دژاوو خواب چیست؟

این احساس که فکر می‌کنیم قبلاً هم همان خواب را دیده‌ایم، اغلب به پدیده‌ای به نام «دژاوو خواب» یا آشناپنداری در خواب مربوط می‌شود که ریشه در عملکرد حافظه و مغز دارد.

پدیده‌ای که در خواب احساس می‌کنیم قبلاً آن را دیده‌ایم، شباهت زیادی به دژاوو (Déjà vu) دارد؛ یعنی حس تجربه‌ی دوباره‌ی چیزی که ظاهراً برای اولین بار رخ می‌دهد. دلایل احتمالی این احساس عبارت‌اند از:

فعال‌سازی حافظه بلندمدت در خواب: مغز ممکن است در خواب به خاطراتی دسترسی پیدا کند که به‌طور کامل در ذهن آگاه ما ثبت نشده‌اند، اما در ناخودآگاه باقی مانده‌اند. این باعث می‌شود خواب آشنا به نظر برسد.

تکرار الگوهای ذهنی: مغز انسان تمایل دارد الگوهای آشنا را بازسازی کند. اگر قبلاً خوابی با مضمون مشابه دیده باشیم (مثلاً پرواز، تعقیب شدن، سقوط)، ممکن است خواب جدید را با خواب قبلی اشتباه بگیریم.

خطای حافظه یا بازشناسی: گاهی مغز در تشخیص اینکه یک تصویر یا صحنه جدید است یا قبلاً دیده شده، دچار اشتباه می‌شود. این خطا در خواب بیشتر رخ می‌دهد چون حافظه فعال در خواب ضعیف‌تر عمل می‌کند.

تأثیر احساسات و هیجانات: خواب‌هایی که بار احساسی بالایی دارند (مثل ترس، شادی شدید یا غم) بیشتر در ذهن باقی می‌مانند و احتمال اینکه حس کنیم قبلاً دیده‌ایم، بیشتر می‌شود.

آیا واقعاً خواب تکراری دیده‌ایم؟ گاهی واقعاً خواب تکراری دیده‌ایم، به‌ویژه اگر ذهن ما درگیر یک موضوع خاص باشد. اما در بسیاری موارد، فقط احساس تکرار داریم، نه اینکه خواب قبلی واقعاً وجود داشته باشد.

نکته جالب پدیده دژاوو در خواب می‌تواند نشانه‌ای از فعالیت طبیعی مغز باشد و معمولاً نگران‌کننده نیست. با این حال، اگر خواب‌های تکراری یا حس آشناپنداری در خواب به‌طور مداوم و آزاردهنده رخ دهد، ممکن است به اضطراب یا اختلالات خواب مربوط باشد.