تاريخچه کريسمس ✦

کریسمس یکی از شناخته‌شده‌ترین و گسترده‌ترین جشن‌های جهان است که هر ساله در ۲۵ دسامبر برگزار می‌شود. این جشن در ظاهر یادبود تولد حضرت عیسی مسیح (ع) است، اما در واقع ریشه‌های آن بسیار عمیق‌تر و پیچیده‌تر از یک مناسبت صرفا مذهبی است. کریسمس حاصل ترکیب باورهای دینی، آیین‌های باستانی، تحولات تاریخی، و تغییرات فرهنگی در طول قرن‌هاست. برای درک درست این جشن جهانی، لازم است نگاهی دقیق به تاریخچه، ریشه‌ها و دگرگونی‌های آن داشته باشیم.

پیش از ظهور مسیحیت، تمدن‌های مختلف جشن‌هایی را در فصل زمستان برگزار می‌کردند. در امپراتوری روم، جشنی به نام ساتورنالیا به افتخار خدای کشاورزی «ساتورن» برگزار می‌شد که با شادی، هدیه دادن و تعطیلی عمومی همراه بود. همچنین در فرهنگ‌های اروپای شمالی، جشن یول (Yule) همزمان با انقلاب زمستانی برگزار می‌شد که نماد بازگشت نور و پیروزی روشنایی بر تاریکی بود. بسیاری از نمادهای امروزی کریسمس مانند درخت سبز، شمع و تزئینات نورانی ریشه در همین آیین‌های باستانی دارند.

در متون مقدس مسیحی، تاریخ دقیقی برای تولد حضرت عیسی مسیح ذکر نشده است. کلیسای اولیه در قرن چهارم میلادی، تاریخ ۲۵ دسامبر را به عنوان روز تولد مسیح انتخاب کرد. این انتخاب تا حد زیادی با جشن‌های رومی و آیین‌های زمستانی هم‌زمان بود و به گسترش مسیحیت در میان اقوام غیرمسیحی کمک کرد. بدین ترتیب، کریسمس به تدریج به عنوان یک جشن مذهبی رسمی در امپراتوری روم پذیرفته شد و جایگاه ویژه‌ای در تقویم کلیسایی یافت.

در قرون وسطی، کریسمس به یکی از مهم‌ترین اعیاد مسیحی در اروپا تبدیل شد. مراسم مذهبی، نمایش‌های خیابانی درباره تولد مسیح، آوازهای مذهبی (سرودهای کریسمسی) و ضیافت‌های بزرگ از ویژگی‌های این دوره بود. با این حال، نگاه کلیسا به کریسمس همیشه یکسان نبود. در برخی دوره‌ها، افراط در شادی و جشن باعث شد که حتی در بعضی کشورها، مانند انگلستان قرن هفدهم، برگزاری کریسمس برای مدتی ممنوع شود. با گذر زمان، تعادل میان جنبه مذهبی و مردمی این جشن برقرار شد.

کریسمس امروزی تا حد زیادی محصول قرن نوزدهم است. شخصیت بابانوئل (Santa Claus) با الهام از سنت نیکولاس، اسقف مهربان قرن چهارم، شکل گرفت و به نماد هدیه دادن تبدیل شد. درخت کریسمس، کارت تبریک، تزئینات شهری، هدایا و حتی موسیقی‌های خاص این جشن در این دوره تثبیت شدند. ادبیات و رسانه‌ها، به‌ویژه داستان‌های چارلز دیکنز مانند سرود کریسمس، نقش مهمی در انسانی‌تر و عاطفی‌تر شدن این جشن ایفا کردند.

امروزه کریسمس تنها یک جشن مذهبی نیست، بلکه به پدیده‌ای فرهنگی و جهانی تبدیل شده است. حتی در کشورهای غیرمسیحی نیز این جشن به شکل نمادین یا تجاری برگزار می‌شود. با این حال، تجاری شدن بیش از حد کریسمس انتقادهایی را نیز به همراه داشته است. بسیاری معتقدند روح اصلی این جشن، یعنی محبت، همدلی و کمک به نیازمندان، تحت‌الشعاع مصرف‌گرایی و تبلیغات قرار گرفته است.