موسیقی هم مهارت دارد. او به دنیایی دیگر سفر می‌کند تا به یک نفر کمک کند که علاقه واقعی‌اش را پیدا کند. پیکسار از ابتدا سیاست کاری‌اش در تولید انیمیشن را با پرداختن به مسائل جدی‌تر و واقعی‌تر در این حوزه مشخص کرد. دیگر قرار نبود انیمیشن فقط به دنیای خیالی قصه پریان پایان خوش دیزنی خلاصه شود. همین شد که دیزنی متوجه شد باید با خریدن پیکسار رقیبش را به شریکش تبدیل کند. انیمیشن «روح» یکی از کارهای این مجموعه است که عمیق نیست، فوق عمیق است. حتی بزرگسالان هم در دنبال کردن خط داستانی و درک پیامش به مشکل برمی‌خورند، بس که پیچیده است. جو، نوازنده جازی است که از زندگی‌اش راضی نیست. او رؤیاهایی بزرگی برای خودش در سر دارد که احساس می‌کند هرگز به آن‌ها نمی‌رسد. یک تصادف ناگهانی و رفتن به کما آخرین و نامحتمل‌ترین چیزی است که در ابتدای فیلم انتظار داریم. کلیشه این است که ببینیم این شخصیت چطور در جهان واقعی روی زمین بر مشکلاتش غلبه می‌کند و به آرزویش می‌رسد. اما از تصادف به کما می‌رود و ینندگان را با خود به سفری به دنیای پس از مرگ می‌برد. آنجا او باید تلاش کند تا روحش را دوباره با بدنش پیوند بدهد.

. سرویس تحویل کی‌کی (Kiki’s Delivery Service) سال اکران: 1989 کارگردان: هایائو میازاکی صداپیشگان: می‌نامی تاکایاما، ری ساکوما، کاپی یاماگوچی امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 98 از 100 خلاصه داستان: دختر جادوگر جوانی به نام کی‌کی به دلایلی مجبور می‌شود مستقل زندگی کند. در این راه او خود را در زندگی سخت اجتماعی می‌بیند. او با استفاده از قدرت جادویی خود شروع به کار می‌کند و این ماجراهای زیادی را برایش پیش می‌آورد. این انیمه محصول استودیو جیبلی داستان ماجراجویی عجیب و غریب دختر جوانی به نام کیکی را دنبال می‌کند که در سفر خود اکتشافی است. کیکی جادوگری سیزده ساله است که در حال کارآموزی است و طبق سنت باید به مدت یک سال به طور مستقل زندگی کند. کیکی که گربه‌ سخنگویش جی‌جی تنها همراهش است، در این سفر انفرادی یاد می‌گیرد که چطور با شبکه پیچیده‌ای از احساسات ناشی تعییر شرایط مواجه شود و آن‌ها را مدیریت کند. خوشبینی اولیه کیکی در مواجهه با جهان بزرگسالان به‌سرعت از بین می‌رود، چرا که در این جهان تازه با احساساتی همچون تردید و حتی ناامیدی روبه‌رو می‌شود. این احساسات که در واقع نتیجه افسردگی کیکی است، باعث می‌شود که او در زندگی بزرگسالانه و جهان واقعی توانایی پرواز و حرف زدن با گربه را از دست بدهد. یعنی قدرت‌های جادویی‌اش را. کل فیلم می‌تواند همچون استعاره‌ای برای افسردگی تعبیر شود. سفر کیکی برای غلبه بر این موانع از طریق خودشناسی و قدرت دوستی روند بهبودی از افسردگی را نشان می‌دهد.

1. درون بیرون (Inside Out) سال اکران: 2015 کارگردان: پیت داکتر صداپیشگان: ایمی پولر، فیلیس اسمیت، ریچارد کایند، بیل هیدر، لوئیس بلک، میندی کالینگ، کیتلین دیاس، داین لین، کایل مک‌لاکلن امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 98 از 100 خلاصه داستان: کاوش درونی ذهن دختر جوانی به‌ نام رایلی که خود را با نقل مکان خانواده‌اش وفق می‌دهد، همان‌طور که پنج احساسش افکار و اعمال او را کنترل می‌کنند. با توجه به اینکه قسمت دوم «درون بیرون» در حال حاضر گیشه را به آتش کشیده، من مقام اول این فهرست را به این فیلم می‌دهم که بهترین نمونه انیمیشن درباره سلامت روانی است و بدون شک یک شاهکار انقلابی دوباره از پیکسار. «درون بیرون» آغازگر مسیری بود که در ادامه به انیمیشن‌هایی چون «روح» رسید. البته «روح» با اینکه خارق‌العاده بود، اما شاید به خاطر دومین بودن و در حد «درون بیرون» بدیع نبودن به آن موفقیت دست نیافت. داستان سرراست‌تر «درون بیرون» هم در این برتری دخیل است؛ داستان و فضای «درون بیرون» با بچه‌ها هم بیشتر ارتباط برقرار می‌کند. فیلم درباره رایلی یازده ساله است که پدر و مادرش به یکباره تصمیم به مهاجرت از شهر محل زندگی‌شان گرفتند و حالا او باید با شهر و مدرسه جدید خودش را وفق دهد. طبیعی است که مثل هر بچه دیگری با انبوهی از احساسات پیچیده تازه مواجه می‌شود.