تاریخچه دریاچه قو

دریاچهٔ قو یکی از مشهورترین و تأثیرگذارترین آثار پیوتر ایلیچ چایکوفسکی، آهنگساز برجستهٔ روس است؛ باله‌ای که بیش از یک قرن است در سالن‌های بزرگ دنیا اجرا می‌شود و هنوز هم مخاطبان را مسحور خود می‌کند. این اثر با موسیقی عمیق، فضای رازآلود و حال‌وهوای احساسی‌اش، نقطهٔ عطفی در تاریخ باله به شمار می‌آید و جایگاه ویژه‌ای در دنیای موسیقی کلاسیک دارد.اما چه چیزی باعث شده دریاچهٔ قو بعد از این همه سال همچنان زنده و محبوب بماند؟

داستان دریاچهٔ قو از افسانه‌های قدیمی اروپای شرقی الهام گرفته شده است؛ افسانه‌هایی دربارهٔ دخترانی که با جادو به قو تبدیل می‌شوند و فقط عشق واقعی می‌تواند آن‌ها را نجات دهد.چایکوفسکی به این نوع داستان‌ها علاقهٔ زیادی داشت، چون غم، عشق، تنهایی و سرنوشت تلخ را خیلی خوب نشان می‌دادند؛ درست شبیه احساسات خودش

در سال ۱۸۷۵ از چایکوفسکی خواسته شد برای تئاتر بولشوی مسکو یک باله بنویسد. در آن زمان، موسیقی باله معمولاً ساده بود، اما چایکوفسکی تصمیم گرفت کاری متفاوت انجام دهد: او موسیقی‌ای نوشت که: پر از احساسات عمیق بود.گاهی غمگین، گاهی عاشقانه و گاهی ترسناک.مثل یک داستان، بالا و پایین احساسی داشت.او می‌خواست موسیقی خودش داستان را تعریف کند، نه فقط همراه رقص باشد.

سال ۱۸۷۷، دریاچهٔ قو برای اولین بار اجرا شد.اما برخلاف انتظار، اجرا موفق نبود.چرا؟ ۱-طراحی رقص‌ها ضعیف بود/۲-رقصنده‌ها با موسیقی سخت چایکوفسکی هماهنگ نبودند/۳-تماشاگران به چنین موسیقی پیچیده‌ای عادت نداشتند. خیلی ها گفتند: «این موسیقی برای باله بیش از حد غمگین و جدی است.» چایکوفسکی خیلی ناراحت شد، ولی باز هم به کارش ایمان داشت.

متاسفانه ، چایکوفسکی در سال ۱۸۹۳ از دنیا رفت، و با این باور جهان خاکی را ترک کرد که مطمئن بود دریاچهٔ قو هنوز یک اثر شکست‌خورده محسوب می‌شود. عمر او به او فرصت نداد که بماند و پیشرفت اثرش را ببیند ، بنابراین او هرگز نفهمید که اثرش قرار است یکی از بزرگ‌ترین شاهکارهای تاریخ شود

دو سال بعد از مرگ چایکوفسکی، در سال ۱۸۹۵، تصمیم گرفتند دریاچهٔ قو را دوباره اجرا کنند؛ اما این بار همه چیز فرق داشت. دو طراح رقص بزرگ: ماریوس پتیپا و لِو ایوانوف،داستان را دقیق‌تر کردند،رقص‌ها را هماهنگ با موسیقی ساختند، و فضای افسانه‌ای و غم‌انگیز داستان را جدی گرفتند.این اجرا در سن‌پترزبورگ انجام شد و نتیجه؟ موفقیتی عظیم. از همان شب، دریاچهٔ قو به یک اثر جاودانه تبدیل شد.

داستان دربارهٔ شاهزاده‌ای به نام زیگفرید است.او در آستانهٔ بزرگسالی است و خانواده‌اش از او می‌خواهند ازدواج کند، اما زیگفرید احساس می‌کند هنوز عشق واقعی را پیدا نکرده.یک شب، زیگفرید به کنار یک دریاچهٔ مرموز می‌رود. در آن‌جا با دختری زیبا به نام اودت روبه‌رو می‌شود.اودت رازی دارد : در روز انسان است و شب‌ها به قو تبدیل می‌شود او و دختران دیگر توسط جادوگر شروری به نام روتبارت نفرین شده اند.زیگفرید عاشق اودت می‌شود و قسم می‌خورد فقط با او ازدواج کند.تنها راه شکستن نفرین این است که عشق واقعی و وفاداری کامل وجود داشته باشد.روتبارت برای خراب کردن این عشق، دخترش اودیل را که بسیار شبیه اودت است، به قصر می‌فرستد. زیگفرید فریب می‌خورد و فکر می‌کند اودیل همان اودت است.او به اشتباه عشقش را به اودیل اعلام می‌کند.وقتی زیگفرید متوجه اشتباهش می‌شود، دیر شده است. او به کنار دریاچه بازمی‌گردد تا از اودت عذرخواهی کند. در بیشتر نسخه‌ها: آن‌ها تصمیم می‌گیرند با هم بمیرند و عشقشان باعث نابودی جادو می‌شود، اما این پیروزی، بهای سنگینی دارد.

در نسخه‌های مختلف دریاچهٔ قو، پایان داستان فرق می‌کند. در بعضی اجراهای کلاسیک، زیگفرید و اودت در نهایت با هم می‌میرند و با فداکاری‌شان نفرین شکسته می‌شود، اما عشق بهای تلخی می‌پردازد. در نسخه‌های دیگر، زیگفرید موفق می‌شود جادوگر را شکست دهد و اودت را نجات دهد و داستان با امید و زندگی ادامه پیدا می‌کند. بعضی اجراها هم پایانی مبهم دارند و سرنوشت شخصیت‌ها را نامشخص می‌گذارند، یا به شکل شاعرانه نشان می‌دهند که عشق آن‌ها حتی پس از مرگ هم باقی می‌ماند. همین تفاوت پایان‌ها باعث شده دریاچهٔ قو همیشه تازگی داشته باشد.

چایکوفسکی با موسیقی‌اش:غم اودت/ تردید زیگفرید و شرارت روتبارت را بدون حتی یک کلمه دیالوگ منتقل می‌کند.برای همین حتی بدون دانستن داستان، موسیقی احساسات را منتقل می‌کند

دریاچهٔ قو داستانی است دربارهٔ:عشق غیرممکن،انتخاب‌های اشتباه و زیبایی غم‌انگیز فداکاری.به همین دلیل است که بعد از بیش از یک قرن،هنوز هم مردم با دیدن یا شنیدن آن، تحت تأثیر قرار می‌گیرند.