هر ساله محققان سراسر دنیا به مجموعهی دانش بشر میافزایند. دیرینشناسان و باستانشناسان در جستجوی ردپاهای گذشته و اکوسیستمها و ستارهشناسان در جستجوی روشن کردن معماهای جهانهای دیگر هستند، در حالی که بیولوژیستها و دانشمندان زمینشناسی سازوکار سیارهی خودمان و حیاتی که در آن جریان دارد را کشف میکنند و محققان پزشکی پیچیدگیهای بدن انسان و بیماریهایی که آن را تهدید میکند مطالعه و ابزار جدیدی برای محافظت از ما ایجاد میکنند.
۱. فسیلهای خارقالعادهای که یک جنگل بارانیِ ماقبل تاریخ را به نمایش میگذارند: ماه ژانویهی ۲۰۲۲، محققان در جنوب شرقی استرالیا مکانی را کشف کردند که صخرههای آن منقوش به حیاتِ شگفتانگیزِ یک جنگل بارانیِ باستانی است. این فسیلها بین ۱۱ و ۱۶ میلیون سال قدمت دارند و تنها مدرکِ شناختهشده از اکوسیستم یک جنگل بارانی هستند که قدمت آن به عصر میوسین بازمیگردد. موجودات کوچک با بدنهای ظریف و جزئیات خارقالعاده که روی این صخرهها حفظ شدهاند و شامل فسیل عنکبوت و ماهی میشوند. جزئیات این فسیلها به قدری دقیق است که محققان حتی میتوانند منافذ روی برگهای فسیلشده را ببینند.
۲. کشف چشمانداز مریخی توسط مریخنورد پِرسِوِرِنس: امسال هم جدیدترین مریخنوردِ ناسا به شکارِ نشانههای حیات باستانی در دهانهی جیزرو ادامه میدهد؛ قطر این دهانه حدود ۴۹ کیلومتر است و حدود ۳٫۹ میلیارد سال پیش تشکیل شده و زمانی پر از آب بوده است. این مریخنورد چند ویژگی شگفتانگیز را ثبت کرده است، مثلاً پوشش نازک بنفشرنگ روی صخرهها که شبیه نوعی لاک سنگ است که در زمین توسط میکروبها شکل میگیرد. همچنین در جمعآوری سنگ هم موفقیت ثابتی داشته است و بیش از ۱۴ نمونه را بیرون کشیده که روی سطح مریخ پنهان میشوند تا در ماموریتهای آینده جمعآوری شوند. ناسا و آژانس فضایی اروپا در حال برنامهریزی برای بازگرداندن این نمونهها به زمین هستند که مستلزم سفینههای فضایی متعدد از جمله یک جفت هلیکوپتر است.
۳. کشف لاشههای کشتی نامدار اسپانیایی در ساحل اُورِگان: این لاشه احتمالاً متعلق به کشتی سانتو کریستو دِ بورگوس است؛ کشتیای که سال ۱۶۹۳ در سفر فیلیپین به مکزیک از مسیر منحرف و ناپدید شد. این کشتیِ غرقشده که به «لاشهی موم» (Beeswax Wreck) شناخته میشود (بخاطر بار کشتی که موم بوده)، قرنها بخشی از افسانهها و روایات محلی آن منطقه بوده است. بقایای بدنهی کشتی ناشناخته مانده بود تا اینکه محققان چوبهای یافتشده در یک غار دریایی نزدیک آستوریا را آنالیز کردند و دریافتند که این چوبها از یک نوع چوبِ سخت هستند که در قرن هفدهم در ساخت کشتی از آن استفاده میشده است، بنابراین به احتمال زیاد آنها بخشی از لاشهی این کشتی غرقشده هستند.
۴. زنده کردن اندامهای در حال مر.گ: دانشمندان دانشگاه یِیل در یک آزمایش، عملکرد اندامهای مختلف خوک از جمله مغز، قلب، کبد و کلیه را یک ساعتِ کامل پس از مُردن حیوان حفظ کردند. این تحقیق شاید در آینده بتواند زیستپذیریِ اندامهای انسان را به منظور پیوندهای نجاتبخش بیشتر کند. هرساله هزاران عضو بدن از بین میروند، چون امکان حفظ و بقاء سریع آنها هنوز وجود ندارد. معمولاً اندامها درست بعد از توقف خونرسانی به آنها توسط قلب، کاراییشان را از دست میدهند. اما یک مایع آبی رنگ شبیه یاقوت کبود به نام اُرگاناِکس OrganEx توسط نِناد سِستن و تیمش معرفی شده که میتواند عملکرد اندامهای اصلی را درست بعد از آخرین باری که خون تازه دریافت کردهاند، احیاء کند. سستن در این خصوص گفته است: «میتوانیم بگوییم قلب را احیا کردیم و میتپد، اما اینکه تپش آن تا چه حد مانند یک قلب سالم است، به تحقیقات بیشتری نیاز دارد.» گام بعدی این است که اندامهای درمانشده با OrganEx را به خوکهای زنده پیوند بزنند تا ببیند عملکرد آنها چگونه است.
۵. فوران آتشفشان تونگا با شدت شگفتانگیز: ماه ژانویه، یک آتشفشان زیردریایی در پادشاهی تونگا فورانی کرد که نظیر آن در دهههای اخیر مشاهده نشده است. این انفجار، چندین بار در کره زمین موج فشار ایجاد کرد و سبب شد امواج سونامی قوی به سواحل دور و نزدیک برخورد کنند. جِنین کریپنِر؛ دانشمند آتشفشانشناس در این باره میگوید: «تاکنون همهچیز دربارهی این فوران خارج از حالت عادی و عجیب و غریب بوده است.» این فوران، حدود ۲.۳ متر مربع از صخرههای کف دریا را از جا کنده و به همین سبب به بزرگترین فوران آتشفشانی قرن تبدیل شده است.
۶. کشف کوچکترین گونههای حلزون در دنیا: دانشمندان حین جستجوی حیوانات خاکی در دو نقطه جنوب شرقی آسیا گونههای جدید حلزون را کشف کردند که دو موردِ آنها کوچکتر از هر حلزون کوچکی بود که قبلاً دیده بودند. آنها نام این دو گونهی ریز را Angustopila psammion گذاشتند. Psammion برگرفته از یک واژه یونان باستانی به معنای «دانهی شن» است. این گونهها درون دیوارههای غارهای ویتنامی زندگی میکنند و قطر آنها فقط ۰.۶ میلیمتر است. حلزون دیگر از یک گردنهی سنگ آهکی لائوسی کشف شده است. پوستهی آن برآمدگیهای نوکتیز مزین به مهرههای گِلمانند دارد که احتمالاً گندلک پیخالی است. نام این گونه را A.coprologos گذاشتهاند که برگرفته از یک واژهی یونانی به معنای «سرگین جمعکن» است.
۷. آشکارسازی گزارش ملل متحد از عوارض تغییرات جوّی بر سلامت انسان: دانشمندان دهههاست خطراتِ درراهِ ناشی از تغییرات جوی را هشدار دادهاند. اما برخی از این خطرات همین حالا گریبانگیر انسانها شده است. تا سال ۲۱۰۰، سه-چهارم تمام انسانهای روی زمین به طور منظم دچار فشار یا استرس گرمایی، آسیب ریوی شدید ناشی از آلودگی هوا و بیماریهای بیشتری از طریق حشرات خونخوارِ ناقل خواهند شد. تنها راه چاره، کاهش شدید انتشار گازهای آلاینده و سازگاری با گرمتر شدن کره زمین است!
۸. خوردن تخمهای مار پیتون توسط گربهی دمکوتاه نشان از حملهی متقابلِ اِوِرگلیدها است: دهههاست مارهای پیتونِ برمه در اِوِرگلیدهای فلوریدا در حال ازدیاد هستند. این حیواناتِ مهاجم از نظر بومشناختی بسیار مخرب هستند، چون هیچ حیوان بومی آنها را شکار نمیکند. زیستشناسان برای نخستین بار یک گونهی بومی به نام گربهی دمکوتاه پیدا کردهاند که به لانهی پیتون حمله میکند و تخمهای پیتون را میخورد و بار دیگر که به لانه پیتون بازمیگردد اگر او را در حال حفاظت از لانهاش ببیند به سمت او حمله میکند. این واکنش نمایانگر موفقیت حیوانات بومی در بازگردان تعادل به زیستگاهشان است.
۹. آرشیو یک تلسکوپ فضایی جدید از عمیقترین تصاویر جهان: تلسکوپ فضایی جیمز وِبِ ناسا نیمی از سال ۲۰۲۲ را صرف آمادهسازیِ گرفتنِ نخستین تصاویر خود کرد. ماه جولای این تصاویرِ دقیق و بیمانند بالاخره به نمایش گذاشته شدند. عمیقترین تصویر کیهان، تصویری از کهکشانهای دور است که با جاذبهی کشهکشانهای دیگرِ پیشزمینه بزرگنمایی شده است. تصاویر نفسگیر دیگر شامل نمای سحابی شاهتخته که حالا نمادین شده و تصویر چشمگیری از حلقههای نپتون میشود. این تلسکوپ هماکنون مشغول کار روی فهرست بلندی از مشاهدات برنامهریزیشده است، از قدیمیترین کهکشانها گرفته تا فضاهای سیارههای فراخورشیدی دور.
۱۰. شکست غیرمنتظرهی سکوهای یخ جنوبگان: جنوبگان باختری، ورقهی یخینی که درست در جنوب آرژانتین قرار دارد آنقدر یخ دارد که میتواند سطوح دریاها را تا ۳ متر بالا ببرد. بخشی از این یخ محکوم به آب شدن است چرا که تغییرات آب و هوایی در حال گرم کردن قطب جنوب است، اما دانشمندان هواشناسی هنوز نمیدانند چه مقدار یخ با چه سرعتی آب خواهد شد. اوایل امسال، محققان شاهد نشانههای تهدیدآمیزِ فروپاشی عظیمی بودند که در شرف وقوع بود. یک سکوی یخ اصلی به صورت غیرمنتظره و ناگهانی ترک خورد. این گسستگی میتواند منجر به یک واکنش زنجیرهای ویرانگر شود که سکوهای یخ را به صدها تکه توده یخ شناور خرد کند.
۱۱. دندان باستانی که به داستان خویشاوند اسرارآمیز انسان اضافه شد: تمام بقایای تاییدشدهی انسانتبار دنیسووا، خویشاوند اسرارآمیز نئاندرتالها به راحتی در یک کیسه ساندویچ جا میشود: چند دندان، یک استخوان انگشت کوچک و یک قطعه جمجمه و فک. تا به امروز تمام این بقایا از دو سایت به دست آمده بودند: یکی در سیبری و دیگری در تبت تا اینکه در ماه مه، دانشمندان اعلام کردند در غاری در لائوس، هزاران مایل دورتر از تمام یافتههای دنیسووایی، یک دندان آسیا کشف شده که احتمالاً با انسانتبار دنیسووا ارتباط دارد. این یافته محدودهی بسیار متنوع و توانایی بقاء انسانتباران را در انواع آب و هوا نشان میدهد
اگر پسندیدی، لایک کن و به سازنده انرژی بده!
نخستتت