چرا وقتی کلمه‌ای را زیاد تکرار می‌کنیم بی‌معنی می‌شود‌ ؟

سفری به دنیای « ژامی وو » و اشباع معنایی

سلام ، وقتتون بخیر ممنون که این پست رو برای خوندن انتخاب کردین 🩷 امروز قراره یه سفر داشته باشیم به دنیای «ژامی وُو» و اشباع معنایی ! بزن بریم ...

تا حالا شده یه کلمه خیلی ساده مثل « دست » رو اونقدر بخونید و تکرار کنین که یهو واستون عجیب و غریب بشه ؟ انگار که برای اولین بار که اون‌ رو میبینین و اون کلمه معنای همیشگیش رو براتون از دست داده ؟

به این حس آشنایی‌زدایی ناگهانی که پژوهش درباره‌اش برنده‌ی جایزه ایگ نوبل هم شده، «ژامی‌وو» (Jamais Vu) یا «هرگز دیده نشده» میگن .

ژامی‌وو فقط یه علامت از فرایندی عمیق به اسم « اشباع معنایی » هست که میگه تکرار بیش از حد یه محرک باعث میشه شبکه های عصبی مغر به طور موقت خسته بشن . روانشناس ها از اوایل قرن بیستم اسمش رو « از دست دادن قدرت تداعی » گذاشتن ؛ مثل این میمونه یه پُل که شکل کلمه رو به مفهومش وصل کرده موقتا از کار میفته .

اینها خلاصه ازمایشیه که توی سال ۲۰۲۳ جایزه طنز ادبی ایگ نوبل رو از آن خودش کرده : توی این پژوهش از شرکت کننده ها خواستن که کلمات آشنا رو بارها و بارها بنویسن . تقریبا ۷۰ درصد اونها بعد از حدود ۳۰ تکرار / بعد از یک دقیقه متوقف شدن و یه احساس غریبگی بهشون دست داد . یکی از کلماتی هم که توی این ازمایش ازش استفاده کردن کلمه « the » ( معادل این و آن در فارسی ) بود.

همونطور که گفتم این احساس بیگانگی ناگهانی با چیزی آشنا ، ژامی‌وو (Jamais Vu) نامیده میشه که یه واژه‌ای فرانسویه به معنای « هرگز دیده نشده » که دقیقا مقابل مفهوم دژاوو (Déjà Vu) یا « قبلا دیده شده » قرار می‌گیره . *دژاوو زمانی پیش میاد که یک موقعیت جدید به‌ اشتباه آشنا به نظر می‌رسه . *ژامی‌وو زمانیه که یک موقعیت آشنا به طرز وحشتناکی جدید و بیگانه به نظر میرسه .

اما ژامی‌وو بیماری نیست ؛ ژامی‌وو نتیجه‌ی یه فرآیند شناختی عمیق‌تر و بنیادی‌تره که روان‌شناس ها اون رو اشباع معنایی (Semantic Satiation) صدا میکنن : پدیده‌ای که در اون تکرار بیش از حد یه کلمه چه با صدای بلند، چه در ذهن و چه با نوشتن باعث می‌شه که اون کلمه به طور موقت معنای خودش رو از دست بده و به مجموعه‌ای پوچ از اصوات یا اشکال تبدیل بشه .