چرا روده زنان درد را شدیدتر حس می‌کند؟

دردی که با هورمون‌ها تشدید می‌شود. سندرم روده تحریک‌پذیر در زنان شایع‌تر است و علائم آن با رژیم غذایی و چرخه‌های هورمونی نوسان می‌کند. پژوهشی تازه که در نشریه «ساینس» منتشر شده، از مسیرهای سلولی وابسته به استروژن پرده برمی‌دارد که حساسیت روده به درد را افزایش می‌دهد. در این گفت‌وگو، «دیوید جولیوس»، استاد فیزیولوژی دانشگاه «کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو» (UCSF) و برنده جایزه نوبل، درباره یافته‌های کلیدی این پژوهش، نقش میکروبیوتا و چشم‌اندازهای درمانی آینده توضیح می‌دهد.

«سندرم روده تحریک‌پذیر» (IBS) یکی از شایع‌ترین اختلال‌های عملکردی دستگاه گوارش است که با درد شکم، نفخ و ناراحتی‌های گوارشی همراه است و به‌طور معناداری در زنان شیوع بیشتری نسبت به مردان دارد. پژوهش‌های پیشین نشان داده بودند که استروژن احتمالا در افزایش شیوع IBS در زنان نقش دارد؛ اما چگونگی این نقش مشخص نبود. اکنون پژوهشی تازه از دانشگاه کالیفرنیا، با عنوان «اساس سلولی برای افزایش حساسیت روده در زنان» نشان می‌دهد استروژن چگونه می‌تواند به‌طور مستقیم حساسیت روده به درد را افزایش دهد. طبق گزارش سایت «مدیکال اکسپرس» (Medical Xpress)؛ برای پاسخ به این پرسش که استروژن دقیقا در کجای روده و از چه مسیری اثر می‌گذارد، تیم‌های پژوهشی به سرپرستی «دیوید جولیوس» (David Julius) و «هالی اینگرام» (Holly Ingraham) ابتدا به دنبال محل استقرار گیرنده‌های استروژن در روده رفتند.

برخلاف انتظار اولیه، گیرنده‌های استروژن در سلول‌های «انتروکرومافین» (EC) که پیش‌تر به‌عنوان فرستنده سیگنال‌های درد از روده به نخاع شناخته می‌شدند، دیده نشدند. در عوض، این گیرنده‌ها به طور متمرکز در بخش انتهایی روده بزرگ و در نوع دیگری از سلول‌ها به نام «سلول‌های L» شناسایی شدند؛ یافته‌ای که مسیر پژوهش را به طور اساسی تغییر داد. پژوهشگران نشان دادند که اتصال استروژن به سلول‌های L یک واکنش زنجیره‌ای پیچیده را فعال می‌کند. در این مسیر، سلول‌های L هورمون پپتیدی «پپتید YY» (به اختصار PYY) ترشح می‌کنند؛ مولکولی که پیش‌تر عمدتا به‌عنوان مهارکننده اشتها شناخته می‌شد.

سپس PYY بر سلول‌های انتروکرومافین مجاور اثر می‌گذارد و آنها را به آزادسازی هورمون «سروتونین» وادار می‌کند؛ انتقال‌دهنده‌ای عصبی که فیبر‌های عصبی حس‌کننده درد را فعال می‌سازد. در مدل‌های حیوانی ماده، برداشتن تخمدان‌ها یا مهار استروژن، PYY یا سروتونین، به‌طور معناداری درد زیاد روده را کاهش داد. این مطالعه همچنین پیوندی تازه میان هورمون‌ها، میکروبیوم روده و رژیم غذایی ترسیم می‌کند. استروژن علاوه بر افزایش ترشح PYY، بیان گیرنده‌ای به نام «Olfr۷۸» را در سلول‌های L افزایش می‌دهد؛ گیرنده‌ای که اسید‌های چرب زنجیره‌کوتاه را شناسایی می‌کند. با افزایش بیان گیرنده‌های Olfr۷۸، سلول‌های L نسبت به این اسید‌های چرب حساس‌تر می‌شوند و آسان‌تر فعال شده و PYY بیشتری آزاد می‌کنند.

آنچه گفته شد به این معنی است که استروژن در واقع یک ضربه دوگانه وارد می‌کند: نخست حساسیت پایه روده را با افزایش PYY بالا می‌برد سپس سلول‌های L را نسبت به اسید‌های چرب زنجیره کوتاه یعنی متابولیت‌هایی حساس‌تر می‌کند که هنگام هضم برخی غذا‌ها توسط باکتری‌های روده تولید می‌شوند. این غذا‌ها «فودمپ‌ها» (FODMAP) هستند؛ یعنی کربوهیدرات‌هایی که باکتری‌های روده آنها را به همان اسید‌های چرب زنجیره کوتاه تبدیل می‌کنند. با مصرف کمتر فودمپ‌ها، ممکن است فعال شدن Olfr۷۸ مهار شود و در نتیجه سلول‌های L، پپتید YY کمتری تولید کنند.

«ضربه دوگانه» گفته شده که توسط این پژوهشگران کشف شد می‌تواند توضیح دهد چرا علائم IBS در زنان نوسان دارد و چرا رژیم‌هایی مانند «کم-‌فودمپ» (Low-FODMAP) که برای بیماری‌های این چنینی مرتبط به روده به‌کار گرفته می‌شود، موثرند. در ادامه، توجه شما را به گفت‌وگوی آناتک با یکی از نویسندگان ارشد این پژوهش جلب می‌کنیم. پرفسور دیوید جولیوس، که در سال ۲۰۲۱ به همراه «آردم پاتاپوتیان» (Ardem Patapoutian)، به علت «کشف گیرنده‌های حرارت و لمس» برنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی شده است. او استاد زیست‌شناسی مولکولی و پزشکی و رئیس بخش فیزیولوژی در دانشگاه کالیفرنیا است.