چرا مغز ما مکالمه‌هایی رو تمرین می‌کنه که احتمالاً هیچ‌وقت اتفاق نمی‌افتن؟

تا حالا شده وسط حموم، قبل خواب یا حتی موقع ظرف شستن یهو وارد یه بحث خیالی بشی و تو ذهنت یه دعوای کامل رو ببری؟ 😭

مغز عاشق آماده بودن برای آینده است یکی از مهم‌ترین وظایف مغز، زنده نگه داشتن ماست. برای همین مغز دائماً سعی می‌کنه آینده رو پیش‌بینی کنه و خودش رو برای اتفاق‌های احتمالی آماده نگه داره. از دید مغز: «اگه یه روز این حرف رو زد، من چی بگم؟» «اگه مصاحبه داشتم چی؟» «اگه بحث شد چی؟» «اگه این اتفاق افتاد چطور واکنش نشون بدم؟» در واقع مغز داره یه جور شبیه‌سازی انجام میده؛ تقریباً مثل تمرین قبل از مسابقه.

مغز فرق خیلی زیادی بین خیال و واقعیت قائل نیست وقتی یه مکالمه رو تو ذهنت تصور می‌کنی، بخش‌هایی از مغز که موقع حرف زدن واقعی فعال میشن، تا حدی فعال میشن. یعنی از نظر مغز، تو داری یه نسخه‌ی آزمایشی از اون موقعیت رو اجرا می‌کنی. درست مثل خلبان‌هایی که قبل از پرواز واقعی توی شبیه‌ساز تمرین می‌کنن.

چرا معمولاً توی این سناریوها ما برنده‌ایم؟ بیا صادق باشیم. در ۹۰ درصد این مکالمه‌های خیالی، ما یه سخنران حرفه‌ای، فیلسوف بزرگ و قهرمان بحث هستیم. 😌 طرف مقابل هم معمولاً بعد از شنیدن جوابمون سکوت می‌کنه و به اشتباهات زندگیش فکر می‌کنه. دلیلش اینه که مغز دوست داره احساس کنترل داشته باشه. وقتی نتیجه‌ی یه موقعیت نامشخصه، ساختن یه نسخه‌ی موفق از اون می‌تونه اضطراب رو کمتر کنه.

پس چرا بعضی وقت‌ها برعکسش اتفاق میفته؟ گاهی مغز فقط سناریوهای فاجعه‌بار می‌سازه. «اگه خراب کنم چی؟» «اگه همه مسخره‌م کنن چی؟» «اگه اشتباه بگم چی؟» این هم بخشی از همون سیستم پیش‌بینیه. مغز تصور می‌کنه اگر بدترین حالت‌ها رو از قبل بررسی کنه، آمادگی بیشتری برای مقابله باهاشون خواهیم داشت. یه جور سیستم امنیتی بیش‌ازحد حساس. مثل دزدگیری که با رد شدن یه گربه هم آژیر می‌کشه.

چرا این اتفاق معمولاً شب‌ها بیشتر میفته؟ روزها مغز درگیر درس، کار، گوشی، حرف زدن و هزار چیز دیگه‌ست. اما شب که همه‌چیز آروم میشه، ناگهان مدیرعامل بخش سناریوسازی مغز شیفتش رو شروع می‌کنه. و دقیقاً ساعت ۲:۱۳ بامداد تصمیم می‌گیره جلسه‌ی بررسی تمام اتفاقات زندگی از سال ۱۳۹۸ تا امروز رو برگزار کنه.

این توانایی در واقع یکی از دلایل موفقیت انسانه همین توانایی تصور آینده باعث شده انسان بتونه: برای فردا برنامه‌ریزی کنه، ابزار بسازه، شهرها رو طراحی کنه، و حتی داستان‌های فانتزی خلق کنه. در واقع همون قابلیتی که باعث میشه وسط حموم یه دعوای خیالی رو ببری، باعث ساخت تمدن انسانی هم شده.

اگر گاهی خودت رو وسط یه گفت‌وگوی خیالی پیدا می‌کنی که هنوز اتفاق نیفتاده، احتمالاً مغزت فقط داره کار همیشگیش رو انجام میده: پیش‌بینی کردن، تمرین کردن و آماده شدن برای آینده. البته اینکه چرا مغز تصمیم می‌گیره این تمرین‌ها رو دقیقاً موقع خواب انجام بده، هنوز یکی از بزرگ‌ترین رازهای بشریه. 🌚 و احتمالاً امشب هم، درست وقتی می‌خوای بخوابی، یادت می‌اندازه که سال ۱۴۰۱ باید جواب اون حرف رو جور دیگه‌ای می‌دادی. 😭