انسان حیوانی ناطق است؛ نظریه ارسطو

در دنیای فیلسوفان ارسطو هم فیلسوفی از یونان باستان بود و یکی از مهم ترین و بزرگترین فیلسوفان غربی به حساب می آید. «انسان حیوانی ناطق است» این جمله ی معروف از ارسطو است. او در کتاب اخلاق نیکوماخوس، انسان را موجودی تعریف میکند که دارای «اصل عقلانی»است و این ویژگی او را از سایر جانوران متمایز میسازد. در ادامه این دیدگاه و نظریه را بررسی می کنیم.

ارسطو میگه انسان یک نوع حیوان است، مثل گربه، سگ یا گاو. یعنی نیازهای مشترکی داریم می‌خوریم، می‌خوابیم، رشد می‌کنیم و حس داریم. پس در این سطح، تفاوتی با سایر جانوران نداریم.

حالا ناطق که در نظریه ارسطو به کار برده شده یعنی چی؟ اینجا «ناطق» فقط به معنی حرف زدن نیست. ارسطو این کلمه رو برای قدرت عقل و تفکر به کار برده. یعنی انسان موجودی است که می‌تواند فکر کند، انتخاب کند، هدف داشته باشد و کارها را با آگاهی انجام دهد. حیوانات بیشتر بر اساس غریزه عمل می‌کنند، اما انسان می‌تواند به گذشته فکر کند، برای آینده برنامه بریزد، بین خوب و بد تشخیص بدهد و حتی رفتار خودش رو نقد کند.

این تعریف پس از ارسطو، در فلسفه ی مکتب «مدرسی» در قرون وسطی بسیار رایج شد و به عنوان یک تعریف کلاسیک از انسان شناخته می شود. مطلب جایی جالب می شود که ارسطو در نظریه دیگری درباره انسان گفته «انسان بدون فضیلت، وحشی‌ترین و بیرحم‌ترین موجودات است!»

به این معنی که اگر انسان عقلش رو کنار بگذارد و فقط از غرایز و امیال خود پیروی کند، از حیوانات خطرناک‌تر می‌شود، چون حیوان فقط برای بقا می‌جنگد، اما انسان می‌تواند از روی اختیار ظلم کند، برنامه‌ریزی کند، و حتی از خشونت لذت ببرد. یک مثال ساده:گرگ برای گرسنگی حمله می‌کند. اما انسان می‌تواند برای قدرت، انتقام، یا حتی تفریح، به دیگری آسیب بزند. این همان «خوی وحشی» است که ارسطو به آن اشاره دارد.