راز خودکشی نهنگ‌ها؛ واقعیت یا سوء‌تفاهم علمی؟

آیا حیوانات آبزی خودکشی می‌کنند؟ بررسی علمی پدیده به ساحل آمدن دسته‌جمعی

پدیده به ساحل آمدن (Stranding) حیوانات دریایی بزرگ مانند نهنگ‌ها و دلفین‌ها، که اغلب منجر به مرگ آن‌ها می‌شود، همواره کنجکاوی و تأثر عمیق انسان‌ها را برانگیخته است. در فرهنگ عامه، این رویدادها اغلب به عنوان “خودکشی دسته‌جمعی” تعبیر می‌شوند. اما از دیدگاه زیست‌شناسی دریایی و رفتارشناسی حیوانات، این تعبیر بسیار نادرست است. خودکشی نیازمند آگاهی و قصد آگاهانه است که در مورد این پستانداران دریایی، شواهد قطعی برای اثبات آن وجود ندارد. این پدیده، در واقع نتیجه تلاقی پیچیده‌ای از عوامل محیطی، فیزیولوژیکی و ناوبری است.

دلایل علمی پدیده به ساحل آمدن (Mass Stranding): ۱. اختلالات ناوبری و میدان مغناطیسی: بسیاری از پستانداران دریایی، به ویژه نهنگ‌ها و دلفین‌ها، برای ناوبری در اقیانوس‌ها از حس “مگنتوریسپشن” (Magnetoreception) یا دریافت میدان مغناطیسی زمین استفاده می‌کنند. تغییرات موضعی یا نوسانات در خطوط میدان مغناطیسی (به ویژه در مناطق کم‌عمق یا شیب‌دار کف دریا) می‌تواند باعث سردرگمی آن‌ها شده و آن‌ها را به سمت مناطقی هدایت کند که به تدریج سطح آب در آنجا کم شده و در نهایت به ساحل برسند.

. عوامل فیزیولوژیکی و اجتماعی (کمک به گروه): یکی از قوی‌ترین تئوری‌ها، نقش “فداکاری اجتماعی” است. این حیوانات، به ویژه دلفین‌ها و نهنگ‌های خلبان (Pilot Whales) که دارای ساختار اجتماعی بسیار منسجمی هستند، در صورت بیمار شدن یا زخمی شدن یکی از اعضای گله (آلفا یا رهبر)، ممکن است به صورت گروهی به دنبال او به آب‌های کم‌عمق بیایند. اگر حیوان رهبر دچار مشکل شود، کل گروه به صورت غریزی او را دنبال کرده و در نتیجه، خود نیز در معرض خطر گیر افتادن قرار می‌گیرند.

۳. عوامل محیطی و توپوگرافی: مناطق ساحلی با شیب ملایم (مانند برخی نقاط نیوزلند یا خلیج مکزیک) به طور طبیعی مستعد به دام انداختن حیوانات هستند. هنگامی که جزر و مد عقب می‌رود، این حیوانات که به دلیل محدودیت فیزیکی قادر به شنا در عمق بسیار کم نیستند، نمی‌توانند مسیر بازگشت به دریا را پیدا کنند. طوفان‌ها و سونامی‌ها نیز می‌توانند با تغییر ناگهانی جریان‌ها، حیوانات را به ساحل پرتاب کنند.

۴. تأثیرات آلودگی صوتی و فعالیت‌های انسانی: سونارها و دستگاه‌های ناوبری کشتی‌های بزرگ، امواج صوتی با فرکانس‌های بالا تولید می‌کنند. این امواج می‌توانند باعث آسیب فیزیکی مستقیم به اندام‌های شنوایی پستانداران دریایی شده و یا در آن‌ها ایجاد استرس و وحشت کنند. فرار ناشی از این صداها می‌تواند آن‌ها را به سمت سطوح آب هدایت کرده و منجر به به ساحل آمدن شود.

درک پدیده به ساحل آمدن حیوانات آبزی نیازمند کنار گذاشتن تفسیرهای احساسی و پذیرش توضیحات مبتنی بر شواهد علمی است. این رویدادها زنگ خطری برای سلامت اقیانوس‌ها هستند و نشان می‌دهند که تغییرات در میدان‌های مغناطیسی، آلودگی‌های صوتی و تخریب زیستگاه‌ها می‌توانند پیامدهای مرگباری برای گونه‌های هوشمند دریایی داشته باشند. در نتیجه، تمرکز باید بر کاهش اثرات مخرب انسانی بر محیط زیست دریایی باشد.